Wywiad medyczny i seksualny w diagnostyce dysfunkcji seksualnej kobiet

Wywiad medyczny i seksualny stanowi fundament diagnostyki dysfunkcji seksualnej kobiet, wymagając od lekarza szczególnych umiejętności komunikacyjnych oraz wrażliwości na intymny charakter poruszanych tematów¹. Wiele pacjentek niechętnie ujawnia problemy seksualne z powodu społecznego stygmatu, strachu przed zakłopotaniem, niekonwencjonalnych ról płciowych lub odmiennej orientacji seksualnej². Dlatego też rutynowe zadawanie pytań przesiewowych podczas zbierania wywiadu jest niezbędne do otwarcia dialogu na temat problemów seksualnych².

Przygotowanie do rozmowy i stworzenie odpowiedniej atmosfery

Skuteczny wywiad seksualny wymaga stworzenia bezpiecznej i nieoce­niającej atmosfery, w której pacjentka może otwarcie wyrażać swoje obawy³. Lekarz, który jest komfortowy z tematyką, zna pacjentkę, wykazuje troskę i współczucie oraz wydaje się zainteresowany zdrowiem seksualnym, to ten, z którym pacjentki będą czuły się komfortowo omawiając problemy seksualne⁴. Pytania bezpośrednie i nieoce­niające najlepiej służą osiągnięciu tego celu³.

Ważne jest, aby lekarz był przygotowany na omawianie trudnych tematów, takich jak historia przemocy seksualnej, fizycznej lub emocjonalnej². Pacjentki mogą również obawiać się zakłopotania lekarza, nie ufać jego zdolności do pomocy lub mieć historię traumy². Ustalenie orientacji seksualnej pacjentki jest niezbędne do właściwej oceny i postępowania, a konflikty związane z tożsamością płciową często są przyczyną dysfunkcji seksualnej³. Kwestionariusze przedwizytowe lub wizyty, podczas których zbiera się tylko wywiad, pozwalają na niezakłóconą komunikację między pacjentką a lekarzem, bez ograniczeń czasowych czy strachu pacjentki przed nadchodzącym badaniem fizycznym¹.

Charakterystyka objawów i ich wpływ na życie

Szczegółowa charakterystyka dysfunkcji seksualnej powinna być określona pod względem czasu wystąpienia, czasu trwania oraz wpływu sytuacyjnego versus uogólnionego³. Dysfunkcja sytuacyjna występuje z określonym partnerem, w określonym otoczeniu lub w dających się zdefiniować okolicznościach³. Pytania powinny szczegółowo dotyczyć charakteru problemu i tego, czy pacjentka ma trudności z pożądaniem seksualnym, pobudzeniem, orgazmem, bólem seksualnym, czy jakąś ich kombinacją⁵.

Istotne jest zrozumienie, jak długo problem trwa i czy początek był nagły czy stopniowy⁵. Związek czasowy z wydarzeniem historycznym, takim jak poród, napaść czy operacja, może rzucić światło na przyczynę problemu⁵. Należy ustalić obecność więcej niż jednej dysfunkcji, ponieważ może istnieć znaczna współzależność³. Na przykład, pacjentka skarżąca się na zmniejszone pożądanie może mieć pierwotne zaburzenie orgazmu z powodu niewystarczającej stymulacji, a zmniejszone pożądanie rozwinęło się wtórnie w wyniku niezadowalających kontaktów seksualnych³.

Historia medyczna i ginekologiczna

Kompleksowa historia medyczna jest kluczowa dla identyfikacji potencjalnych czynników przyczyniających się do dysfunkcji seksualnej⁶. Schorzenia medyczne są częstym źródłem bezpośrednich lub pośrednich trudności seksualnych⁷. Choroby naczyniowe związane z cukrzycą mogą uniemożliwiać odpowiednie pobudzenie, natomiast choroby serca mogą ograniczać stosunek płciowy z powodu duszności⁷. Zapalenie stawów lub nietrzymanie moczu może powodować dyskomfort lub zakłopotanie, prowadząc do dysfunkcji lub zmniejszenia aktywności seksualnej⁷.

Szczególną uwagę należy zwrócić na schorzenia endokrynologiczne, które mogą wpływać na funkcje seksualne, w tym choroby tarczycy (zarówno nadczynność, jak i niedoczynność), cukrzycę typu 1 i 2⁸. Cukrzyca typu 1 ma silny związek z dysfunkcją seksualną kobiet, podczas gdy cukrzyca typu 2 jest szczególnie związana z zaburzeniami pobudzenia⁸. Choroby neurologiczne, takie jak udar, stwardnienie rozsiane czy uszkodzenie rdzenia kręgowego, mogą również interferować z funkcją seksualną kobiet⁹.

