Zapobieganie rakowi odbytu – skuteczne metody prewencji

Rak odbytu należy do nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać dzięki zastosowaniu odpowiednich metod prewencyjnych¹. Choroba ta rozwija się, gdy komórki w tkankach odbytu ulegają złośliwym zmianom, przy czym najczęstszą postacią jest rak płaskonabłonkowy¹. W ostatnich latach odnotowuje się wzrost liczby nowych przypadków raka odbytu, co czyni działania profilaktyczne jeszcze bardziej istotnymi¹.

Podstawą skutecznej prewencji raka odbytu jest zrozumienie głównych czynników ryzyka oraz zastosowanie odpowiednich działań ochronnych. Unikanie czynników ryzyka i zwiększenie czynników ochronnych może pomóc w zapobieganiu tej chorobie nowotworowej¹.

Główne czynniki ryzyka raka odbytu

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowi najważniejszy czynnik ryzyka rozwoju raka odbytu². Wirus ten odpowiada za około dziewięć na dziesięć przypadków raka odbytu². HPV może prowadzić do rozwoju raka płaskonabłonkowego odbytu, który jest najczęstszą postacią tego nowotworu².

Do innych istotnych czynników ryzyka należą: określone schorzenia (szczególnie zakażenie HIV), pewne praktyki seksualne oraz palenie papierosów¹. Ryzyko raka odbytu jest znacznie wyższe u mężczyzn zakażonych HIV, którzy uprawiają seks z mężczyznami, w porównaniu z mężczyznami niezakażonymi HIV³. Kobiety zakażone HIV również mają zwiększone ryzyko rozwoju raka odbytu³.

Szczepienia przeciwko HPV jako podstawa prewencji

Szczepienia przeciwko HPV stanowią najbardziej skuteczną metodę pierwotnej prewencji raka odbytu⁴. Dostępne szczepionki chronią przed zakażeniem najgroźniejszymi szczepami wirusa, które najczęściej prowadzą do rozwoju nowotworów⁴. Badania potwierdzają, że szczepienie przeciwko HPV obniża ryzyko rozwoju raka odbytu¹.

W Kanadzie dostępne są trzy szczepionki przeciwko HPV: Gardasil, Gardasil 9 i Cervarix⁵. Szczepionki te pomagają chronić przed zakażeniem HPV16 i HPV18, dwoma typami HPV najczęściej związanymi z nowotworami⁵. Gardasil i Gardasil 9 są zatwierdzone do zapobiegania stanom przedrakowym odbytu oraz rakowi odbytu związanemu z zakażeniem HPV⁵.

Szczepionka dziewięciowalentna HPV (Gardasil 9) jest obecnie jedyną dostępną szczepionką przeciwko HPV w Stanach Zjednoczonych⁶. Pokrywa ona typy HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58 i jest wskazana dla mężczyzn i kobiet w wieku od 9 do 45 lat w celu zapobiegania rakowi odbytu wywołanemu przez typy HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58⁶. Szczegółowe informacje o programach szczepień i zaleceniach wiekowych znajdują się w Zobacz więcej: Szczepienia przeciwko HPV w prewencji raka odbytu.

Badania przesiewowe i wczesne wykrywanie

Regularne badania przesiewowe stanowią kluczowy element wtórnej prewencji raka odbytu, szczególnie u osób z grupy wysokiego ryzyka¹. Badania sugerują, że zastosowanie anoskopii do przesiewowego badania w kierunku raka odbytu może zmniejszyć liczbę zgonów z powodu tej choroby u osób zakażonych HIV¹.

Przełomowe badanie ANCHOR wykazało, że leczenie wysokostopniowych zmian śródnabłonkowych odbytu (HSIL) zmniejsza rozwój raka odbytu u osób zakażonych HIV⁷. W porównaniu z grupą aktywnie monitorowaną, aktywne leczenie HSIL wiązało się ze zmniejszeniem progresji do raka odbytu o 57%⁸.

