Szczepienia przeciwko HPV w prewencji raka odbytu

Szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowią podstawę nowoczesnej prewencji raka odbytu¹. Większość przypadków raka odbytu wynika z zakażenia HPV, dlatego kluczem do prewencji może być szczepienie przeciwko HPV i inne działania zmierzające do redukcji czynników ryzyka¹.

Rodzaje dostępnych szczepionek przeciwko HPV

Obecnie dostępne są różne szczepionki przeciwko HPV, które różnią się spektrum ochrony przed poszczególnymi typami wirusa. W Kanadzie dostępne są trzy szczepionki: Gardasil, Gardasil 9 i Cervarix². Wszystkie te szczepionki pomagają chronić przed zakażeniem HPV16 i HPV18, dwoma typami HPV najczęściej związanymi z nowotworami².

Gardasil i Gardasil 9 są szczególnie istotne w kontekście prewencji raka odbytu, ponieważ są zatwierdzone do zapobiegania stanom przedrakowym odbytu oraz rakowi odbytu związanemu z zakażeniem HPV². Gardasil 9 oferuje najszerszą ochronę, pokrywając dziewięć typów HPV (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58)³.

Gardasil 9 – najnowsza generacja szczepionek

Gardasil 9 jest obecnie jedyną dostępną szczepionką przeciwko HPV w Stanach Zjednoczonych³. Szczepionka ta jest wskazana dla mężczyzn i kobiet w wieku od 9 do 45 lat w celu zapobiegania rakowi odbytu wywołanemu przez typy HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58³.

Skuteczność Gardasil 9 została potwierdzona w globalnym randomizowanym badaniu kontrolowanym, które wykazało 97% skuteczność w ochronie przed nowotworami wywołanymi przez pięć dodatkowych typów HPV – 31, 33, 45, 52 i 58⁴. FDA zatwierdziła Gardasil 9 w grudniu 2014 roku po tym badaniu⁴.

Zalecenia wiekowe dla szczepień

Szczepionka przeciwko HPV jest zalecana dla mężczyzn i kobiet w wieku od 9 do 45 lat¹. W Stanach Zjednoczonych zaleca się, aby zarówno chłopcy, jak i dziewczęta w wieku 11-12 lat byli szczepieni przeciwko HPV⁵. W Wielkiej Brytanii dziewczęta i chłopcy w wieku 12-13 lat są rutynowo oferowane pierwszą szczepionką HPV w szkole w 8. klasie⁵.

Szczepionka nie leczy istniejącego zakażenia HPV; może tylko zapobiec jego wystąpieniu¹. Dlatego ważne jest, aby dzieci były szczepione przed rozpoczęciem aktywności seksualnej¹. Szczepionka może działać najlepiej, gdy jest podana przed narażeniem osoby na HPV⁶.

Szczepienia u grup wysokiego ryzyka

Szczepionka przeciwko HPV jest również zalecana dla innych grup o wyższym ryzyku zakażenia HPV, w tym: mężczyzn w wieku 45 lat i młodszych, którzy uprawiają seks z mężczyznami, mężczyzn i kobiet transpłciowych w wieku 45 lat i młodszych, jeśli ich ryzyko zakażenia HPV jest takie samo jak mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami, pracowników seksualnych oraz osób z HIV⁷.

Szczególnie istotne są szczepienia u mężczyzn w wieku od 16 do 26 lat, którzy uprawiają seks z mężczyznami. Na podstawie solidnych dowodów, szczepienie przeciwko HPV tej grupy w roku poprzedzającym szczepienie zmniejsza śródnabłonkową neoplazję odbytu (AIN), która jest zmianą przedrakową raka odbytu⁸.

Skuteczność szczepień w prewencji raka odbytu

Badania wykazują, że szczepienie przeciwko HPV obniża ryzyko raka odbytu⁹. Dane mocno sugerują, że szczepienie przeciwko onkogennym szczepom HPV doprowadzi do redukcji raka odbytu¹⁰. Sugerują również, że szczepienie przed narażeniem przyniesie największe korzyści¹⁰.

Szczepionka czterowartościowa HPV (qHPV) wykazała skuteczność w zapobieganiu trwałym zakażeniom HPV związanym ze szczepionką, jak również śródnabłonkowej neoplazji odbytu stopni 2-3 (AIN2+) u młodych mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami, którzy wcześniej nie byli zakażeni¹¹.

Historia rozwoju i zatwierdzeń szczepionek

Szczepionka przeciwko HPV stała się dostępna w 2006 roku⁵. Gardasil został zatwierdzony dla mężczyzn i kobiet do zapobiegania stanom przedrakowym i rakowi odbytu 22 grudnia 2010 roku przez FDA¹². Decyzja ta była poprzedzona badaniem wykazującym skuteczność Gardasilu w zapobieganiu chorobom odbytu związanym z HPV u mężczyzn, które zostało przedstawione przed Komitetem Doradczym ds. Szczepionek i Biologicznych FDA 17 listopada 2010 roku¹².

Gardasil został zatwierdzony po czterech międzynarodowych badaniach (jedno z nich miało miejsce w Stanach Zjednoczonych), w których 21 000 kobiet w wieku 16-26 lat wykazało, że Gardasil miał prawie 100% skuteczność w zapobieganiu przedrakowym zmianom szyjki macicy, pochwy i sromu oraz kłykcinom kończystym⁴.

Wskazania szczepionki Gardasil

FDA zatwierdziła Gardasil dla następujących wskazań dotyczących prewencji raka odbytu: zapobieganie rakowi odbytu i stanom przedrakowym u mężczyzn i kobiet wywołanym przez typy HPV 16 i 18¹². Gardasil 9 ma rozszerzone wskazania obejmujące zapobieganie rakowi odbytu i stanom przedrakowym u mężczyzn i kobiet wywołanym przez typy HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58⁵.

Z dwóch typów HPV (16 i 18) objętych wszystkimi szczepionkami, te szczepy powodują 70% raków szyjki macicy, 91% raka odbytu, 80% raków sromu i pochwy, 63% raka prącia oraz 89% raków gardła⁵.

Szczepienia u osób już zakażonych HPV

Zarówno FDA (Stany Zjednoczone), jak i NHS (Wielka Brytania) zalecają, aby nawet osoby zakażone jednym szczepem wirusa były szczepione, jeśli znajdują się w zalecanej grupie wiekowej⁵. Wynika to z faktu, że szczepionka może chronić przed innymi typami HPV, którymi dana osoba nie jest jeszcze zakażona.

Programy szczepień w różnych krajach

Wszystkie dzieci w wieku 12-13 lat w Wielkiej Brytanii otrzymują szczepionkę przeciwko HPV⁷. Pomaga ona chronić przed nowotworami wywołanymi przez HPV, a także przed kłykcianami kończystymi⁷. Wiele krajów wprowadza szczepionkę przeciwko HPV do swoich rutynowych programów szczepień dla dzieci, co ma na celu osiągnięcie wysokiego poziomu odporności populacyjnej.

Najnowsze osiągnięcia obejmują zalecenie JCVI (Joint Committee on Vaccination and Immunisation), aby szczepionka przeciwko HPV była również oferowana mężczyznom uprawiającym seks z mężczyznami (MSM) w wieku 14-60 lat, którzy identyfikują się w klinikach zdrowia seksualnego⁴.