Historia ginekologiczna powinna obejmować informacje o cyklu menstruacyjnym, ciążach, porodach, menopauzie oraz przebytych infekcjach lub zabiegach ginekologicznych¹⁰. Schorzenia ginekologiczne przyczyniają się fizycznie do trudności seksualnych, a leczenie musi uwzględniać oba te aspekty¹¹. Histerektomia, nowotwory ginekologiczne i rak piersi wywołują obawy medyczne i dotyczące śmiertelności, a także zmieniają lub usuwają fizyczne i psychologiczne symbole kobiecości, co może prowadzić do poczucia zmniejszonej seksualności¹¹.

Ocena wpływu leków na funkcje seksualne

Leki na receptę i dostępne bez recepty, substancje niedozwolone oraz nadużywanie alkoholu przyczyniają się do dysfunkcji seksualnej¹¹. Zmiany leków, zaprzestanie przyjmowania leków lub zmiany dawki czy harmonogramu mogą przynieść ulgę¹¹. Palenie papierosów, które powoduje dysfunkcję erekcyjną u mężczyzn, może mieć podobny negatywny wpływ na pobudzenie u kobiet¹¹.

Najczęściej z dysfunkcją seksualną kojarzone są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)⁴. Inne leki, które mogą wpływać na funkcję seksualną, to leki przeciwnadciśnieniowe, środki antykoncepcyjne, leki przeciwhistaminowe oraz niektóre leki przeciwbólowe¹². Duże środki uspokajające, takie jak diazepam, uważa się za ograniczające funkcję seksualną poprzez działanie dopaminergiczne¹². Ważne jest systematyczne przejrzenie wszystkich przyjmowanych leków i ocena ich potencjalnego wpływu na funkcje seksualne.

Ocena czynników psychospołecznych

Ostatecznym celem wywiadu jest zebranie informacji psychospołecznych¹³. Należy zbadać poprzednie doświadczenia oraz obecne czynniki wewnątrz- i międzyosobowe¹³. Dokładna historia społeczna jest ważna i powinna badać charakter związku pacjentki z partnerem, czy problem istniał z innymi partnerami seksualnymi oraz dla kogo problem seksualny powoduje stres⁵.

Historia psychologiczna jest istotna i powinna obejmować elementy takie jak objawy depresji, historię chorób psychicznych oraz historię nadużywania alkoholu lub substancji⁵. Czynniki psychologiczne (historia przemocy seksualnej, depresja, lęk, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne), kwestie socjokulturowe (przekonania dotyczące aktywności seksualnej) oraz problemy międzyosobowe (dostępność partnera, funkcjonowanie partnera, relacja z partnerem, komunikacja z partnerem) wpływają na funkcję seksualną we wszystkich grupach wiekowych¹⁴.

Szczegółowe pytania dotyczące specyficznych dysfunkcji

W przypadku pacjentki skarżącej się na niskie libido lub zmniejszony popęd seksualny, szczegółowe informacje o jej libido są ważne¹⁵. Następnym krokiem jest ustalenie poziomu pożądania na początku, zanim pacjentka wykryła problem¹⁵. Ból seksualny jest często klasyfikowany jako związany z wprowadzaniem, który zwykle dotyczy struktur zewnętrznych lub pochwowych, lub głęboki, który sugerowałby struktury wewnątrzotrzewnowe jako źródło¹⁵.

Historia seksualna kobiety skarżącej się na ból seksualny powinna być ukierunkowana na charakter i nasilenie bólu, pozycje seksualne związane z bólem, lokalizację, czy pacjentka musi przerwać stosunek z powodu bólu, przebieg czasowy oraz poprzednią ocenę i podjęte interwencje¹⁵. Dla pacjentek z pierwotną skargą dotyczącą trudności orgazmu, pytania powinny dotyczyć ich doświadczenia orgazmu¹⁵. Ważne byłoby wiedzieć, czy orgazm był osiągany wcześniej, a jeśli tak, w jakich okolicznościach (np. przy stymulacji wibracyjnej, z tym samym lub innym partnerem, czy w określonym środowisku)¹⁵.

Zrozumienie tego, co pacjentka próbowała rozwiązać w związku z problemem seksualnym, może również stanowić ważne okno do historii pacjentki⁵. Pytanie pacjentki o to, co jej zdaniem powoduje problem, może dodać wglądu⁷. Może ona ujawnić strach przed ponownym rozwojem nieprawidłowego wyniku cytologii z powodu penetracji prącia lub może przyznać, że nie czuje się pociągana do swojego partnera⁷. Uzyskanie tych informacji na wczesnym etapie procesu oceny przyspieszy diagnozę i rozpoczęcie leczenia⁷.