Typy niedokrwienia jelit – epidemiologia poszczególnych form schorzenia

Niedokrwienne zapalenie jelita grubego

Niedokrwienne zapalenie jelita grubego, zwane także niedokrwieniem okrężnicy, stanowi najczęstszy typ niedokrwienia jelit, odpowiadając za około 60-70% wszystkich przypadków¹. Roczna częstość występowania wynosi około 16 przypadków na 100 000 osób i wykazuje wyraźną tendencję wzrostową². Dane z różnych badań populacyjnych wskazują na częstość od 15,6 do 22,6 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie³.

Niedokrwienne zapalenie jelita grubego jest odpowiedzialne za 1 przypadek na 2000 przyjęć szpitalnych²⁴. W dużych badaniach epidemiologicznych stanowi ono pierwszą, drugą lub trzecią przyczynę ostrego krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, ustępując miejsca jedynie nowotworom jelita grubego³. Obserwuje się znaczący wzrost częstości występowania – z 6,1 przypadków na 100 000 osobolat w latach 1976-1980 do 22,9 przypadków na 100 000 osobolat w latach 2005-2009⁵.

Około 80% przypadków niedokrwiennego zapalenia jelita grubego ma charakter niezakrzepowy i ustępuje bez konieczności interwencji chirurgicznej⁶. Izolowane niedokrwienie prawej części okrężnicy występuje w 10-25% przypadków⁶. Śmiertelność w dużych badaniach waha się od 4% do 12%, przy czym różnice wynikają z odmiennych kryteriów włączenia i metod oceny⁷.

Ostre niedokrwienie jelit

Ostre niedokrwienie jelit stanowi około 1 przypadek na 1000 przyjęć szpitalnych⁸. Częstość występowania w populacji ogólnej wynosi od 0,63 do 12,9 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie⁹. W badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Estonii odnotowano roczną częstość 8,7 przypadków na 100 000 mieszkańców¹⁰.

Wśród przyczyn ostrego niedokrwienia jelit dominuje zator tętniczy, odpowiadający za 40-50% wszystkich przypadków⁸¹¹. Główne czynniki ryzyka zatoru obejmują migotanie przedsionków, świeży zawał serca, niewydolność serca oraz kardiomiopatie. Zakrzepica tętnicza stanowi 25-30% przypadków i często rozwija się na podłożu przewlekłych zmian miażdżycowych¹².

Niedrożnościowe niedokrwienie jelit

Niedrożnościowe niedokrwienie jelit (NOMI) odpowiada za około 20-30% wszystkich przypadków ostrego niedokrwienia jelit¹¹¹³. Częstość występowania wynosi około 2 przypadki na 100 000 osób rocznie¹⁴. Ta forma niedokrwienia charakteryzuje się najwyższą śmiertelnością ze względu na zaawansowany wiek pacjentów oraz częste opóźnienia w diagnostyce¹².

NOMI występuje głównie u pacjentów w stanie krytycznym, często wymagających wsparcia wazopresyjnego¹⁵. Czynniki ryzyka obejmują wstrząs, dializy, zaburzenia serca, długotrwałe krążenie pozaustrojowe, stres pooperacyjny oraz stosowanie określonych leków, takich jak katecholaminy czy glikozydy naparstnicy¹¹. Częstość występowania NOMI prawdopodobnie zmniejszyła się w ostatnich latach dzięki lepszemu monitorowaniu na oddziałach intensywnej terapii¹⁶.

Zakrzepica żył krezkowych

Zakrzepica żył krezkowych stanowi najmniej częstą postać niedokrwienia jelit, odpowiadając za jedynie 5-15% wszystkich przypadków¹⁷¹⁸. Częstość występowania wynosi około 1,8 przypadków na 100 000 osób rocznie¹⁴. Dokładna częstość jest trudna do określenia, ponieważ wiele przypadków o łagodnym przebiegu może ustępować samoistnie bez rozpoznania⁹.

Zakrzepicę żył krezkowych stwierdza się u około 0,001% pacjentów poddawanych laparotomii rozpoznawczej⁹. Odpowiada ona za około 0,006% wszystkich przyjęć szpitalnych⁹. Pomimo stosunkowo niskiej częstości, śmiertelność w tej grupie pacjentów wynosi 10-20% nawet przy wczesnej diagnozie i agresywnym leczeniu¹⁸.

Przewlekłe niedokrwienie jelit

Przewlekłe niedokrwienie jelit długo uważane było za niezwykle rzadkie schorzenie. W 1997 roku Moawad i Gewertz, analizując 20 lat literatury medycznej, znaleźli jedynie 330 przypadków¹⁹. Jednak najnowsze badania wskazują na znacznie wyższą częstość występowania niż wcześniej sądzono.

Badanie z 2020 roku wykazało, że częstość występowania przewlekłego niedokrwienia jelit wynosi 9,2 przypadków na 100 000 mieszkańców, co jest porównywalne z częstością choroby Crohna²⁰²¹. Ta częstość jest wyższa niż częstość pękniętych tętniaków aorty brzusznej i prawie dwukrotnie wyższa od częstości ostrego niedokrwienia jelit²¹. Badania autopsyjne wskazują na obecność zwężeń naczyń krezkowych nawet u 30% pacjentów z wywiadem bólów brzucha¹⁹.

Nawet do 18% osób powyżej 65. roku życia w populacji ogólnej ma istotne zwężenie pnia trzewnego lub tętnicy krezkowej górnej bez wcześniejszych objawów klinicznych²². Przewlekłe niedokrwienie jelit występuje głównie u pacjentów po 60. roku życia i częściej dotyka kobiety¹⁹²¹. Bez leczenia, 5-letnia śmiertelność wynosi blisko 100%, podczas gdy rewaskularyzacja przynosi ulgę w objawach u 95% pacjentów⁶.