Na podstawie wyników badania ANCHOR opracowano pierwsze wytyczne na poziomie federalnym w Stanach Zjednoczonych dotyczące wykrywania i leczenia zmian przedrakowych odbytu u osób z HIV⁹. Zgodnie z nowymi wytycznymi, określone grupy dorosłych z HIV powinny przechodzić badania przesiewowe rozpoczynając od 35. roku życia dla mężczyzn i kobiet transpłciowych uprawiających seks z mężczyznami, oraz od 45. roku życia dla kobiet i mężczyzn nie uprawiających seksu z mężczyznami⁹. Szczegółowe informacje o metodach badań przesiewowych i grupach ryzyka omówiono w Zobacz więcej: Badania przesiewowe w prewencji raka odbytu.

Bezpieczne praktyki seksualne

Praktykowanie bezpiecznego seksu stanowi ważny element prewencji raka odbytu. Jedynym pewnym sposobem zapobiegania zakażeniu HPV jest całkowite unikanie kontaktu genitalnego z inną osobą⁵. Jednak dla osób aktywnych seksualnie, stosowanie prezerwatyw może pomóc w ochronie przed HPV⁵.

Prezerwatywy mogą zapewnić pewną ochronę przed HPV (i HIV), ale nie zapobiegają zakażeniu w pełni¹⁰. Jedno badanie wykazało, że gdy prezerwatywy są używane prawidłowo, mogą obniżyć wskaźnik zakażenia HPV narządów płciowych u kobiet, ale muszą być używane za każdym razem podczas stosunku¹⁰. Prezerwatywy nie mogą chronić całkowicie, ponieważ nie pokrywają każdego możliwego obszaru ciała zakażonego HPV, takiego jak skóra okolicy genitalnej lub odbytu¹⁰.

Rzucenie palenia jako element prewencji

Palenie tytoniu zwiększa ryzyko stanów przedrakowych i raka odbytu⁵. Badania wykazują, że palenie papierosów zwiększa ryzyko raka odbytu, a obecni palacze mają wyższe ryzyko niż osoby, które rzuciły palenie lub nigdy nie paliły³. Zaprzestanie palenia znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju raka odbytu i wielu innych nowotworów¹¹.

Leczenie HIV jako działanie profilaktyczne

Dla osób zakażonych HIV bardzo ważne jest przyjmowanie leków (znanych jako wysoce aktywna terapia antyretrowirusowa lub HAART) w celu kontrolowania zakażenia HIV i zapobiegania jego progresji do AIDS¹¹. Może to również obniżyć ryzyko długotrwałego zakażenia HPV i śródnabłonkowej neoplazji odbytu (rodzaju stanu przedrakowego odbytu), co może pomóc w obniżeniu ryzyka raka odbytu¹¹.

Utrzymanie terapii antyretrowirusowej pomoże zachować silny system odpornościowy u osób z HIV⁴, co jest kluczowe w zapobieganiu progresji zmian HPV do postaci nowotworowej.

Znaczenie edukacji i świadomości

Populacje narażone na zakażenie HIV, w tym geje, biseksualni i inni mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami oraz osoby transpłciowe, są nieproporcjonalnie narażone na ryzyko raka odbytu¹². Uczestnicy badań często nie posiadali podstawowych informacji o HPV i raku odbytu, często mając błędne przekonania na temat ryzyka i prewencji¹².

Motywacja do prewencji raka odbytu była napędzana interakcjami z pracownikami służby zdrowia i postrzeganym ryzykiem, podczas gdy pofragmentowana opieka zdrowotna i poleganie na telemedycynie stanowiły potencjalne bariery¹². Integracja edukacji pacjentów i usług profilaktycznych z bieżącym zarządzaniem profilaktyką przedekspozycyjną (PrEP) może zwiększyć zasięg i sprawiedliwość prewencji raka odbytu¹².

Perspektywy przyszłości w prewencji

Nowe sposoby zapobiegania rakowi odbytu są badane w ramach prób klinicznych dotyczących prewencji nowotworów⁷. Badania kliniczne dotyczące prewencji nowotworów służą do badania sposobów zapobiegania nowotworom⁷.

Eksperci podkreślają, że dane dostarczają wsparcia dla włączenia badań przesiewowych i leczenia odbytu HSIL jako standardu opieki u osób żyjących z HIV w wieku 35 lat i starszych¹³. To badanie prawdopodobnie stanie się podstawą do zmiany praktyki w leczeniu HSIL i badaniach przesiewowych u osób żyjących z HIV i prawdopodobnie innych grup wysokiego ryzyka¹³.