Rozmieszczenie geograficzne raka wątrobowokomórkowego na świecie

Rozmieszczenie geograficzne raka wątrobowokomórkowego na świecie charakteryzuje się znaczącymi różnicami regionalnymi, które ściśle korelują z występowaniem głównych czynników ryzyka tej choroby¹. Te różnice mają fundamentalne znaczenie dla zrozumienia epidemiologii nowotworu i planowania odpowiednich strategii prewencyjnych oraz programów nadzoru.

Azja – region o najwyższej zachorowalności

Azja stanowi epicentrum globalnej epidemii raka wątrobowokomórkowego, koncentrując 72% wszystkich przypadków na świecie². W samych Chinach występuje ponad 50% wszystkich globalnych przypadków tego nowotworu². Region Pacyfiku Zachodniego wykazuje najwyższą częstość występowania przypadków raka wątroby (295 484 przypadki), zgonów (254 054) i lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (6,7 miliona) w 2019 roku³.

W krajach azjatyckich obserwuje się jednak pozytywne trendy związane z wprowadzeniem programów szczepień przeciwko wirusowi HBV. W Korei Południowej standaryzowany według wieku wskaźnik zachorowalności na raka wątroby znacząco spadł z 28,9 w 1999 roku do 19,7 w 2014 roku i 16,1 w 2019 roku³. Podobnie standaryzowany wskaźnik śmiertelności zmniejszył się z 24,7 w 1999 roku do 16,4 w 2014 roku i dalej do 11,5 w 2020 roku³.

W regionie Azji i Pacyfiku zakażenie wirusem HBV jest główną przyczyną raka wątrobowokomórkowego, odpowiadając za ponad 60% wszystkich przypadków⁴. Japonia stanowi wyjątek, gdzie około 70% przypadków diagnozowanych w ostatnich 10 latach było związanych z przeciwciałami przeciwko wirusowi HCV⁵.

Afryka Subsaharyjska – wysokie wskaźniki i młody wiek zachorowania

Afryka Subsaharyjska charakteryzuje się jednymi z najwyższych wskaźników zachorowalności na raka wątrobowokomórkowy na świecie². Standaryzowane według wieku wskaźniki śmiertelności w Afryce Północnej wynoszą 13,9 przypadków na 100 000 osób rocznie². W regionie tym odnotowano 46 000 nowych przypadków raka wątrobowokomórkowego rocznie, z standaryzowanymi według wieku wskaźnikami zachorowalności sięgającymi nawet 41,2 na 100 000 osób rocznie⁶.

Charakterystyczną cechą raka wątrobowokomórkowego w Afryce Subsaharyjskiej jest młody wiek zachorowania⁷. W przeciwieństwie do innych regionów świata, gdzie choroba dotyka głównie osób starszych, w Afryce pacjenci chorują znacznie wcześniej⁷. Z tego powodu nadzór nad Afrykanami z przewlekłym zakażeniem HBV zaleca się już od 20. roku życia⁷.

Rak wątrobowokomórkowy jest najczęstszym nowotworem złośliwym wśród mężczyzn w dziesięciu krajach Afryki Subsaharyjskiej (Mauretania, Gambia, Mali, Burkina Faso, Kamerun, Sudan Południowy, Demokratyczna Republika Konga, Angola, Mozambik) i najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych w większości krajów zachodniej, wschodniej i środkowej Afryki Subsaharyjskiej⁷. Najwyższy wskaźnik zachorowalności odnotowano w Mozambiku⁶.

Europa – rosnące wskaźniki i zmieniająca się etiologia

Europa odpowiada za około 10% globalnych przypadków raka wątrobowokomórkowego². W ostatnich dekadach obserwuje się wzrost zachorowalności w większości krajów europejskich⁸, z wyjątkiem niektórych krajów takich jak Włochy, gdzie odnotowano spadek⁸.

W Wielkiej Brytanii obserwuje się szczególnie niepokojące trendy – w ciągu ostatniej dekady nastąpił 63% wzrost zachorowalności i 55% wzrost śmiertelności z powodu raka wątrobowokomórkowego, przy czym najwyższe wskaźniki odnotowuje się w Szkocji⁹. Przewiduje się, że do 2035 roku wskaźniki zachorowalności wzrosną o 38% (43% dla mężczyzn i 21% dla kobiet), a śmiertelność o 58%⁹.

W północnej Anglii liczba przypadków raka wątrobowokomórkowego kierowanych do ośrodka tercjarnego w Newcastle upon Tyne wzrosła dziesięciokrotnie, przy czym niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby odpowiada za 35% przypadków⁵.

Ameryka Północna – wzrost związany z zakażeniami HCV

Ameryka Północna odpowiada za 5,1% globalnych przypadków raka wątrobowokomórkowego². W Stanach Zjednoczonych zachorowalność na raka wątrobowokomórkowego potroiła się w ciągu ostatnich czterech dekad, co prawdopodobnie wynika z dojrzewania puli pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C¹⁰.

Obecnie rak wątroby jest najszybciej rosnącą przyczyną zgonów związanych z nowotworami w Stanach Zjednoczonych¹¹. Wskaźniki zachorowalności wzrosły trzykrotnie w ciągu ostatnich dwóch dekad, przy czym rozkład raka wątrobowokomórkowego przesunął się w kierunku białych Latynosów i nie-Latynosów w młodszym wieku (45-60 lat)¹¹.

W 2023 roku szacowano, że w Stanach Zjednoczonych zostanie zdiagnozowanych 41 210 nowych przypadków raka wątroby i wewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych, co stanowi 2,1% wszystkich nowych przypadków nowotworów¹². Rocznie około 24 500 mężczyzn i 10 000 kobiet otrzymuje diagnozę raka wątroby¹³.

Australia – rosnące obciążenie chorobą

W Australii w ciągu ostatnich trzech dekad nastąpił 306% wzrost standaryzowanego według wieku wskaźnika zachorowalności na raka wątroby oraz odpowiadający mu 184% wzrost wskaźników śmiertelności¹⁴. Rak wątrobowokomórkowy jest najszybciej rosnącą przyczyną zgonów nowotworowych w tym kraju¹⁵.

Czynniki wpływające na różnice regionalne

Znaczące różnice w globalnym rozmieszczeniu raka wątrobowokomórkowego wynikają przede wszystkim z różnic w czasie i stopniu narażenia na czynniki środowiskowe i infekcyjne, dostępności zasobów opieki zdrowotnej oraz zdolności do wykrywania wczesnych stadiów choroby i zapewnienia potencjalnie leczniczego leczenia¹⁶.

Najwyższe wskaźniki zachorowalności i częstości występowania raka wątrobowokomórkowego obserwuje się obecnie w Azji Wschodniej, Afryce Północnej i Azji Południowo-Wschodniej – regionach o wyższej częstości przewlekłych zakażeń HBV, które przyczyniają się do ponad połowy globalnych przypadków raka wątrobowokomórkowego¹⁷. Jednak wraz z wprowadzaniem programów szczepień i skuteczniejszego leczenia zakażeń wirusowych, przewiduje się przesunięcie głównych przyczyn w kierunku czynników metabolicznych i związanych ze stylem życia.