Psychoterapia w leczeniu zaburzeń pozorowanych – metody i techniki

Psychoterapia stanowi główną i najbardziej skuteczną metodę leczenia zaburzeń pozorowanych¹. Badania wykazują, że jest to jedyna obecnie dostępna skuteczna forma terapii dla tego schorzenia¹. Podstawowym wyzwaniem w psychoterapii jest budowanie relacji terapeutycznej z pacjentem, który często nie przyznaje się do swojego problemu i może być niechętny do współpracy².

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

Terapia poznawczo-behawioralna jest najczęściej stosowaną i najbardziej skuteczną formą psychoterapii w leczeniu zaburzeń pozorowanych³. CBT koncentruje się na identyfikowaniu i zmienianiu zniekształconych przekonań oraz nieprawidłowych wzorców myślenia, które prowadzą do szkodliwych zachowań⁴. Terapia pomaga pacjentom zrozumieć motywacje stojące za ich działaniami, często zakorzenione w niezaspokojonych potrzebach emocjonalnych lub traumatycznych doświadczeniach z przeszłości⁵.

W ramach CBT pacjenci uczą się rozpoznawania destrukcyjnych procesów myślowych, które rozwinęli w czasie, i zastępowania ich zdrowszymi mechanizmami radzenia sobie⁶. Terapia ma strukturalny, zorientowany na cele charakter, co czyni ją szczególnie odpowiednią dla pacjentów z zaburzeniami pozorowanymi⁵. Głównym celem CBT jest umożliwienie pacjentom identyfikacji irracjonalnych lub negatywnych myśli i przekonań w celu zastąpienia ich bardziej racjonalnymi alternatywami⁷.

Budowanie relacji terapeutycznej

Podstawą skutecznej psychoterapii zaburzeń pozorowanych jest budowanie i utrzymywanie relacji z pacjentem². Skomplikowane warstwy oszustwa obecne w zaburzeniach pozorowanych mogą skłaniać terapeutów do konfrontacji lub kwestionowania pacjenta, jednak takie podejście jest zazwyczaj nieskuteczne⁵. Badania podkreślają wartość podejścia niekonfrontacyjnego, które koncentruje się na empatycznym zrozumieniu świata emocjonalnego pacjenta⁵.

Zamiast skupiania się na kłamstwach, nacisk powinien być położony na zrozumienie potrzeb psychologicznych, które leżą u podstaw zachowań pacjenta⁵. Terapeuci powinni przyjąć wspierające, a nie krytyczne podejście, które jest kluczowe dla uzyskania najlepszych rezultatów leczenia⁸. Zamiast zawstydzania, osądzania czy oskarżania, terapeuci mogą na przykład uznać uczucia samotności pacjenta czy potrzebę uczucia i wsparcia emocjonalnego⁹.

Terapia wspierająca

Terapia wspierająca może pomóc w powstrzymywaniu objawów zaburzeń pozorowanych². Sesje terapeutyczne powinny koncentrować się na ustanowieniu i utrzymaniu relacji z pacjentem¹⁰. Taka relacja może pomóc w kontrolowaniu objawów związanych z zaburzeniami pozorowanymi¹¹. Istotne jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której pacjenci mogą otwarcie omawiać swoje motywacje i obawy¹².

Terapeuci mogą oferować wskazówki dotyczące eksploracji bardziej skutecznych sposobów komunikowania potrzeby wsparcia i uczuć⁹. W terapii pacjenci mogą również otrzymać wsparcie w przypadku przeszłych traum czy nadużyć, nauczyć się nowych sposobów radzenia sobie ze stresem oraz stworzyć listę samopomocy⁹.

Terapia rodzinna

Terapia rodzinna odgrywa kluczową rolę w leczeniu zaburzeń pozorowanych, szczególnie gdy zaburzenie przejawia się w dynamice rodzinnej¹³. Celem terapii rodzinnej jest rozplątanie skomplikowanej sieci relacji rodzinnych, ról i dynamik, które mogą utrwalać zaburzenie¹³. Jest to również okazja do edukacji rodzin na temat schorzenia, zapewniając, że są oni sojusznikami w procesie leczenia, a nie nieintencjonalnymi wspierającymi problematyczne zachowania¹³.

Terapia rodzinna pomaga członkom rodziny lepiej zrozumieć pacjenta i jego potrzebę uwagi¹⁰. Może również nauczyć członków rodziny, jak nie nagradzać ani nie wzmacniać zachowań osoby z zaburzeniami pozorowanymi³. Terapia rodzinna może pomóc w poprawie zaburzonych dynamik rodzinnych i zapewnieniu wsparcia oraz edukacji dla opiekuna i osoby dotkniętej zaburzeniem¹².

Terapia grupowa

Terapia grupowa zapewnia środowisko, w którym pacjenci mogą czerpać wgląd od rówieśników zmagających się z podobnymi problemami¹³. Takie środowisko oferuje wzajemne wsparcie i wspólne strategie radzenia sobie¹³. Grupy wsparcia mogą zapewnić osobom z zaburzeniami pozorowanymi bezpieczną przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami, uzyskiwania wglądu od innych i otrzymywania wsparcia od osób, które rozumieją ich zmagania¹⁴.

Terapia grupowa może zmniejszyć poczucie izolacji lub opuszczenia¹⁵. Kontakt z innymi osobami stającymi przed podobnymi wyzwaniami może być korzystny w procesie zdrowienia¹⁴. Jednak dynamika terapii grupowej musi być ściśle monitorowana, ponieważ istnieje niewielkie ryzyko, że środowisko grupowe może nieintencjonalnie utrwalać zachowania związane z zaburzeniami pozorowanymi poprzez wzajemne wzmacnianie¹³.

Specjalistyczne podejścia terapeutyczne

W niektórych przypadkach może być pomocne ukierunkowanie terapii poznawczo-behawioralnej na traumy z dzieciństwa, które mogą być inicjatorem zaburzenia¹⁶. Jeśli zostały ujawnione traumy z dzieciństwa, terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na ten aspekt może być akceptowalna dla pacjenta¹⁷.

Niektóre specjalistyczne formy terapii mogą być szczególnie pomocne, w tym terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), trening systemowy dla przewidywalności emocjonalnej i rozwiązywania problemów (STEPPS) dla umiejętności radzenia sobie, a także EMDR (desensytyzacja i przetwarzanie ruchu gałek ocznych)¹⁸. Terapie, które koncentrują się na pomaganiu osobie w identyfikacji i rozwiązywaniu własnych potrzeb emocjonalnych dotyczących uwagi czy opieki, mogą być sugerowane¹⁹.

Wyzwania w psychoterapii

Jednym z głównych problemów związanych z leczeniem zaburzeń pozorowanych jest właściwa identyfikacja dotkniętych osób, które mają tendencję do ukrywania swojego prawdziwego stanu pod wyolbrzymionymi lub sfałszowanymi roszczeniami medycznymi²⁰. Drugim krytycznym problemem jest niechęć zidentyfikowanych pacjentów do uczestniczenia w leczeniu, które poprawi ich rzeczywisty problem zdrowia psychicznego, a nie w leczeniu, które przedłuża ich zachowania związane z pozorowananiem²⁰.

Niewiele informacji jest dostępnych na temat tego, który rodzaj psychoterapii jest najskuteczniejszy w pomaganiu pacjentom w przezwyciężeniu zaburzeń pozorowanych². Wielu pacjentów z zaburzeniami pozorowanymi rezygnuje z leczenia długoterminowego²¹. Psychoterapia i terapia rodzinna to jedne z niewielu metod leczenia, które wykazały korzyści, ale często wymagają tego, czego pacjent nie ma – czyli troskliwej rodziny lub kogoś skłonnego do przejścia przez długoterminową terapię²¹.

Skuteczność i rokowanie

Skuteczność psychoterapii w zaburzeniach pozorowanych jest ograniczona przez naturę samego zaburzenia²². Wiele osób rezygnuje z leczenia, gdy diagnoza zaburzeń pozorowanych zostaje postawiona jako możliwość, ponieważ czują się defensywnie lub zawstydzone²². Aby temu zapobiec, każda konfrontacja powinna być delikatna i wspierająca oraz podkreślać, że dana osoba to ktoś, kto potrzebuje pomocy, i że jej opieka będzie kontynuowana²².

Osoby, które przyznają się do fałszowania choroby, znacznie częściej odnoszą korzyści z leczenia²³. Leczenie obejmuje wysiłki na rzecz zwiększenia świadomości i zmniejszenia ryzyka nawrotu poprzez nabycie wzmocnionych umiejętności i wsparcia²³. Wskaźniki skutecznego leczenia obejmują przyznanie się do zachowania, doświadczenie odpowiedniej reakcji emocjonalnej na szkody wyrządzone innym, rozwinięcie lepszych umiejętności radzenia sobie i planu zapobiegania nawrotom²⁴.