Epidemiologia łagodnych guzów nadnerczy – częstość występowania i trendy

Łagodne guzy nadnerczy stanowią jedną z najczęściej wykrywanych patologii w obrębie jamy brzusznej. W ostatnich dekadach obserwuje się znaczący wzrost częstości ich rozpoznawania, co wiąże się przede wszystkim z powszechnym stosowaniem nowoczesnych metod diagnostyki obrazowej. Większość tych zmian ma charakter łagodny i nie wymaga natychmiastowego leczenia, jednak wymaga odpowiedniej oceny i monitorowania¹.

Częstość występowania w populacji

Dane epidemiologiczne dotyczące łagodnych guzów nadnerczy wskazują na ich znaczną prevalencję w populacji ogólnej. Według badań autopsyjnych, częstość występowania guzów nadnerczy wynosi od 2 do 9% w populacji ogólnej². Badania obrazowe wykazują obecność przypadkowo wykrywanych guzów nadnerczy (tzw. incydentalomów) u 1-10% pacjentów poddawanych tomografii komputerowej lub rezonansowi magnetycznemu jamy brzusznej².

Najnowsze badania populacyjne wskazują na jeszcze wyższą częstość występowania tych zmian. W badaniu przeprowadzonym w hrabstwie Olmsted w stanie Minnesota, częstość występowania guzów nadnerczy w 2017 roku wynosiła 532 przypadki na 100 000 mieszkańców¹. Te dane pokazują znaczny wzrost w porównaniu z wcześniejszymi dekadami.

Wzrost częstości diagnozowania na przestrzeni lat

Jednym z najważniejszych trendów epidemiologicznych dotyczących łagodnych guzów nadnerczy jest dramatyczny wzrost częstości ich diagnozowania w ostatnich dwóch dekadach. Badania wskazują, że częstość diagnozowania guzów nadnerczy wzrosła dziesięciokrotnie w latach 1995-2017¹³. Ten wzrost wynika głównie z powszechnego stosowania nowoczesnych technik obrazowych oraz ich większej dostępności.

Współczynnik zachorowalności wzrósł z 44 przypadków na 100 000 osobolat w 1995 roku do 478 przypadków na 100 000 osobolat w 2017 roku¹. Ten wzrost związany jest przede wszystkim z przypadkowym wykrywaniem gruczolakoraków nadnerczy o średnicy mniejszej niż 4 cm u osób po 40. roku życia¹. Około 80 milionów badań tomografii komputerowej wykonuje się rocznie w Stanach Zjednoczonych, a guzy nadnerczy wykrywa się przypadkowo w około 5% tych badań⁴.

Zależność od wieku i płci

Wiek stanowi jeden z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania łagodnych guzów nadnerczy. Częstość występowania wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem pacjentów – u osób poniżej 30. roku życia wynosi mniej niż 1%, podczas gdy u osób po 70. roku życia może osiągać nawet 7-10%²⁵. Szczytowa częstość występowania przypada na piątą i siódmą dekadę życia⁶.

Jeśli chodzi o rozkład płciowy, większość badań wskazuje na nieznaczną przewagę występowania u kobiet. W badaniu z hrabstwa Olmsted 55,4% pacjentów z guzami nadnerczy stanowiły kobiety¹. Jednak ogólnie nie stwierdza się znaczących różnic w częstości występowania między płciami u dorosłych².

Czynniki ryzyka i współwystępujące schorzenia

Badania epidemiologiczne wskazują na pewne czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo występowania łagodnych guzów nadnerczy. Do najważniejszych należą otyłość, cukrzyca i nadciśnienie tętnicze²⁷. Pacjenci z tymi schorzeniami są bardziej narażeni na rozwój przypadkowo wykrywanych mas nadnerczowych.

Istnieje również korelacja z pochodzeniem etnicznym – częstość występowania jest wyższa u osób rasy białej w porównaniu z osobami pochodzenia afrykańskiego². Te różnice mogą być jednak częściowo związane z różnicami w dostępie do opieki medycznej i częstości wykonywania badań obrazowych w różnych grupach populacyjnych.

Charakterystyka kliniczna wykrywanych guzów

Większość łagodnych guzów nadnerczy wykrywanych w badaniach populacyjnych to nieczynne hormonalnie gruczolakoraki kory nadnerczy⁸. Około 85% przypadkowo wykrywanych guzów nadnerczy to zmiany nieczynne hormonalnie i łagodne². Pozostałe 15% stanowią zmiany czynne hormonalnie lub złośliwe, które wymagają dalszej diagnostyki i leczenia².

W badaniu populacyjnym z hrabstwa Olmsted, spośród wszystkich wykrytych guzów nadnerczy, tylko 8,6% okazało się złośliwych, przy czym 7,5% stanowiły przerzuty z innych narządów¹. Jedynie 1,1% przypadków to pierwotne nowotwory złośliwe nadnerczy¹. Czynność hormonalna stwierdzana jest u około 4,1% pacjentów z guzami nadnerczy¹.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Rosnąca częstość wykrywania łagodnych guzów nadnerczy stanowi istotne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie⁹. Zwiększająca się liczba diagnozowanych przypadków wymaga opracowania odpowiednich strategii postępowania, które z jednej strony pozwolą na wykrycie potencjalnie niebezpiecznych zmian, a z drugiej strony unikną niepotrzebnego nadmiernego diagnozowania i leczenia łagodnych przypadków.

Koszty związane z diagnostyką i monitorowaniem przypadkowo wykrywanych guzów nadnerczy są znaczące, szczególnie biorąc pod uwagę ich wysoką częstość występowania w populacji¹⁰. Dlatego tak ważne jest opracowanie efektywnych kosztowo strategii postępowania z tymi pacjentami, które będą uwzględniać rzeczywiste ryzyko progresji do postaci złośliwej lub rozwoju czynności hormonalnej.

Trendy przyszłościowe

Biorąc pod uwagę starzenie się społeczeństw oraz dalszy rozwój technologii obrazowych, można spodziewać się dalszego wzrostu częstości diagnozowania łagodnych guzów nadnerczy w nadchodzących latach. Coraz większa dostępność i coraz lepsza rozdzielczość badań obrazowych prawdopodobnie doprowadzą do wykrywania jeszcze większej liczby małych, przypadkowych zmian w nadnerczach.

To sprawia, że konieczne jest ciągłe doskonalenie wytycznych postępowania z pacjentami z przypadkowo wykrywanymi guzami nadnerczy, aby zapewnić optymalną opiekę przy jednoczesnym uniknięciu niepotrzebnych interwencji. Szczególnie ważne jest określenie, które zmiany wymagają aktywnego monitorowania, a które można bezpiecznie pozostawić bez dalszej obserwacji.