Epidemiologia niedokrwienia jelit – częstość występowania i dane statystyczne

Niedokrwienie jelit stanowi rzadkie, ale niezwykle poważne schorzenie charakteryzujące się nagłym lub przewlekłym zmniejszeniem przepływu krwi do jelita cienkiego lub grubego. Pomimo stosunkowo niskiej częstości występowania, choroba ta wiąże się z jedną z najwyższych śmiertelności spośród wszystkich stanów nagłych w gastroenterologii¹².

Częstość występowania niedokrwienia jelit

Ogólna częstość występowania niedokrwienia jelit jest stosunkowo niska i wynosi od 0,09 do 0,2% wszystkich przyjęć na oddziały ratunkowe²³. Niektóre źródła podają nieco wyższe wartości, wskazując na częstość od 1 do 2 przypadków na każde 1000 hospitalizacji⁴. Niedokrwienie jelit odpowiada za około 0,1% wszystkich przyjęć szpitalnych¹⁵.

Roczna częstość występowania w populacji ogólnej waha się w szerokim zakresie od 0,63 do 12,9 przypadków na 100 000 mieszkańców⁶. Badanie populacyjne przeprowadzone w Estonii wykazało roczną częstość wystąpienia ostrego niedokrwienia jelit na poziomie 8,7 przypadków na 100 000 mieszkańców⁷. W Szwecji, w latach 1970-1982, odnotowano częstość 12,9 przypadków na 100 000 mieszkańców⁸.

Podział według typów niedokrwienia

Niedokrwienie jelit można podzielić na kilka głównych typów, z których każdy charakteryzuje się inną epidemiologią Zobacz więcej: Typy niedokrwienia jelit – epidemiologia poszczególnych form schorzenia. Niedokrwienie jelita grubego (niedokrwienne zapalenie jelita grubego) stanowi najczęstszy typ tego schorzenia, odpowiadając za około 60-70% wszystkich przypadków niedokrwienia jelit⁹. Częstość występowania niedokrwiennego zapalenia jelita grubego wynosi około 16 przypadków na 100 000 osób rocznie i wykazuje tendencję wzrostową¹.

Ostre niedokrwienie jelit stanowi około 1 przypadek na 1000 przyjęć szpitalnych⁵. Wśród przyczyn ostrego niedokrwienia jelit, zator tętniczy odpowiada za 40-50% przypadków, zakrzepica tętnicza za 25-30%, a niedrożnościowe niedokrwienie jelit za około 20% przypadków⁵¹⁰.

Charakterystyka demograficzna pacjentów

Niedokrwienie jelit dotyka przede wszystkim osoby w starszym wieku, przy czym zdecydowana większość przypadków występuje u pacjentów powyżej 60. roku życia Zobacz więcej: Czynniki demograficzne w niedokrwieniu jelit – wiek, płeć i charakterystyka populacji. Częstość występowania tej choroby wzrasta wykładniczo z wiekiem – u pacjentów w wieku 80 lat jest około dziesięciokrotnie wyższa niż u 60-latków¹¹. U osób po 75. roku życia niedokrwienie jelit stanowi częstszą przyczynę ostrego brzucha niż zapalenie wyrostka robaczkowego¹¹.

Płeć żeńska stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju niedokrwienia jelit. W przypadku ostrego niedokrwienia jelit kobiety chorują trzykrotnie częściej niż mężczyźni¹²¹³. Około dwóch trzecich pacjentów z ostrym niedokrwieniem jelit to kobiety¹⁴. Podobna tendencja obserwowana jest w przypadku przewlekłego niedokrwienia jelit¹⁵.

Śmiertelność i rokowanie

Niedokrwienie jelit charakteryzuje się jedną z najwyższych śmiertelności spośród wszystkich schorzeń gastroenterologicznych. Ogólna śmiertelność waha się w bardzo szerokim zakresie od 24% do 94%, w zależności od typu niedokrwienia, czasu do postawienia diagnozy oraz wdrożenia leczenia¹¹³. Śmiertelność związana z ostrym niedokrwieniem jelit wynosi zwykle 50-80%³⁴.

Kluczowe znaczenie dla rokowania ma szybkość postawienia diagnozy i wdrożenia leczenia. Gdy leczenie rozpoczyna się w ciągu 12 godzin od wystąpienia niedrożności naczyniowej, śmiertelność może spaść do zaledwie 14%⁴. Opóźnienie diagnozy o 24 godziny zmniejsza wskaźniki przeżycia nawet o 20%¹⁶. W badaniu estońskim śmiertelność szpitalna wynosiła 64%, a roczna 74%⁷.

Tendencje epidemiologiczne i prognozy

Częstość występowania niedokrwienia jelit wykazuje tendencję wzrostową, co wiąże się ze starzeniem się populacji oraz wzrostem częstości chorób współistniejących, takich jak migotanie przedsionków, miażdżyca czy niewydolność serca¹². W Stanach Zjednoczonych, między 1995 a 2010 rokiem, odnotowano spadek częstości występowania z 8,4 do 6,7 przypadków na 100 000 mieszkańców⁸, jednak dane te mogą nie odzwierciedlać rzeczywistego trendu ze względu na poprawę metod diagnostycznych.

Szczególnie wyraźny wzrost obserwuje się w przypadku niedokrwiennego zapalenia jelita grubego – częstość występowania wzrosła z 6,1 przypadków na 100 000 osobolat w latach 1976-1980 do 22,9 przypadków na 100 000 osobolat w latach 2005-2009¹⁷. Przewiduje się dalszy wzrost częstości występowania niedokrwienia jelit wraz ze starzeniem się populacji i wzrostem liczby osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego.