Dlaczego powstaje zaburzenie zbieractwa? Przyczyny i mechanizmy

Zaburzenie zbieractwa to złożone schorzenie psychiczne, którego przyczyny nie są w pełni poznane, ale badania naukowe wskazują na wieloczynnikową etiologię1. Współczesne rozumienie tego zaburzenia opiera się na modelu poznawczo-behawioralnym, który podkreśla interakcję między deficytami przetwarzania informacji, problemami z przywiązaniem emocjonalnym, mechanizmami unikania oraz przekonaniami dotyczącymi natury posiadanych przedmiotów1.

Ważne: Zaburzenie zbieractwa ma wieloczynnikową etiologię, gdzie żaden pojedynczy czynnik nie jest wystarczający do wywołania schorzenia. Manifestacja zbieractwa prawdopodobnie wynika z kombinacji czynników genetycznych, skłonności do zachowań unikowych oraz wzmocnienia przekonań dotyczących powodów gromadzenia przedmiotów.

Czynniki genetyczne i dziedziczność

Badania bliźniacze dostarczają przekonujących dowodów na genetyczne podłoże zaburzeń zbieractwa. Wyniki wskazują, że do 50% wariancji w zachowaniach zbierackich może być związane z czynnikami genetycznymi2. Inne badania sugerują jeszcze wyższe wskaźniki dziedziczności, szacowane na 55-77% wariancji w zaburzeniu zbieractwa3.

Szczególnie istotne są obserwacje dotyczące występowania rodzinnego tego schorzenia. Istnieje silny związek między posiadaniem członka rodziny z zaburzeniem zbieractwa a rozwinięciem tego zaburzenia u siebie4. Do 85% osób z kompulsywnym zbieraniem wymienia co najmniej jednego innego członka rodziny, który ma ten problem5. Około połowy wszystkich osób z zaburzeniem zbieractwa zgłasza, że ma krewnego, który również zbiera6.

Badania genetyczne ujawniły, że może istnieć jeden ukryty czynnik dziedziczny, który stanowi etiologiczny czynnik dla trzech zaburzeń ze spektrum obsesyjno-kompulsywnego: zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, zaburzeń zbieractwa i zaburzeń dysmorficznych ciała3. Sugeruje się, że wariancja w genie kodującym czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego (BDNF) może być takim czynnikiem7.

Neurobiologiczne podstawy zaburzenia

Badania neurobiologiczne ujawniają charakterystyczne zmiany w funkcjonowaniu mózgu osób z zaburzeniem zbieractwa. Istnieje rosnący korpus badań dotyczących związków między diagnozą zaburzenia zbieractwa, nasileniem objawów a dysfunkcją wykonawczą2. Zaburzenie zbieractwa wiąże się z upośledzeniem w domenach poznawczych, szczególnie w funkcjonowaniu wykonawczym8.

Zidentyfikowano kilka deficytów przetwarzania informacji związanych ze zbieraniem, obejmujących planowanie, rozwiązywanie problemów, uczenie się i pamięć wzrokowo-przestrzenną, uwagę podtrzymaną, pamięć roboczą oraz organizację9. Osoby z zaburzeniem zbieractwa często mają styl behawioralny, który obejmuje problemy z podejmowaniem decyzji oraz problemy z uwagą, organizacją i rozwiązywaniem problemów4.

Uwaga: Badania obrazowania mózgu wykazują, że u osób z zaburzeniem zbieractwa określone obszary mózgu odpowiedzialne za podejmowanie decyzji, organizację i regulację emocji wykazują odmienną aktywność. Większą aktywność obserwuje się w prawej korze przedczołowej grzbietowo-bocznej i przedniej korze zakrętu obręczy, co może pośredniczyć w deficytach oceny nagród i przetwarzania wzrokowego.

