Czynniki ryzyka zerwania łąkotki – kto jest najbardziej narażony

Zerwanie łąkotki jest urazem, który może dotknąć każdego, jednak istnieją określone czynniki ryzyka, które znacząco zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia tego schorzenia. Czynniki te można podzielić na modyfikowalne, na które możemy mieć wpływ, oraz niemodyfikowalne, które są związane z naszymi cechami wrodzonymi lub demograficznymi¹². Zrozumienie tych czynników jest kluczowe dla właściwej oceny ryzyka oraz podejmowania odpowiednich działań profilaktycznych.

Wszystkie populacje są narażone na zerwania łąkotki, gdy kolano zostaje poddane zewnętrznej sile powodującej skręcenie¹. Jednak niektóre grupy osób są szczególnie podatne na tego typu urazy ze względu na swój styl życia, zawód wykonywaną aktywność fizyczną lub cechy anatomiczne.

Czynniki niemodyfikowalne

Wśród czynników niemodyfikowalnych, na które nie mamy wpływu, najważniejszą rolę odgrywa płeć. Mężczyźni są 2,5 razy bardziej narażeni na zerwanie łąkotki niż kobiety¹³. Ta różnica wynika prawdopodobnie z większego zaangażowania mężczyzn w agresywne sporty i prace manualne, które predysponują do urazów rotacyjnych kolana⁴.

Wiek również stanowi istotny czynnik niemodyfikowalny. Mężczyźni powyżej 40. roku życia wykazują zwiększoną predyspozycję do urazów łąkotki⁵⁶. U tej grupy wiekowej zerwania mają często charakter zwyrodnieniowy, związany z naturalnym procesem starzenia się tkanek.

Istotne znaczenie mają także czynniki anatomiczne. Osoby z dwuwklęsłym płaskowyżem kości piszczelowej, łąkotką tarczowatą, nieprawidłową osią kończyny dolnej oraz rozluźnieniem więzadłowym są bardziej narażone na zerwania łąkotki¹³. Łąkotka tarczowata, będąca wariantem anatomicznym występującym najczęściej w łąkotce bocznej, może predysponować do zerwań w młodszym wieku⁷.

Aktywność sportowa jako główny czynnik ryzyka

Sporty stanowią jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka zerwania łąkotki. Szczególnie narażeni są sportowcy uprawiający dyscypliny wymagające nagłych zmian kierunku ruchu oraz kontaktu fizycznego. Do sportów wysokiego ryzyka należą: piłka nożna, rugby, futbol amerykański, koszykówka, baseball, narciarstwo oraz wrestling¹⁸.

Badania epidemiologiczne pokazują, że wrestling i rugby niosą ze sobą największe ryzyko urazu łąkotki na ekspozycję, zarówno na poziomie międzyuczelnianych, jak i wewnętrznych zawodów⁹. W populacji licealistów łąkotka jest zaangażowana w 23% wszystkich urazów kolana, przy czym dziewczęta doświadczają wyższego wskaźnika urazów w porównaniu z chłopcami¹⁰.

Warto zauważyć, że u młodych sportowców izolowane zerwania łąkotki są stosunkowo częste i powodują znaczną utratę czasu w sporcie. Zerwania łąkotki bocznej są bardziej rozpowszechnione w tej populacji⁹. Dodatkowo, młodzi sportowcy częściej niż starsi pacjenci mają towarzyszące urazy więzadeł¹¹.

Interesujące jest to, że u dzieci z izolowanym zerwaniem łąkotki częściej obserwuje się niski wskaźnik masy ciała (BMI)¹¹, co może sugerować, że u młodych pacjentów urazy są bardziej związane z aktywnością sportową niż z czynnikami metabolicznymi.

Czynniki zawodowe i środowiskowe

Wykonywany zawód może znacząco wpływać na ryzyko wystąpienia zerwania łąkotki. Szczególnie narażone są osoby wykonujące prace wymagające częstego klękania, dźwigania i przenoszenia ciężarów oraz chodzenia po schodach¹⁶. Do zawodów wysokiego ryzyka należą między innymi prace budowlane, gdzie pracownicy są narażeni na różnorodne obciążenia kolan¹².

Służba wojskowa również stanowi środowisko wysokiego ryzyka. Badania wykazują, że częstość zerwań łąkotki w populacji wojskowej na służbie czynnej wynosi aż 8,7 na 1000 osób, co jest znacznie wyższe niż w populacji ogólnej⁸. Szczególnie narażone są osoby pełniące służbę w piechocie⁸.

Niektóre badania wskazują, że częstość zerwań korzenia łąkotki przyśrodkowej może być znacznie wyższa w populacjach o specyficznym stylu życia, który obejmuje częste klękanie, klęczenie i siedzenie na podłodze ze złożonymi nogami¹³. To pokazuje, jak czynniki kulturowe i środowiskowe mogą wpływać na epidemiologię tego schorzenia.

Czynniki metaboliczne i somatyczne

Wśród modyfikowalnych czynników ryzyka szczególną uwagę należy zwrócić na wskaźnik masy ciała (BMI). Wysoki BMI zwiększa ryzyko wystąpienia zerwania łąkotki¹⁶. Nadwaga powoduje zwiększone obciążenie stawów, co może prowadzić do nieprawidłowego ustawienia kolana i łatwiejszego zerwania łąkotki¹².

Szczególnie istotne jest to w kontekście zerwań korzenia łąkotki, gdzie około 80% wszystkich zerwań korzenia łąkotki przyśrodkowej występuje u osób otyłych prowadzących siedzący tryb życia oraz u osób powyżej 50. roku życia¹³. To podkreśla znaczenie kontroli masy ciała jako elementu prewencji.

Warto również zauważyć, że u pacjentek płci żeńskiej z BMI powyżej 32, jak również u pacjentów z czasem trwania objawów dłuższym niż 6 miesięcy, częściej obserwuje się uszkodzenia chrząstki stawowej w momencie artroskopii¹⁴. To może mieć istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne.

Współistniejące schorzenia jako czynniki ryzyka

Pewne schorzenia ortopedyczne znacząco zwiększają ryzyko wystąpienia zerwania łąkotki. Najważniejszym z nich jest uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Osoby z niedoborem ACL są szczególnie narażone na rozwój zerwań łąkotki przyśrodkowej, zwłaszcza jeśli rekonstrukcja ACL zostanie opóźniona o więcej niż rok od momentu pierwotnego urazu⁸¹⁵.

Osoby z chorobami zwyrodnieniowymi, takimi jak choroba zwyrodnieniowa stawów, są również w grupie zwiększonego ryzyka uszkodzenia łąkotki⁵. W tej populacji zerwania mają często charakter zwyrodnieniowy i mogą występować nawet przy niewielkich urazach.

Badania wykazują silny związek między uszkodzeniem łąkotki a utratą chrząstki stawowej¹⁶. Dodatkowo, u osób z objawową chorobą zwyrodnieniową stawów obserwuje się znacząco wyższą częstość zerwań łąkotki¹⁶. To tworzy błędne koło, gdzie uszkodzenie łąkotki może przyspieszać rozwój choroby zwyrodnieniowej, a ta z kolei predysponuje do dalszych uszkodzeń łąkotki.