Epidemiologia zaburzenia zbieractwa – częstość występowania w populacji

Zaburzenie zbieractwa, włączone do DSM-5 w 2013 roku jako odrębna jednostka chorobowa, stanowi znaczący problem zdrowia publicznego dotykający miliony ludzi na całym świecie. Charakteryzuje się uporczywymi trudnościami w pozbyciu się przedmiotów, niezależnie od ich rzeczywistej wartości, co prowadzi do nagromadzenia przedmiotów w przestrzeni życiowej i znacznego upośledzenia funkcjonowania¹.

Rozpowszechnienie w populacji ogólnej

Aktualne badania epidemiologiczne wskazują, że zaburzenie zbieractwa dotyka znaczną część populacji dorosłych. Metaanaliza obejmująca 11 badań z udziałem ponad 53 000 uczestników wykazała, że średnia częstość występowania zaburzenia zbieractwa wynosi 2,5% (przedział ufności 95%: 1,7-3,6%)². Inne źródła podają nieco szerszy zakres, wskazując na częstość występowania między 2% a 6% populacji dorosłych³⁴.

Badanie przeprowadzone w Londynie z wykorzystaniem ścisłych kryteriów DSM-5 wykazało częstość występowania na poziomie 1,5% (przedział ufności 95%: 0,7-2,2%)⁵. Z kolei niemieckie badanie populacyjne obejmujące 2512 uczestników wykazało znacznie wyższą częstość – 5,8%⁶, co może wynikać z różnic metodologicznych w ocenie kryteriów diagnostycznych.

Wpływ wieku na częstość występowania

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania zaburzenia zbieractwa jest wiek. Badania konsekwentnie wykazują, że problem ten znacznie częściej dotyka osoby starsze. Osoby powyżej 55. roku życia mają trzykrotnie większe ryzyko spełnienia kryteriów zaburzenia zbieractwa w porównaniu z młodszymi dorosłymi⁷.

Szczególnie dramatyczny wzrost częstości występowania obserwuje się u osób starszych. Podczas gdy u młodych dorosłych (około 20. roku życia) częstość wynosi 1-2%, to u osób w wieku 70 lat i starszych sięga już ponad 7%⁸. Niektóre źródła wskazują, że u osób powyżej 70. roku życia częstość może osiągać nawet 6%⁹.

Paradoksalnie, mimo że zaburzenie częściej diagnozowane jest u osób starszych, pierwsze objawy zachowań zbierania zazwyczaj pojawiają się znacznie wcześniej. Retrospektywne badania wskazują, że wiek początku objawów u osób spełniających kryteria DSM-5 dla zaburzenia zbieractwa mieści się typowo między 11. a 15. rokiem życia¹⁰. Zachowania te mają tendencję do nasilania się z każdą dekadą życia, osiągając poziom klinicznie istotny w średnim wieku Zobacz więcej: Rozwój zaburzenia zbieractwa w ciągu życia – od dzieciństwa do starości.

Różnice płciowe w występowaniu zaburzenia

Kwestia różnic płciowych w występowaniu zaburzenia zbieractwa pozostaje przedmiotem dyskusji w literaturze naukowej. Większość badań wskazuje na brak znaczących różnic między kobietami a mężczyznami w częstości występowania tego zaburzenia²⁴.

Jednak niektóre badania epidemiologiczne sugerują nieco większą częstość występowania u mężczyzn. Badania populacyjne wykazały, że zaburzenie zbieractwa może być dwukrotnie częstsze u mężczyzn¹¹. Z drugiej strony, próby kliniczne charakteryzują się przewagą kobiet, co może sugerować, że mężczyźni z zaburzeniem zbieractwa stanowią znacząco niedostatecznie zbadaną i niedostatecznie leczoną populację¹¹.

Występowanie u dzieci i młodzieży

Chociaż zaburzenie zbieractwa tradycyjnie kojarzono z osobami starszymi, coraz więcej badań skupia się na jego występowaniu u dzieci i młodzieży. Badanie populacyjne obejmujące bliźnięta w wieku 15 lat wykazało częstość występowania klinicznie istotnych objawów zbierania na poziomie 2% (przedział ufności 95%: 1,6-2,5%), ze znacznie wyższą częstością u dziewcząt niż u chłopców¹².

Inne badanie przeprowadzone wśród dzieci i młodzieży wykazało częstość występowania zaburzenia zbieractwa na poziomie 0,98% (przedział ufności 95%: 0,7-1,4%)¹³. Podobnie jak u dorosłych, u młodych osób płeć żeńska była niezależnym czynnikiem ryzyka występowania zaburzenia Zobacz więcej: Zaburzenie zbieractwa u dzieci i młodzieży – wczesne objawy i czynniki ryzyka.

Dane międzynarodowe i różnice kulturowe

Zaburzenie zbieractwa występuje na całym świecie, a jego charakterystyka wydaje się być podobna w różnych krajach i kulturach⁴. Badania transkulturelne wykazały, że zaburzenie zbieractwa prezentuje podobną fenomenologię w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Japonii i Brazylii¹⁴.

Badania z różnych regionów świata potwierdzają globalny charakter problemu. W Indiach, w pierwszym badaniu tego typu przeprowadzonym w krajach o niskich i średnich dochodach, częstość występowania zaburzenia zbieractwa wśród pacjentów podstawowej opieki zdrowotnej wyniosła 1,02% (przedział ufności 95%: 0,8-1,3%)¹⁵. Dane te są porównywalne z wynikami uzyskanymi w krajach rozwiniętych, co sugeruje uniwersalny charakter tego zaburzenia.

Współwystępowanie z innymi zaburzeniami

Zaburzenie zbieractwa rzadko występuje w izolacji. Badania wskazują, że około 58% dorosłych z tym zaburzeniem ma współistniejące zaburzenia psychiczne, najczęściej depresję i zaburzenia lękowe¹⁶. Ponad 60% osób z klinicznie istotnym zaburzeniem zbieractwa ma również inne zaburzenie psychiatryczne¹⁷.

Najczęstszym współistniejącym zaburzeniem jest epizod depresyjny większy, który może być obecny nawet u 50% przypadków⁹. Szacuje się, że około 20% osób z zaburzeniem zbieractwa cierpi również na zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne¹⁸.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Zaburzenie zbieractwa stanowi znaczący problem zdrowia publicznego, porównywalny z innymi głównymi zaburzeniami psychiatrycznymi. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych problem ten może dotyczyć około 4,5-5 milionów dorosłych¹⁹. Biorąc pod uwagę częstość występowania na poziomie 2,5%, zaburzenie zbieractwa jest bardziej rozpowszechnione niż zaburzenia odżywiania, schizofrenia, spektrum autyzmu czy zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne²⁰.

Pomimo swojej częstości, zaburzenie zbieractwa pozostaje często nierozpoznane i nieodpowiednio leczone. Problem ten ma istotne konsekwencje nie tylko dla osób dotkniętych chorobą, ale również dla ich rodzin, społeczności lokalnych i systemu opieki zdrowotnej. Zaburzenie wiąże się z wysokim poziomem niepełnosprawności medycznej i upośledzeniem funkcjonowania w pracy, przewyższającym te obserwowane u osób z zaburzeniami lękowymi, nastroju czy uzależnieniami⁸.