Szczególnie istotne są zaburzenia w obszarze przedniej kory zakrętu obręczy, w tym grzbietowej części zaangażowanej w podejmowanie decyzji, monitorowanie błędów i uczenie się oparte na nagrodach, oraz brzusznej części połączonej ze strukturami limbicznymi, które pomagają w przypisywaniu emocjonalnego znaczenia bodźcom10. Określone obszary mózgu aktywują się, gdy osoby z zaburzeniem zbieractwa myślą o tym, czy zatrzymać czy wyrzucić swoje rzeczy, ale te obszary nie są nadmiernie aktywne, gdy te same osoby rozważają pozbywanie się rzeczy innych ludzi11.

Czynniki psychologiczne i emocjonalne

Zwiększone przywiązanie do przedmiotów i zwiększona antropomorfizacja obiektów były częścią pierwotnej konceptualizacji zbieractwa i nadal stanowią krytyczny aspekt poznawczo-behawioralnego modelu zaburzenia zbieractwa2. Osoby cierpiące na zaburzenie zbieractwa wykazują wzorce behawioralnego unikania sytuacji stresowych (np. sortowanie/wyrzucanie), które były stale wzmacniane w czasie2.

Reaktywność emocjonalna opisuje intensywność i czas trwania emocji, których doświadcza jednostka po ekspozycji na bodźce emocjonalne i została postulowana jako możliwy czynnik podatności na zaburzenie zbieractwa2. Zwiększone wyniki w skalach samoopisowych perfekcjonizmu, niezdecydowania i prokrastynacji okazały się być unikalnymi predyktorami diagnozy zaburzenia zbieractwa12.

Wiele osób z zaburzeniem zbieractwa ceni swoje rzeczy jako część siebie lub część swoich relacji z bliskimi. Pozbycie się ich staje się emocjonalnie bolesne, jak zakończenie związku lub wyrzucenie części własnej tożsamości13. Zobacz więcej: Mechanizmy psychologiczne w zaburzeniu zbieractwa

Traumatyczne wydarzenia życiowe i stres

Niektórzy ludzie rozwijają zaburzenie zbieractwa po doświadczeniu stresującego wydarzenia życiowego, z którym mieli trudności w radzeniu sobie, takiego jak śmierć bliskiej osoby, rozwód lub utrata rzeczy w pożarze4. Ponad połowa osób zbierających zgłasza, że początek zbieractwa wiązał się z traumatycznym wydarzeniem życiowym, a w tej części osób zbierających wiek wystąpienia jest znacznie wyższy14.

Frost i współpracownicy stwierdzili, że osoby z zaburzeniem zbieractwa zgłaszały większą częstość przeszłych traumatycznych wydarzeń niż osoby z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi, ale nie było różnicy w częstości współwystępującego zespołu stresu pourazowego12. Status socjoekonomiczny może być zmienną moderującą w rozwoju i progresji objawów zbieractwa12.

Te, które doświadczyły wczesnej deprywacji, mogą rozwinąć zbieractwo jako mechanizm przetrwania w późniejszym życiu15. Wczesne doświadczenia deprywacji, zaniedbania lub przymusowego odbierania rzeczy mogą stworzyć silne emocjonalne przywiązanie do przedmiotów w dorosłości16. Zobacz więcej: Trauma i stresowe wydarzenia w etiologii zaburzeń zbieractwa

Współwystępowanie z innymi zaburzeniami

Zaburzenie zbieractwa może istnieć samo lub może być częścią innego schorzenia. Zaburzenia zdrowia psychicznego najczęściej związane z zaburzeniem zbieractwa obejmują depresję, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi17.

Około 75% osób, które mają zaburzenie zbieractwa, ma współwystępujący stan zdrowia psychicznego18. Najczęstsze współwystępujące zaburzenia to duże zaburzenie depresyjne, lęk społeczny/fobia społeczna i uogólnione zaburzenie lękowe18. Około 20% osób z zaburzeniem zbieractwa ma również zaburzenia obsesyjno-kompulsywne18.

