Czynniki hormonalne w dysfunkcji seksualnej kobiet – menopauza i zmiany

Hormony odgrywają fundamentalną rolę w regulacji funkcji seksualnych kobiet, wpływając na wszystkie aspekty odpowiedzi seksualnej – od pożądania, przez podniecenie, aż po zdolność do osiągnięcia orgazmu¹. Zmiany hormonalne występujące w różnych okresach życia kobiety mogą znacząco wpłynąć na jej funkcjonowanie seksualne, szczególnie w kontekście integralności i wrażliwości tkanek narządów płciowych¹.

Menopauza i zespół moczowo-płciowy menopauzy

Menopauza charakteryzuje się dramatycznym spadkiem poziomu estrogenów, co może przyczyniać się do zmian w libido i zdolności do podniecenia². Zespół moczowo-płciowy menopauzy opisuje objawy i oznaki wynikające z niedoboru estrogenów i androgenów, takie jak atrofia sromowo-pochwowa, suchość pochwy i zmniejszone nawilżanie podczas stosunku, które powodują ból³.

Niższe poziomy estrogenów po menopauzie mogą prowadzić do zmian w tkankach narządów płciowych i reaktywności seksualnej. Spadek estrogenów prowadzi do zmniejszenia przepływu krwi do obszaru miednicy, co może powodować mniejsze odczucia w narządach płciowych i potrzebę więcej czasu na podniecenie i osiągnięcie orgazmu⁴.

Podczas menopauzy spadek estrogenów i testosteronu może zmniejszyć popęd płciowy, podniecenie i zainteresowanie seksem. Jednak nie wszystkie kobiety po menopauzie zgłaszają utratę popędu płciowego – w rzeczywistości niższy poziom stresu i lęku związanego z macierzyństwem może faktycznie prowadzić do poprawy intymności i libido w tym okresie życia⁵.

Rola estrogenów w funkcjonowaniu seksualnym

Niskie poziomy estrogenów przyczyniają się do atrofii sromowo-pochwowej, charakteryzującej się suchością, świądem, podrażnieniem i zmniejszonym nawilżaniem pochwy, zmniejszonym przepływem krwi przez pochwę oraz zdolnością do podniecenia i orgazmu⁵. Zmniejszone nawilżenie pochwy i bolesność stosunków są związane z niskimi poziomami estradiolu⁶.

Hipoestrogenowy stan menopauzy może powodować znaczne zmiany fizyczne i zmiany nastroju lub zmniejszone poczucie dobrostanu, które mają znaczący, negatywny wpływ na seksualność⁷. Atrofia moczowo-płciowa jest najczęstszą przyczyną zaburzeń podniecenia u kobiet po menopauzie, a terapia zastępcza estrogenami, gdy jest odpowiednia, jest zwykle skuteczną terapią⁸.

Znaczenie testosteronu u kobiet

Testosteron odgrywa istotną rolę w seksualności kobiet, chociaż jego wpływ nie jest tak dobrze poznany jak u mężczyzn. Wraz z wiekiem poziomy androgenów również spadają, a kobiety zgłaszające zmniejszone pożądanie seksualne i satysfakcję – objawy związane z niedoborem testosteronu lub niskimi poziomami testosteronu w surowicy – mogą odnieść korzyść z terapii zastępczej testosteronem⁹.

Jednak ostatnie odkrycia sugerują, że nie ma dowodów na to, że niskie poziomy testosteronu w surowicy są rzeczywiście związane z dysfunkcją seksualną⁹. Istnieje bardzo złożona wzajemna zależność hormonów estrogenowych, testosteronu i progesteronu u kobiet przed i po menopauzie, która może wpływać na funkcje seksualne i dysfunkcje u kobiet w każdym wieku¹⁰.

Ciąża i okres poporodowy

Ciąża i okres poporodowy wiążą się z dramatycznymi zmianami hormonalnymi, które mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie seksualne. Przeważnie ciąża sama w sobie jest związana ze zmniejszonym zainteresowaniem seksem, 23% do 57% kobiet zgłasza zmniejszone libido w trzecim miesiącu po porodzie, a prawie 40% zgłasza to w szóstym miesiącu¹¹.

Częstość występowania dysfunkcji seksualnej wśród kobiet w ciąży wynosi 50-80%, głównie w pierwszym i trzecim trymestrze. Funkcja seksualna pogarsza się podczas ciąży i nie powraca do wartości wyjściowych w okresie poporodowym¹². Po porodzie często występuje zmniejszone pożądanie seksualne, co jest związane z hormonalnymi zmianami organizmu².

Poziomy hormonów organizmu również zmieniają się po porodzie i podczas karmienia piersią, co może prowadzić do suchości pochwy i może wpływać na chęć uprawiania seksu¹³. Te zmiany są naturalną częścią procesu reprodukcyjnego, ale mogą wymagać odpowiedniego wsparcia i leczenia.

Zaburzenia endokrynne

Różne zaburzenia endokrynne mogą wpływać na funkcję seksualną kobiet. Do stanów endokrynnych, które mogą wpływać na funkcję seksualną, należą choroby tarczycy (zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy)¹². Przewlekłe choroby wpływające na wiele układów, takie jak dysfunkcja tarczycy lub cukrzyca, mogą mieć wpływ na kobiecą funkcję seksualną¹⁴.

Hiperprolaktynemia również może wpływać na funkcjonowanie seksualne. Leczenie hiperprolaktynemii u kobiet z dysfunkcją seksualną polega na: 1) zaprzestaniu przyjmowania leku powodującego hiperprolaktynemię (np. estrogeny, metylodopa), 2) podawaniu bromokryptyny lub 3) chirurgicznej ablacji lub wycięciu guza przysadki wydzielającego prolaktynę¹⁵.

Wpływ progesteronu

Rola terapii progesteronem, która jest niezbędna u pacjentek leczonych estrogenami z zachowaną macicą, nie była szeroko badana pod względem seksualności, ale jedno badanie sugeruje, że wywiera negatywny wpływ poprzez tłumienie nastroju i zmniejszanie dostępnych androgenów⁷. To pokazuje, jak skomplikowane są interakcje między różnymi hormonami i ich wpływ na seksualność kobiet.

Mechanizmy neurochemiczne

Hormony płciowe modulują pożądanie seksualne i seksualność u kobiet poprzez swoje oddziaływanie z różnymi neuroprzekaźnikami, co skutkuje kontrolą pożądania seksualnego i przyjemności¹⁶. Niektóre neuroprzekaźniki odpowiadają za szlaki pobudzające, kontrolowane głównie przez substancje dopaminergiczne, w tym dopaminę i noradrenalinę¹⁷.

Szlaki hamujące pożądanie seksualne i przyjemność występują głównie poprzez system serotoninergiczny. Nadmierne uwalnianie serotoniny lub zmniejszenie jego metabolizmu może prowadzić do utraty libido i zmniejszenia pożądania seksualnego lub podniecenia¹⁷. Leki i stany, które zwiększają poziom serotoniny w mózgu lub zmniejszają poziom dopaminy, były związane z dysfunkcją seksualną¹⁷.

Terapia hormonalna

Suplementacja hormonalna terapią estrogenową lub testosteronową była wykorzystywana do uzupełnienia zmniejszonych poziomów uważanych za związane z dysfunkcją seksualną, szczególnie u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym¹⁸. Jednak pomimo dobrze opisanej skuteczności, terapia zastępcza estrogenami generalnie nie jest wskazana dla kobiet, których objawy nie są związane z dysfunkcją pochwową lub naczynioruchową¹⁸.

Zespół moczowo-płciowy menopauzy ma wiele wpływów na ogólną funkcję seksualną kobiet. Może to wpływać na ich samopoczucie psychiczne, fizyczne i psychologiczne¹⁰. Dlatego terapia hormonalna powinna być zawsze rozważana indywidualnie, uwzględniając wszystkie aspekty zdrowia i jakości życia pacjentki.