Globalne trendy eliminacji jaglicy i postępy WHO

Globalne wysiłki na rzecz eliminacji jaglicy jako problemu zdrowia publicznego przynoszą znaczące i mierzalne rezultaty, choć droga do pełnej eliminacji pozostaje wyzwaniem wymagającym dalszych skoordynowanych działań międzynarodowych¹².

Dramatyczny spadek liczby osób zagrożonych

Najważniejszym wskaźnikiem postępu w eliminacji jaglicy jest spektakularny spadek liczby osób żyjących w obszarach endemicznych i zagrożonych ślepotą z powodu tej choroby. W 2002 roku szacowano, że 1,5 miliarda ludzi było narażonych na ryzyko jaglicy³. Do 2019 roku liczba ta spadła do nieco ponad 142 miliony³, co oznacza redukcję o ponad 90%.

Najnowsze dane WHO pokazują kontynuację tego pozytywnego trendu. Liczba osób zagrożonych jaglichą spadła z 125 milionów w czerwcu 2022 roku⁴ do 115,7 miliona w kwietniu 2023 roku², a następnie do 103,2 miliona w kwietniu 2024 roku¹. Ta redukcja o 92% w porównaniu z 2002 rokiem stanowi jeden z największych sukcesów w dziedzinie zdrowia publicznego w XXI wieku².

Kraje zwalidowane jako wolne od jaglicy

Kluczowym wskaźnikiem sukcesu programów eliminacyjnych jest liczba krajów oficjalnie zwalidowanych przez WHO jako kraje, które wyeliminowały jaglichę jako problem zdrowia publicznego. Do października 2024 roku, 21 krajów osiągnęło ten status⁵, w porównaniu z 18 krajami w marcu 2024 roku⁶ i 17 krajami w 2022 roku⁷.

Trendy w częstości występowania aktywnej choroby

Globalna częstość występowania aktywnych przypadków jaglicy wykazuje stały trend spadkowy. W 1995 roku szacowano 146 milionów aktywnych przypadków, które spadły do 84 milionów w 2007 roku⁹. Obecnie szacuje się, że około 21 milionów ludzi na świecie ma aktywną jaglichę³¹⁰, co oznacza dalszą znaczącą redukcję.

W 2023 roku, według najnowszych szacunków WHO, 116 milionów ludzi żyło w okręgach, gdzie częstość występowania aktywnej jaglicy (TF) wynosiła co najmniej 5%¹¹, w porównaniu ze 125 milionami w 2022 roku¹². Ta redukcja o około 9 milionów osób w ciągu jednego roku pokazuje przyspieszenie postępów eliminacyjnych.

Postępy w leczeniu chirurgicznym

Ważnym elementem strategii eliminacji jaglicy jest leczenie chirurgiczne zaawansowanych przypadków skrętu powiek (trichiasis). Dane WHO pokazują znaczący wzrost liczby osób otrzymujących leczenie chirurgiczne. W 2021 roku 69 266 osób zostało poddanych zabiegom chirurgicznym z powodu skrętu powiek², podczas gdy w 2022 roku liczba ta wzrosła do 129 224 osób, co oznacza wzrost o 87%². W 2023 roku 130 746 osób otrzymało leczenie chirurgiczne⁵¹³.

Masowa dystrybucja antybiotyków

Strategia masowej dystrybucji antybiotyków (MDA) stanowi kluczowy element programów eliminacyjnych. W 2023 roku 32,9 miliona osób w społecznościach endemicznych otrzymało leczenie antybiotykowe w celu eliminacji jaglicy⁵, podczas gdy w 2022 roku było to 33,9 miliona osób w 19 krajach¹³. Globalne pokrycie antybiotykowe w 2023 roku wynosiło 29%¹².

Regionalne różnice w postępach

Afryka pozostaje najbardziej dotkniętym kontynentem, ale jednocześnie tym z najbardziej intensywnymi wysiłkami kontrolnymi⁵⁶. Spośród 44 krajów, w których jaglica stanowi problem zdrowia publicznego³, 26 znajduje się w Regionie Afryki WHO¹⁴. Etiopia nadal stanowi największe pojedyncze obciążenie, z 61 milionami ludzi żyjących w obszarach endemicznych, co stanowi 59% globalnego obciążenia¹³.

Wyzwania w osiągnięciu eliminacji do 2030 roku

Mimo znaczących postępów, osiągnięcie globalnej eliminacji jaglicy do 2030 roku napotyka na szereg wyzwań. Mapa drogowa dla zaniedbanych chorób tropikalnych na lata 2021-2030 przedłużyła pierwotny termin eliminacji z 2020 na 2030 rok¹⁶. Główne wyzwania obejmują ograniczone finansowanie, uporczywą i nawracającą jaglichę, trudno dostępne populacje oraz niestabilność polityczną¹³.

Szczególnym problemem jest zjawisko nawrotu jaglicy (recrudescence) w obszarach, które wcześniej osiągnęły progi eliminacji¹⁷. Ten problem jest szczególnie widoczny w regionach historycznie wysokoendemicznych, gdzie pomimo lat intensywnych interwencji, choroba może powracać powyżej progów eliminacyjnych.

Rola międzynarodowych partnerstw

Sukces globalnych wysiłków eliminacyjnych w dużej mierze zależy od skutecznej współpracy międzynarodowej. Światowa Organizacja Zdrowia pełni mandat w zakresie zapewnienia przywództwa i koordynacji międzynarodowych wysiłków mających na celu eliminację jaglicy jako problemu zdrowia publicznego⁵. Globalna Alians na rzecz Eliminacji Jaglicy (GET2020) została uruchomiona pod kierownictwem WHO w 1996 roku¹⁶.

Programy eliminacyjne są wspierane przez partnerstwa publiczno-prywatne, w tym inicjatywy korporacyjne takie jak Międzynarodowa Inicjatywa Jaglichowa (ITI), która obejmuje programy darowizn antybiotyków¹⁸. Te partnerstwa odegrały kluczową rolę w promowaniu strategii SAFE i osiągnięciu dotychczasowych sukcesów.

Perspektywy na przyszłość

Chociaż postępy osiągnięte do tej pory nie powinny być pomniejszane przez opóźnienie w osiągnięciu globalnej eliminacji, trwające inicjatywy wdrożeniowe i programy odzwierciedlają obecnie odnowione zaangażowanie w osiągnięcie globalnej eliminacji do 2030 roku¹⁸. Strategia SAFE osiąga znaczne sukcesy, a chociaż pozostaje jeszcze wiele pracy, ciągły problem zdrowia publicznego związany z jaglichą w 2030 roku będzie trudny do usprawiedliwienia przez świat¹⁹.