Teoria łożyskowa naczyniaka – pochodzenie z komórek embrionalnych

Teoria łożyskowa jest jedną z najważniejszych hipotez wyjaśniających patogenezę naczyniaka dziecięcego. Zgodnie z tą teorią, naczyniak dziecięcy może pochodzić z komórek łożyskowych, które przedostają się do krążenia płodowego podczas rozwoju prenatalnego¹. Podobieństwa w ekspresji genów między naczyniami naczyniaka a naczyniami łożyskowymi mogą być wyjaśnione mutacją somatyczną w genie regulatorowym, który kieruje komórki śródbłonka naczyniaka w stronę fenotypu łożyskowego¹.

Rola białka GLUT1 jako markera diagnostycznego

Kluczowym dowodem wspierającym teorię łożyskową jest odkrycie białka GLUT1 jako specyficznego markera naczyniaków dziecięcych². GLUT1 (transporter glukozy 1) jest wysoce wyrażany w mózgu i łożysku człowieka, ale nie w normalnej skórze czy tkance podskórnej². Immunoreaktywność GLUT1, która jest wysoce selektywnym i diagnostycznie użytecznym markerem naczyniaków dziecięcych, nie została znaleziona w żadnych malformacjach naczyniowych².

Pochodzenie łożyskowe naczyniaka dziecięcego jest sugerowane ze względu na ekspresję białka GLUT1³. Ta ekspresja łączy naczyniak z tkankami o wysokiej aktywności metabolicznej i specyficznych wymaganiach transportu glukozy, charakterystycznych dla łożyska. GLUT1 jest wyrażany w naczyniakach dziecięcych podczas wszystkich faz ich rozwoju, od proliferacji po inwolucję, co czyni go niezawodnym markerem diagnostycznym⁴.

Mechanizm embolizacji komórek łożyskowych

Teoria embolizacji zakłada, że komórki śródbłonka naczyniaka powstają z zaburzonych tkanek łożyskowych osadzonych w tkankach miękkich płodu podczas ciąży lub porodu⁵. Markery naczyniaków wykazują zgodność z tymi znajdowanymi w tkance łożyskowej⁵. To jest dodatkowo wspierane przez fakt, że naczyniak występuje częściej u niemowląt po pobieraniu kosmówek, łożysku przodującym i stanie przedrzucawkowym⁵.

Obserwacja, że pobieranie kosmówek zwiększa ryzyko wystąpienia naczyniaków, dodatkowo wspiera ten model, ponieważ lokalne uszkodzenie łożyska spowodowane w tej procedurze może zwiększać uwalnianie komórek śródbłonka z kosmówek do krążenia płodowego¹. Uszkodzenie łożyska może prowadzić do mechanicznego oderwania komórek śródbłonka i ich przedostania się do układu krążenia płodu, gdzie mogą osiedlić się w różnych tkankach.

Związek z anomaliami łożyskowymi

Abnormalne łożyska zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia naczyniaków dziecięcych poprzez ścinanie i embolizację tkanki łożyskowej⁶. Anomalie naczyniowe łożyska były silnie skorelowane z częstością występowania naczyniaków dziecięcych w małej grupie niemowląt o bardzo niskiej masie urodzeniowej⁷. Anomalie takie jak zawały i krwiaki mogą tworzyć hipoksyjne środowisko wewnątrzłożyskowe, które stymuluje wazkulogenezę i predysponuje te niemowlęta do pozanatalnego wzrostu naczyniaka⁷.

Hipoksja jest niezwykle ważna jako zmiana prekursorowa, a anomalie łożyskowe prowokują atmosferę o niskim stężeniu tlenu, która jest jednym – i prawdopodobnie najważniejszym – z sugerowanych czynników rozwoju naczyniaka⁶. Hipoksyjne środowisko utworzone przez niewydolność łożyska może być wyzwalaczem, który włącza odpowiedź wazkulogenną w jakichkolwiek komórkach śródbłonka, które przedostały się do krążenia płodu⁶.

Charakterystyka komórek pochodzenia łożyskowego

Teoria łożyskowa proponuje, że płodowa komórka prekursorowa łożyskowa jest typem komórki pochodzenia dla naczyniaków dziecięcych². Komórki naczyniaka wyrażają również receptor chemokin 6, który normalnie jest wyrażany w komórkach dendrytycznych i może wpływać na obszar, gdzie osiedlają się uwolnione komórki śródbłonka łożyskowe, działając „jak mechanizm naprowadzający, który prowadzi komórki do skóry i wątroby”⁸.

Po przedostaniu się komórek łożyskowych do płodu, ich szlak migracyjny i wzrost są prawdopodobnie wpływane przez ich fenotyp⁸. To może wyjaśniać charakterystyczną dystrybucję naczyniaków w organizmie oraz ich predylekcję do określonych lokalizacji anatomicznych, takich jak skóra głowy, twarzy oraz narządy wewnętrzne jak wątroba.

Pochodzenie płodowe i markery prymitywne

Pochodzenie płodowe naczyniowych jest proponowane ze względu na obecność prymitywnego markera CD133 z płodowej żyły kardynalnej³. CD133 jest markerem komórek macierzystych, który jest charakterystyczny dla wczesnych stadiów rozwoju naczyniowego. Obecność tego markera w naczyniakach sugeruje, że mogą one pochodzić z prymitywnych komórek naczyniowych, które normalnie są obecne tylko podczas rozwoju embryonalnego.

Czynniki ryzyka związane z łożyskiem

Teoria łożyskowa jest wspierana przez obserwacje kliniczne pokazujące zwiększone ryzyko naczyniaka w określonych sytuacjach związanych z łożyskiem. Naczyniak występuje częściej u niemowląt urodzonych po ciążach powikłanych stanem przedrzucawkowym, łożyskiem przodującym oraz po inwazyjnych procedurach diagnostycznych, takich jak amniocenteza czy pobieranie kosmówek⁵. Te sytuacje mogą prowadzić do zwiększonego uwalniania komórek łożyskowych do krążenia płodowego.

Podobieństwa rozwojowe łożyska i naczyniaka

Charakterystyka kliniczna szybkiej proliferacji, po której następuje stopniowa inwolucja w naczyniakach dziecięcych, podobna do łożysk, wspiera tę teorię embolizacji komórek łożyskowych⁹. Łożysko również charakteryzuje się intensywną angiogenezą w pierwszym trymestrze ciąży, a następnie stopniowym dojrzewaniem i przygotowaniem do inwolucji po porodzie. Te podobieństwa w cyklu życiowym sugerują wspólne mechanizmy regulacyjne między łożyskiem a naczyniakiem.

Mechanizmy migracji i osiedlania się komórek

Każdy rodzaj uszkodzenia łożyska zwiększałby uwalnianie naczyniowych komórek prekursorowych z łożyska, które następnie migrują do dziecka⁸. Po przedostaniu się do płodu, komórki te mogą pozostawać w stanie uśpienia do momentu, gdy odpowiednie sygnały środowiskowe, takie jak hipoksja czy czynniki wzrostu, wyzwolą ich proliferację i różnicowanie w charakterystyczne struktury naczyniowe naczyniaka. Ten mechanizm może wyjaśniać opóźnienie w pojawianiu się naczyniaka po urodzeniu oraz jego charakterystyczny przebieg kliniczny.