Mechanizm działania DHT na mieszki włosowe – podstawy hormonalne

Dihydrotestosteron (DHT) stanowi najważniejszy czynnik hormonalny w patogenezie łysienia androgenowego¹. Ten potężny metabolit testosteronu powstaje w reakcji katalizowanej przez enzym 5-alfa-reduktazę, który występuje w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych². DHT odgrywa kluczową rolę w normalnym wzroście włosów, ale jednocześnie jest odpowiedzialny za rozwój łysienia androgenowego w obszarach wrażliwych na androgeny, takich jak czubek głowy i przednia część skóry głowy².

Biosynteza i właściwości DHT

DHT powstaje z testosteronu w procesie konwersji enzymatycznej z udziałem 5-alfa-reduktazy, która występuje w dwóch formach: typu I i typu II³. Enzym ten jest obecny w gruczołach łojowych mieszków włosowych, gdzie zachodzi lokalny proces przekształcania testosteronu w jego bardziej aktywną formę⁴. DHT charakteryzuje się znacznie wyższą aktywnością biologiczną niż testosteron – wiąże się z receptorami androgenowymi z pięciokrotnie większym powinowactwem i jest bardziej potentny w aktywacji procesów dalszego sygnalizowania⁵.

Kluczową obserwacją potwierdzającą rolę DHT w łysieniu androgenowym jest fakt, że pacjenci z zespołem niewrażliwości na androgeny oraz osoby z niedoborem 5-alfa-reduktazy nie łysieją⁵. To sugeruje, że łysienie androgenowe jest indukowane przez aktywację receptorów androgenowych mieszka włosowego przez DHT⁵.

Receptory androgenowe i ich aktywacja

W mieszkach włosowych osób podatnych na łysienie stężenie receptorów androgenowych (AR) oraz enzymu 5-alfa-reduktazy jest znacząco wyższe niż w mieszkach odpornych na łysienie¹. Nadaktywność androgenów wewnątrz mieszka może być również rezultatem czynników lokalnych, w tym zwiększonej liczby receptorów androgenowych, funkcjonalnych polimorfizmów receptora androgenowego, zwiększonej lokalnej produkcji DHT oraz zmniejszonej lokalnej degradacji DHT⁵.

Badania wykazały, że warianty genu AR skutkują receptorami androgenowymi, które są łatwiej stymulowane przez androgeny niż normalnie, prowadząc do zwiększonej aktywności receptorów w mieszkach włosowych⁶. Niektóre osoby są bardziej podatne na te efekty DHT na włosy skóry głowy w oparciu o warianty w ich genie receptora androgenowego (AR)⁷.

Mechanizm miniaturyzacji mieszków

DHT inicjuje proces miniaturyzacji mieszków włosowych poprzez aktywację receptorów androgenowych w komórkach brodawki skórnej⁸. Większość negatywnych efektów nadmiaru DHT na mieszki włosowe rozpoczyna się w regionie brodawki skórnej, gdzie komórki te są zlokalizowane⁸. Sygnalizacja parakrynna zależna od androgenów prowadzi do regresji naczyń krwionośnych w regionie cebulki mieszka włosowego, gdzie znajdują się komórki brodawki skórnej, czyniąc je podatnymi na hipoksję i akumulację reaktywnych form tlenu⁸.

Wysokie poziomy DHT w mieszkach włosowych mogą prowadzić do krótszego cyklu wzrostu włosów poprzez powtarzającą się aktywację receptora androgenowego w mieszku włosowym, co prowadzi do miniaturyzacji⁹. DHT może również skutkować wzrostem krótszych i cieńszych włosów oraz wydłużać czas, przez który włos pozostaje w fazie spoczynku⁹.

Różnicowe działanie DHT

Paradoksalnie, androgeny mają różne efekty w różnych mieszkach: stymulują IGF-1 w mieszkach włosów twarzy, prowadząc do wzrostu, ale mogą również stymulować TGF-β1, TGF-β2, dickkopf1 i IL-6 w skórze głowy, prowadząc do katagennej miniaturyzacji¹⁰. To tłumaczy dlaczego mężczyźni mogą jednocześnie doświadczać wzrostu włosów na twarzy przy utracie włosów na głowie.

Mężczyźni z łysieniem tylnego typu mają tendencję do zachowywania włosów z tyłu głowy, ponieważ komórki mieszków włosowych w tym obszarze nie mają wrażliwości na hormon androgenowy¹¹. Ta wewnętrzna regulacja jest najlepiej demonstrowana w eksperymentach transplantacji włosów: włosy potyliczne zachowują swoją odporność na łysienie androgenowe po przeszczepieniu na czubek głowy, a włosy ze skóry głowy z czubka przeszczepione na przedramię miniaturyzują się w tym samym tempie co włosy sąsiadujące z miejscem dawcy⁵.

Dodatkowe czynniki biochemiczne

Innym czynnikiem biochemicznym zidentyfikowanym jako problematyczny w łysieniu androgenowym jest transformujący czynnik wzrostu beta (TGF-β)⁸. Izoforma TGF-β1 jest silnie wyrażana w komórkach brodawki skórnej w łysejących skórach głowy⁸. Przyczyna podwyższonych poziomów TGF-β1 i jak to się odnosi do DHT nie jest w pełni znana, z wyjątkiem tego, że indukcja TGF-β1 przez DHT wymaga reaktywnych form tlenu¹².

Badania transgenne wykazały, że wzrost i uśpienie mieszków włosowych są związane z aktywnością insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF) w brodawce skórnej, na który wpływa DHT¹⁰. Fakt, że utrata włosów jest kumulatywna z wiekiem, podczas gdy poziomy androgenów spadają, oraz fakt, że finasteryd nie odwraca zaawansowanych stadiów łysienia androgenowego, pozostaje zagadką, ale możliwymi wyjaśnieniami są wyższa konwersja testosteronu do DHT lokalnie z wiekiem oraz wyższe poziomy uszkodzeń DNA w brodawce skórnej, a także starzenie się brodawki skórnej z powodu aktywacji receptora androgenowego i stresu środowiskowego¹⁰.