Objawy żołądkowo-jelitowe w dziedzicznych zaburzeniach metabolicznych

Dziedziczne zaburzenia metaboliczne z zajęciem przewodu pokarmowego charakteryzują się dysfunkcją przełyku, żołądka, jelita cienkiego i grubego oraz trzustki¹. Objawy żołądkowo-jelitowe są stosunkowo częstą, choć często pomijaną cechą wielu pierwotnych zaburzeń mitochondrialnych, dotykając około 15% pacjentów z chorobami mitochondrialnymi¹.

Częstość występowania poszczególnych objawów

Analiza objawów żołądkowo-jelitowych w dziedzicznych zaburzeniach metabolicznych pokazuje wyraźną hierarchię częstości występowania. Trudności z karmieniem stanowią najczęstszą nieprawidłowość, występując u 127 z 339 pacjentów (37%), następnie problemy jelitowe u 103 pacjentów (30%), wymioty u 75 pacjentów (22%), zajęcie żołądka i trzustki u po 28 pacjentów (8% każde), a zajęcie przełyku u 15 pacjentów (4%)¹.

Trudności z karmieniem

Trudności z karmieniem reprezentują najczęstszy objaw żołądkowo-jelitowy w dziedzicznych zaburzeniach metabolicznych¹. Mogą występować również wymioty i trudności z karmieniem, ponieważ wiele osób dotkniętych nie toleruje spożycia białka i musi przestrzegać diety z ograniczonym białkiem¹. U niemowląt z zaburzeniami metabolicznymi mogą pojawić się trudności z karmieniem z powodu niskiego napięcia mięśniowego, silnych odruchów wymiotnych oraz słabego ssania i połykania².

W przypadku niedoboru biotynidazy objawy mogą obejmować trudności z karmieniem, wymioty, biegunkę, zapalenie języka i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej¹. Dysfunkcja przewodu pokarmowego jest powszechna, prowadząc do trudności z karmieniem, niepowodzenia w rozwoju, wymiotów i biegunki¹.

Wymioty jako objaw diagnostyczny

Przewlekłe wymioty są charakterystyczną cechą wśród zaburzeń kwasów organicznych z rozgałęzionymi łańcuchami i zaburzeń cyklu mocznikowego, w których występuje hiperamoniemia¹. Wymioty mogą wystąpić w różnych grupach wiekowych: podczas niemowlęctwa, dzieciństwa lub wywoływane przez wysiłek fizyczny w dzieciństwie i adolescencji, rozciągając się na wiek dorosły¹.

Wymioty cykliczne, zaparcia, biegunka, zaburzona motoryka jelita i niepowodzenie w rozwoju obserwuje się w zespole MELAS (mitochondrialna encefalopatia, kwasica mleczanowa i epizody podobne do udaru)¹. Objawy żołądkowo-jelitowe są również stosunkowo częste, z przewlekłą biegunką występującą u 65-70% pacjentów z MELAS¹.

Zapalenie trzustki i powikłania

Zapalenie trzustki może być powikłaniem w niedoborze citryny, chorobie moczu klonowego (typy 1a, 1b i 2), acidemii izowalerianowej, kwasicy hydroksymetyloglutarowej, acidemii propionowej, kwasicy metylomalonowej i niedoborze β-ketotiolazy – zaburzeniach, w których kwasica, ketoza, wymioty i ból brzucha są częste podczas kryzysów dekompensacji metabolicznej¹.

Objawy mogą również wynikać z narządów przewodu pokarmowego, w tym trzustki¹. W niektórych przypadkach opisano ostry początek niedrożności jelitowej wymagającej interwencji chirurgicznej u rodzeństwa bez wcześniejszych objawów klinicznych sugerujących chorobę mitochondrialną¹.

Objawy jelitowe

Objawy żołądkowo-jelitowe mogą przeważać we wczesnym niemowlęctwie w chorobie Refsuma niemowlęcej, z biegunką, stłuszczowymi stolcami, wymiotami i zespołem złego wchłaniania¹. Ból brzucha i biegunka to objawy żołądkowo-jelitowe obserwowane najczęściej i występują częściej u mężczyzn niż u kobiet¹.

W mucopolisacharydozach, szczególnie MPS I i MPS III, objawy żołądkowo-jelitowe mogą obejmować częstą biegunkę¹. Przewlekła biegunka występuje w mucopolisacharydozie IIIB¹.

Specyficzne objawy w różnych zaburzeniach

Galaktosemia

Niemowlęta z tym schorzeniem nie mogą metabolizować galaktozy i prezentują wymioty oraz senność po karmieniu, a także uszkodzenie oczu, wątroby i mózgu³. Nieprawidłowy rozkład cukru galaktozy powoduje wymioty, żółtaczkę i powiększenie wątroby po karmieniu piersią lub mieszanką u noworodka⁴.

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA o średnim łańcuchu (MCADD)

Objawy kliniczne zwykle pojawiają się w pierwszych dwóch latach po urodzeniu. Dziecko nie może metabolizować grupy tłuszczów z powodu braku dehydrogenazy acylo-koenzymu A o średnim łańcuchu. Nagromadzenie tłuszczów w organizmie staje się toksyczne, powodując uszkodzenie mózgu i układu nerwowego, wywołuje wymioty, powiększenie wątroby, hipoglikemię, utratę świadomości, śpiączkę, drgawki itp.³.

Acidemia propionowa

Dzieci z najcięższą formą acidemii propionowej stają się wyraźnie chore w ciągu kilku tygodni po urodzeniu. Objawy obejmują słabe karmienie, wymioty, drgawki, słabe napięcie mięśniowe, odwodnienie, letarg, ospałość i uszkodzenie mózgu³.

Rzadkie objawy żołądkowo-jelitowe

Wrzodzenie żołądkowo-jelitowe z dysfunkcyjnymi płytkami krwi występuje w przypadkach niedoboru fosfolipazy A2 cytoplazmatycznej¹. Utajona utrata krwi z przewodu pokarmowego i częste napady bólu brzucha zostały zgłoszone w dzieciństwie i adolescencji¹.

Refluks żołądkowo-przełykowy może wystąpić podczas niemowlęctwa w przypadkach niedoboru ISCA2¹. Kacheksja jest również obserwowana, a dotknięte osoby mają tendencję do bycia bardzo chudymi, ich słaby przyrost masy ciała czasem jest błędnie przypisywany jadłowstrętnemu psychicznemu¹.

Znaczenie diagnostyczne objawów żołądkowo-jelitowych

Objawy żołądkowo-jelitowe mogą wpływać na każdą część przewodu pokarmowego; niektóre objawy są bardziej rozpowszechnione w niektórych klasach dziedzicznych zaburzeń metabolicznych¹. Bardziej uogólnione objawy, takie jak trudności z karmieniem, wymioty, nudności i ślinotok, również się zdarzają¹.

Rozpoznanie objawów żołądkowo-jelitowych w kontekście dziedzicznych zaburzeń metabolicznych jest szczególnie ważne, ponieważ mogą one być pierwszymi manifestacjami choroby lub dominować w obrazie klinicznym, prowadząc lekarzy na właściwy trop diagnostyczny. Szczególną uwagę należy zwrócić na kombinację objawów żołądkowo-jelitowych z objawami neurologicznymi, co może wskazywać na dziedziczne zaburzenie metaboliczne.