Epidemiologia zerwania łąkotki – częstość występowania i czynniki ryzyka

Zerwanie łąkotki stanowi jeden z najczęstszych urazów kolana, dotykający znaczną część populacji na całym świecie. Według aktualnych danych epidemiologicznych, częstość występowania tego schorzenia wynosi około 12-14% w populacji ogólnej, z roczną zapadalność szacowaną na około 61 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców¹². Dane te wskazują na powszechność problemu, który dotyka ludzi w różnym wieku i różnych grupach społecznych.

Analiza danych ze Stanów Zjednoczonych pokazuje, że rocznie odnotowuje się około 850 tysięcy przypadków zerwania łąkotki, z czego 10-20% wszystkich zabiegów ortopedycznych dotyczy chirurgii łąkotki¹³. W samych Stanach Zjednoczonych wykonuje się rocznie ponad 50 tysięcy częściowych usunięć łąkotki oraz około 3 tysięcy napraw łąkotki³. Niektóre badania sugerują jednak, że rzeczywista częstość występowania może być jeszcze wyższa – badanie brytyjskie wykazało aż 222 potwierdzone przypadki na 100 tysięcy populacji w wieku 18-55 lat⁴.

Różnice między płciami i grupami wiekowymi

Epidemiologia zerwania łąkotki wykazuje wyraźne różnice związane z płcią i wiekiem pacjentów. Mężczyźni są znacznie bardziej narażeni na ten typ urazu – zapadalność wśród mężczyzn jest 2,5 do 4 razy wyższa niż wśród kobiet¹³. Ta różnica może wynikać z większego zaangażowania mężczyzn w agresywne sporty kontaktowe oraz prace fizyczne, które predysponują do urazów rotacyjnych kolana⁵.

Rozkład wiekowy zachorowań ma charakter dwufazowy. Pierwszy szczyt zapadalności występuje u młodych, aktywnych osób, szczególnie u mężczyzn w wieku 21-30 lat oraz kobiet i dziewcząt w wieku 11-20 lat⁶. W tej grupie wiekowej zerwania łąkotki są najczęściej związane z urazami sportowymi i aktywnością fizyczną. Drugi szczyt zapadalności obserwuje się u osób starszych, po 40. roku życia, gdzie urazy mają charakter zwyrodnieniowy¹⁵. U mężczyzn szczyt zachorowań z przyczyn zwyrodnieniowych przypada na wiek 41-50 lat, natomiast u kobiet na 61-70 lat¹.

Warto zauważyć, że u dzieci poniżej 10. roku życia zerwania łąkotki są rzadkie, szczególnie przy prawidłowej budowie anatomicznej łąkotki⁵⁷. Jednak obecność łąkotki tarczowatej, będącej wariantem anatomicznym, może predysponować do zerwań w młodszym wieku⁷. Szczegółowe informacje na temat czynników ryzyka i populacji szczególnie narażonych zostały omówione na dedykowanej podstronie Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zerwania łąkotki – kto jest najbardziej narażony.

Rodzaje zerwań i ich częstość

Analiza rodzajów zerwań łąkotki pokazuje, że zerwania łąkotki przyśrodkowej występują częściej niż zerwania łąkotki bocznej²⁸. Ta różnica wynika z mniejszej ruchomości łąkotki przyśrodkowej spowodowanej jej połączeniem z więzadłem pobocznym przyśrodkowym²⁹. W około 56% przypadków zerwanie dotyczy rogu tylnego łąkotki⁶.

Interesujące dane pochodzą z badań pediatrycznych, gdzie zerwania łąkotki bocznej są częstsze niż przyśrodkowej¹⁰¹¹. Badanie z 2013 roku wykazało następujący rozkład typów zerwań u dzieci: złożone (28%), pionowe (16%), tarczowate (14%), uchwytowate (14%), promieniowe (10%), poziome (8%), skośne (5%), postrzępione (3%) oraz oderwanie korzenia (2%)¹⁰.

