Epidemiologia naczyniaka – częstość występowania i czynniki ryzyka

Naczyniak stanowi najczęściej występujący łagodny guz naczyniowy w okresie niemowlęcym i jest jednym z najistotniejszych problemów dermatologicznych wieku dziecięcego. Dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice w częstości występowania tego schorzenia w zależności od wieku, płci, rasy oraz czynników okołoporodowych¹².

Częstość występowania naczyniaka u niemowląt

Naczyniak niemowlęcy dotyka około 4-5% noworodków, jednak jego częstość wzrasta znacząco w pierwszym roku życia, osiągając nawet 10-12% u dzieci w wieku 12 miesięcy¹³. Niektóre źródła podają jeszcze szerszy zakres, wskazując na częstość występowania od 1,1% do 2,6% u noworodków, która następnie wzrasta do 12% do końca pierwszego roku życia³. W badaniach prowadzonych w różnych populacjach obserwuje się pewne różnice – na przykład w badaniach indyjskich częstość występowania naczyniaka niemowlęcego wynosiła od 0,1% do 0,28%⁴.

Różnice związane z płcią

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech epidemiologicznych naczyniaka niemowlęcego jest wyraźna przewaga występowania u dziewczynek. Stosunek dziewczynek do chłopców wynosi od 2,4:1 do nawet 5:1, przy czym w niektórych badaniach obserwuje się stosunek 3:1¹³⁵. Szczególnie wysoką przewagę płci żeńskiej obserwuje się w przypadku dużych, segmentalnych naczyniaka twarzy i szyi związanych z zespołem PHACE, gdzie stosunek może wynosić nawet 9:1⁵.

W przypadku naczyniaka wątrobowego u dorosłych również obserwuje się wyraźną przewagę kobiet, ze stosunkiem kobiet do mężczyzn wynoszącym 4-6:1, a według niektórych źródeł nawet do 5:1⁶⁷. Kobiety często prezentują się z większymi guzami i w młodszym wieku⁶.

Czynniki ryzyka rozwoju naczyniaka

Istnieje szereg dobrze udokumentowanych czynników ryzyka rozwoju naczyniaka niemowlęcego. Wcześniactwo stanowi jeden z najważniejszych czynników – u wcześniaków z masą urodzeniową poniżej 1 kg częstość występowania naczyniaka wynosi 22-30%, podczas gdy u wcześniaków z masą urodzeniową powyżej 1,5 kg częstość ta jest podobna jak u dzieci donoszonych². Każde zmniejszenie masy urodzeniowej o 500 g zwiększa ryzyko rozwoju naczyniaka o 40%⁸.

Do innych istotnych czynników ryzyka należą: ciąże mnogie (bliźnięta, trojaczki), hipoksja okołoporodowa, starszy wiek matki, łożysko przodujące oraz stan przedrzucawkowy u matki¹². Niektóre badania wskazują również na zwiększone ryzyko u dzieci, których matki przeszły biopsję kosmówki, gdzie częstość naczyniaka może wynosić nawet 21%⁴. Zwiększone ryzyko obserwuje się także przy ciążach uzyskanych metodą zapłodnienia pozaustrojowego⁹.

Różnice rasowe i etniczne

Naczyniak niemowlęcy wykazuje wyraźne różnice w częstości występowania między różnymi grupami rasowymi i etnicznymi. Najczęściej występuje u dzieci rasy białej, z częstością 10-12 razy wyższą niż u dzieci pochodzenia afrykańskiego czy azjatyckiego⁵¹⁰. W prospektywnym badaniu kohortowym przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych na grupie 1058 pacjentów, 68,9% stanowili pacjenci rasy białej, 14,4% pochodzenia latynoskiego, a jedynie 2,8% pochodzenia afrykańskiego³.

Epidemiologia naczyniaka u dorosłych

Naczyniak wątrobowy stanowi najczęściej występujący łagodny guz wątroby u dorosłych. Jego częstość występowania w populacji ogólnej szacuje się na 3-20%, przy czym najczęściej jest wykrywany przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań⁶¹¹. Badania autopsyjne wskazują na częstość od 0,4% do nawet 20%, podczas gdy duże przeglądy baz danych radiologicznych szacują częstość na 2,5-5,1%⁶.

Naczyniak wątrobowy najczęściej diagnozuje się u osób w wieku 30-50 lat, przy czym kobiety często prezentują się w młodszym wieku i z większymi guzami⁶¹¹. W badaniu przeprowadzonym na grupie 5143 pacjentów hospitalizowanych z powodu naczyniaka wątroby, 34,42% stanowili mężczyźni, a 65,58% kobiety¹². Większość naczyniaka wątroby ma średnicę poniżej 5 cm i zwykle pozostaje stabilna, bezobjawowa i bez powikłań¹¹ Zobacz więcej: Naczyniak wątroby – epidemiologia i charakterystyka populacyjna.

Klasyfikacja i rozmieszczenie naczyniaka

Zgodnie z nową klasyfikacją kliniczną zaproponowaną przez Chillera, rozkład naczyniaka niemowlęcego według różnych typów przedstawia się następująco: zlokalizowane 72%, segmentalne 18%, nieokreślone 9% i mnogie 3%¹³. Naczyniak mnogowy (5 lub więcej zmian) częściej jest związany z naczyniaka wątroby u niemowląt, chociaż konieczność badań przesiewowych w oparciu o określoną liczbę zmian jest obecnie przedmiotem debaty¹⁴.

Około 24% pacjentów doświadcza powikłań związanych z naczyniaka. Owrzodzenie jest najczęstszym powikłaniem (16%), następnie zagrożenie dla wzroku (5,6%), niedrożność dróg oddechowych (1,4%), niedrożność przewodu słuchowego (0,6%) i niewydolność serca (0,4%)¹³. Zespół PHACE, będący zespołem neuronaczyniowym charakteryzującym się dużymi, płytkowatymi, segmentalnymi naczyniaka twarzy, dotyczy około 2-3% wszystkich pacjentów z naczyniaka niemowlęcym i co najmniej 20% pacjentów z segmentalnym naczyniaka twarzy¹³ Zobacz więcej: Zespoły związane z naczyniaka – PHACE, LUMBAR i powikłania.