Epidemiologia liszaju twardzinowego – częstość występowania i rozkład

Liszaj twardzinowy stanowi przewlekłe schorzenie zapalne skóry, którego epidemiologia pozostaje przedmiotem aktywnych badań naukowych. Dokładne dane dotyczące częstości występowania tej choroby są trudne do ustalenia, głównie z powodu jej często bezobjawowego przebiegu oraz tendencji do błędnych diagnoz¹².

Ogólna częstość występowania

Szacowana częstość występowania liszaju twardzinowego w populacji ogólnej waha się między 0,1% a 0,3%³⁴. Niektóre źródła podają szerszy zakres, od 1 na 300 do 1 na 1000 osób w populacji ogólnej¹. Badania prowadzone w różnych ośrodkach medycznych wykazują znaczną zmienność w odnotowywanych wskaźnikach zachorowalności, co może wynikać z różnic w metodologii badań oraz populacjach objętych analizą.

W praktyce ginekologicznej ogólnej częstość występowania liszaju twardzinowego sromu wynosi około 1,7%⁵⁶, podczas gdy w gabinetach dermatologicznych szacunki wahają się od 1 na 300 do 1 na 1000 pacjentów⁷. Badanie przeprowadzone w domach opieki wykazało, że 3% starszych kobiet ma objawy liszaju twardzinowego narządów płciowych⁵⁸.

Rozkład płciowy i wiekowy

Liszaj twardzinowy wykazuje wyraźną predylekcję płciową, występując znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Stosunek kobiet do mężczyzn waha się od 3:1 do nawet 10:1⁸⁹¹⁰, przy czym najczęściej cytowany jest stosunek 6:1¹¹. Wśród dzieci proporcje te ulegają odwróceniu – u chłopców częstość występowania wynosi około 0,5%, podczas gdy u dziewczynek jedynie 0,11%¹².

Choroba charakteryzuje się charakterystycznym dwumodalnym rozkładem wieku występowania³⁴. U kobiet pierwszy szczyt zachorowań przypada na okres przedpokwitaniowy, między 8. a 13. rokiem życia, podczas gdy drugi szczyt obserwuje się w piątej i szóstej dekadzie życia¹. Średni wiek w momencie diagnozy u kobiet wynosi od 52 do 60 lat¹⁷.

U mężczyzn najczęstszy wiek zachorowania przypada na okres między 21. a 30. rokiem życia¹³, chociaż choroba może wystąpić również u chłopców, ze średnim wiekiem diagnozy między 9. a 11. rokiem życia¹³. Zobacz więcej: Rozkład wiekowy i płciowy liszaju twardzinowego – szczegółowa analiza

Lokalizacja zmian skórnych

Liszaj twardzinowy w zdecydowanej większości przypadków, od 85% do 98%, lokalizuje się w obrębie skóry narządów płciowych¹. Zmiany pozagenitalnej postaci choroby występują jedynie u 15-20% pacjentów¹⁴. Postać pozagenitalna jest szczególnie rzadka w wieku dziecięcym¹, a izolowane zmiany pozagenitalne stanowią jedynie 6% wszystkich przypadków¹⁴.

Warto zauważyć, że liszaj twardzinowy może również obejmować błonę śluzową jamy ustnej, znaną jako ustny liszaj twardzinowy, jednak ta postać jest zgłaszana bardzo rzadko¹. Zobacz więcej: Wzrost zachorowalności i współchorobowość liszaju twardzinowego

Tendencje czasowe i zmiany epidemiologiczne

Obserwowane dane wskazują na rosnącą częstość rozpoznawania liszaju twardzinowego w ostatnich dekadach. Badanie duńskie wykazało wzrost częstości potwierdzonych biopsją przypadków liszaju twardzinowego sromu z 5,0 na 100 000 osobolat na początku okresu badania do 35,7 na 100 000 osobolat na końcu okresu obserwacji⁸. Podobnie badanie holenderskie odnotowało wzrost zachorowalności z 7,4 do 14,6 na 100 000 kobiet rocznie między 1991 a 2011 rokiem⁹¹⁵.

Ten wzrost może odzwierciedlać nie tyle rzeczywisty wzrost zachorowalności, ile poprawę rozpoznawalności choroby wśród personelu medycznego, zwiększoną świadomość pacjentów oraz lepszy dostęp do specjalistycznej opieki dermatologicznej i ginekologicznej. Dodatkowo rozwój organizacji pacjenckich oraz dostępność informacji medycznych w internecie przyczyniają się do wcześniejszego zgłaszania się pacjentów po pomoc medyczną.

Uwarunkowania geograficzne i etniczne

Liszaj twardzinowy nie wykazuje predylekcji rasowej czy etnicznej¹⁸, występując we wszystkich grupach etnicznych¹⁶. Choroba może wystąpić w każdym wieku i dotyczy wszystkich ras¹⁷, chociaż częściej obserwowana jest u pacjentów rasy białej niż u osób pochodzenia hiszpańskiego czy afrykańskiego¹⁷.

Warto jednak zauważyć, że epidemiologia męskiej postaci liszaju twardzinowego może się różnić między krajami ze względu na różne wskaźniki obrzezania⁵⁸. Mężczyźni, którzy przeszli obrzezanie w okresie noworodkowym, są w sposób jednoznaczny oszczędzeni od tej choroby⁵, co wpływa na ogólne statystyki epidemiologiczne w różnych regionach świata.

Współchorobowość i powiązania z innymi schorzeniami

Badania epidemiologiczne wykazują istotne powiązania liszaju twardzinowego z innymi chorobami autoimmunologicznymi. Około 15% pacjentów z liszajem twardzinowym ma co najmniej jedno schorzenie autoimmunologiczne¹⁸, przy czym kobiety znacznie częściej niż mężczyźni cierpią na współistniejące choroby autoimmunologiczne¹⁸.

Szczególnie często obserwowane są choroby autoimmunologiczne tarczycy, które dotyczą około 20% pacjentów z liszajem twardzinowym¹⁹. Inne często współwystępujące schorzenia to niedokrwistość złośliwa oraz łysienie plackowate¹⁹. Około 15% pacjentów wie o występowaniu liszaju twardzinowego w rodzinie¹⁹, co sugeruje możliwość genetycznego podłoża choroby.