Wiek jako czynnik ryzyka

Wiek jest znaczącym czynnikiem ryzyka zaburzenia zbieractwa. Dorośli w wieku 55 lat i starsi są trzy razy bardziej narażeni na rozwój zaburzenia zbieractwa niż młodsi dorośli19. Objawy zbieractwa wydają się być prawie trzy razy częstsze u starszych dorosłych (w wieku 55-94 lat) w porównaniu z młodszymi dorosłymi (w wieku 34-44 lata)18.

Zaburzenie zbieractwa może zacząć zakłócać codzienne czynności około 20. roku życia, ale może nie stać się poważnie problematyczne aż do 30. roku życia lub później19. Zachowania zbierackie pojawiają się stosunkowo wcześnie w życiu, a następnie przebiegają przewlekle. Większość badań zgłasza początek między 15. a 19. rokiem życia9.

Podsumowanie współczesnego rozumienia etiologii

Obecna teoria postuluje, że manifestacja zbieractwa prawdopodobnie wynika z kombinacji czynników genetycznych, podatności na zachowania unikowe i wzmocnienia przekonań dotyczących powodów gromadzenia przedmiotów12. Nie jest jasne, co powoduje zaburzenie zbieractwa, ale badane są genetyka, funkcja mózgu i stresujące wydarzenia życiowe jako możliwe przyczyny4.

Model poznawczo-behawioralny zbieractwa zaproponowany w przełomowym artykule Frost i Hartl opisuje etiologię zbieractwa jako interakcję deficytów przetwarzania informacji, problemów z przywiązaniem emocjonalnym, unikania behawioralnego i przekonań o naturze przedmiotów1. Oryginalny 4-czynnikowy model etiologii zbieractwa zaproponowany przez Frost i Hartl otrzymał rosnące wsparcie i udoskonalenia w ciągu ostatnich 2 dekad1.

Pytania i odpowiedzi

Czy zaburzenie zbieractwa jest dziedziczne?

Tak, badania wskazują na silny komponent genetyczny. Badania bliźniacze sugerują, że do 50-77% wariancji w zachowaniach zbierackich może być związane z czynnikami genetycznymi. Dodatkowo, około 85% osób z zaburzeniem zbieractwa ma co najmniej jednego członka rodziny z tym problemem.

Jakie obszary mózgu są zaangażowane w zaburzenie zbieractwa?

Kluczowe są obszary odpowiedzialne za podejmowanie decyzji i regulację emocji, szczególnie przednia kora zakrętu obręczy oraz prawa kora przedczołowa grzbietowo-boczna. Te obszary wykazują odmienną aktywność u osób z zaburzeniem zbieractwa, szczególnie przy podejmowaniu decyzji o zachowaniu lub wyrzuceniu przedmiotów.

Czy traumatyczne wydarzenia mogą wywołać zaburzenie zbieractwa?

Tak, ponad połowa osób z zaburzeniem zbieractwa zgłasza, że początek zbieractwa był związany z traumatycznym wydarzeniem życiowym, takim jak śmierć bliskiej osoby, rozwód czy utrata majątku. Trauma może działać jako czynnik wyzwalający u osób predysponowanych genetycznie.

W jakim wieku najczęściej rozwija się zaburzenie zbieractwa?

Zachowania zbierackie zwykle pojawiają się między 15. a 19. rokiem życia, ale znaczące problemy często wystają dopiero około 30. roku życia. Zaburzenie to jest trzy razy częstsze u osób powyżej 55. roku życia w porównaniu z młodszymi dorosłymi.

Jakie cechy osobowości zwiększają ryzyko zaburzenia zbieractwa?

Zwiększone ryzyko występuje u osób z cechami perfekcjonizmu, niezdecydowania i prokrastynacji. Problemy z podejmowaniem decyzji, organizacją i rozwiązywaniem problemów również stanowią czynniki ryzyka dla rozwoju tego zaburzenia.

Reklama
Reklama