Leki doraźne w drgawkach gorączkowych – diazepam i midazolam

Wskazania do leczenia doraźnego

Leki doraźne w drgawkach gorączkowych są przepisywane w szczególnych sytuacjach, gdy dziecko ma skłonność do przedłużających się napadów. Głównym wskazaniem jest występowanie napadów trwających dłużej niż 5 minut¹². Leki te są zazwyczaj stosowane w leczeniu napadów, które trwają dłużej niż pięć minut lub gdy dziecko ma więcej niż jeden napad w ciągu 24 godzin¹.

Lekarz może również rozważyć przepisanie leków doraźnych dla dzieci mieszkających w odległych obszarach z ograniczonym dostępem do opieki medycznej³. W niektórych przypadkach leki te są zalecane, gdy niepokój rodziców związany z drgawkami gorączkowymi jest bardzo silny⁴, jednak głównym kryterium pozostaje kliniczny przebieg napadów.

Diazepam doodbytniczy – podstawowy lek ratunkowy

Diazepam podawany doodbytniczo jest najczęściej przepisywanym lekiem doraźnym w przypadku przedłużających się drgawek gorączkowych. Lek dostępny jest w postaci żelu (Diastat) lub roztworu, podawanych przez odbyt³⁵. Dawka wynosi zazwyczaj 0,5 mg na kilogram masy ciała, z maksymalną dawką 10 mg⁶⁷.

Diazepam doodbytniczy jest skuteczny w przerywaniu napadów i może być bezpiecznie podawany przez rodziców w domu po odpowiednim przeszkoleniu⁸. Badania potwierdziły bezpieczeństwo i skuteczność tego sposobu podawania leku w skracaniu czasu trwania napadów⁸. Lek ten jest szczególnie przydatny, gdy dziecko ma historię napadów trwających dłużej niż 5 minut⁹.

Midazolam donosowy – alternatywa dla diazepamu

Midazolam podawany donosowo stanowi skuteczną alternatywę dla diazepamu doodbytniczego. Dawka wynosi zazwyczaj 0,2 mg na kilogram masy ciała⁶⁸. Badania wykazały, że midazolam donosowy jest równie bezpieczny i skuteczny jak diazepam podawany dożylnie lub doodbytniczo w leczeniu ostrych napadów drgawkowych u dzieci⁸.

Midazolam ma przewagę w postaci łatwiejszego sposobu podawania – nie wymaga rozbierania dziecka jak w przypadku podawania doodbytniczego. Lek charakteryzuje się szybkim początkiem działania – poniżej 5 minut⁸. Podobnie jak diazepam, może powodować niewielkie ryzyko depresji oddechowej, ale jest to rzadkie powikłanie⁸.

Inne formy benzodiazepiny

W niektórych przypadkach mogą być stosowane inne formy benzodiazepiny. Klonazepam w postaci tabletek rozpuszczalnych można umieścić na języku, a rozdrobnione tabletki diazepamu lub lorazepamu można umieścić między policzkiem a dziąsłem³. Te formy podawania są jednak mniej popularne i wymagają szczególnej ostrożności.

W warunkach szpitalnych, gdy dostępny jest dostęp dożylny, można stosować lorazepam dożylnie w dawce 0,1 mg/kg co 5-10 minut, maksymalnie do 3 dawek⁹. W przypadku braku dostępu dożylnego u dzieci powyżej 2 lat można zastosować żel diazepamu doodbytniczo lub midazolam donosowo⁹.

Zasady stosowania leków doraźnych

Leki doraźne powinny być podawane dopiero po 5 minutach trwania napadu, ponieważ krótsze napady zazwyczaj ustępują samoistnie¹⁰. Po pierwszej dawce benzodiazepiny można podać drugą dawkę po 5 minutach, jeśli napad nie ustąpił¹¹. Nie zaleca się podawania więcej niż dwóch dawek benzodiazepiny ze względu na potencjalne ryzyko depresji oddechowej¹¹.

Rodzice muszą zostać odpowiednio przeszkoleni w zakresie rozpoznawania przedłużających się napadów, techniki podawania leku oraz sytuacji wymagających wezwania pomocy medycznej⁵. Ważne jest również, aby rodzice wiedzieli o możliwych działaniach niepożądanych i potrzebie obserwacji dziecka po podaniu leku.

Wybór między diazepamem a midazolamem

Wybór między diazepamem doodbytniczym a midazolamem donosowym zależy od wieku dziecka i preferencji lekarza. Dla dzieci poniżej 3 lat zaleca się diazepam doodbytniczy w dawce 5 mg, z następowym przejściem na midazolam donosowy u starszych dzieci¹¹. Oba leki mają podobną skuteczność, ale różnią się sposobem podawania i profilem działań niepożądanych.

Midazolam donosowy może być preferowany ze względu na łatwiejsze podawanie i lepszą akceptację społeczną¹¹. Z drugiej strony, diazepam doodbytniczy ma dłuższą historię stosowania i jest dobrze przebadany w populacji pediatrycznej. Ostateczny wybór powinien być zawsze skonsultowany z lekarzem prowadzącym.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Leki doraźne w drgawkach gorączkowych mają pewne ograniczenia. Nie są one stosowane do zapobiegania drgawkom gorączkowym¹, ale wyłącznie do leczenia przedłużających się napadów. Nie należy podawać tych leków profilaktycznie na początku gorączki.

Głównym przeciwwskazaniem jest alergia na benzodiazepiny. Ostrożności wymagają dzieci z problemami oddechowymi, gdyż leki te mogą nasilać depresję oddechową. Rodzice muszą być poinformowani o konieczności obserwacji dziecka pod kątem problemów z oddychaniem po podaniu leku. W przypadku wystąpienia trudności oddechowych należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.

Skuteczność i bezpieczeństwo

Badania potwierdzają wysoką skuteczność leków doraźnych w przerywaniu przedłużających się drgawek gorączkowych. Diazepam podawany podczas epizodów gorączkowych może zmniejszyć ryzyko nawrotu drgawek gorączkowych o około 82%⁴. Podobne rezultaty uzyskuje się przy stosowaniu midazolamu donosowego.

Profil bezpieczeństwa obu leków jest dobry, a poważne działania niepożądane są rzadkie. Najczęstszymi skutkami ubocznymi są przemijająca senność, drażliwość i zaburzenia koordynacji¹². Te objawy mogą utrzymywać się przez kilka dni po podaniu leku, dlatego dziecko wymaga szczególnej opieki i obserwacji ze strony rodziców.