Szczególną uwagę należy zwrócić na zerwania korzenia łąkotki, które stanowią około 20% wszystkich zerwań łąkotki¹². Około 80% zerwań korzenia łąkotki przyśrodkowej występuje u osób otyłych prowadzących siedzący tryb życia oraz u osób powyżej 50. roku życia¹². Z kolei zerwania korzenia łąkotki bocznej są obserwowane u 18% pacjentów z przewlekłą niewydolnością więzadła krzyżowego przedniego oraz u 12% z ostrymi urazami tego więzadła¹².

Współwystępowanie z innymi urazami

Zerwanie łąkotki często występuje w połączeniu z innymi urazami kolana, co ma istotne znaczenie epidemiologiczne. Szczególnie częste jest współwystępowanie z urazami więzadła krzyżowego przedniego (ACL), które obserwuje się u 22-86% pacjentów z zerwaniem ACL²¹³. Ostre urazy ACL są głównie związane z zerwaniami łąkotki bocznej, podczas gdy przewlekłe uszkodzenia ACL częściej towarzyszą zerwaniom łąkotki przyśrodkowej¹³.

Badania pokazują również, że ponad jedna trzecia wszystkich zerwań łąkotki jest związana z uszkodzeniem więzadła krzyżowego przedniego⁶. Osoby z niedoborem ACL są szczególnie narażone na rozwój zerwań łąkotki przyśrodkowej, zwłaszcza jeśli rekonstrukcja ACL zostanie opóźniona o więcej niż rok od momentu pierwotnego urazu².

Rzadsze, ale również istotne jest współwystępowanie zerwań łąkotki z urazami więzadła krzyżowego tylnego (PCL). Chociaż częstość urazów PCL jest niższa niż ACL, około 8% pacjentów z urazem PCL rozwija zerwania łąkotki, przy czym trzeci stopień uszkodzenia PCL zwiększa prawdopodobieństwo zerwania łąkotki¹³. Dodatkowo, w badaniach pierwotnej opieki zdrowotnej stwierdzono, że 35% pacjentów w wieku 18-65 lat z ostrym urazem kolana otrzymuje diagnozę zerwania łąkotki, a 11% ma jednocześnie zerwanie ACL i łąkotki¹⁴.

Wpływ na system opieki zdrowotnej

Zerwanie łąkotki ma znaczący wpływ na system opieki zdrowotnej, generując wysokie koszty leczenia i znaczną liczbę hospitalizacji. W Stanach Zjednoczonych roczne bezpośrednie koszty medyczne związane z artroskopowymi częściowymi meniscektomiami szacuje się na około 4 miliardy dolarów¹⁵. Rocznie wykonuje się tam około 700 tysięcy artroskopowych częściowych usunięć łąkotki¹⁵.

Dane z 2008 roku pokazują, że w amerykańskim systemie opieki zdrowotnej odnotowano łącznie 2295 wypisów szpitalnych z główną diagnozą zerwania łąkotki, przy czym kobiety stanowiły 53,49% wypisów, a mężczyźni 45,72%¹⁶. Średni czas hospitalizacji wynosił 2,7 dnia dla mężczyzn i 3,7 dnia dla kobiet¹⁶. Najwięcej wypisów dotyczyło osób w wieku 45-68 lat (31,73%) oraz 65-84 lata (28,82%)¹⁶.

Pomimo wysokiej częstości występowania zerwań łąkotki, nie wszystkie przypadki wymagają interwencji chirurgicznej. Badania brytyjskie wykazały, że mniej niż połowa pacjentów z zerwaniem łąkotki zgłasza się do specjalistycznej opieki zdrowotnej, a tylko około 22% poddaje się zabiegowi artroskopii⁴¹⁷. Najwyższy odsetek zabiegów chirurgicznych obserwuje się w przypadku zerwań uchwytowatych (50%)¹⁷. Szczegółowe informacje na temat wpływu różnych czynników na częstość występowania zerwań łąkotki zostały przedstawione w osobnej sekcji Zobacz więcej: Współwystępowanie zerwania łąkotki z innymi schorzeniami kolana.