Prewencja wtórna i trzeciorzędowa chorób psychicznych – wczesna interwencja

Prewencja wtórna koncentruje się na wczesnym wykrywaniu i szybkiej interwencji w przypadku zaburzeń zdrowia psychicznego¹. Na tym poziomie prewencji pacjent ma już zaburzenie zdrowia psychicznego, a prewencja wtórna ma na celu wykrycie zaburzenia wcześnie w celu szybkiej interwencji¹. Zasadniczo oznacza to badania przesiewowe. Badania przesiewowe pacjentów pod kątem depresji lub ryzyka samobójstwa na przykład mogą prowadzić do wczesnej interwencji i zapobieżenia bardziej dramatycznemu rezultatowi².

Prewencja wtórna ma na celu zmniejszenie częstości występowania zaburzeń psychicznych³. Oznacza wykrywanie chorób psychicznych tak szybko, jak to możliwe, aby osoba mogła otrzymać leczenie przed postępem choroby⁴. Prewencja wskazana definiuje się jako skierowaną do osób o wysokim ryzyku zaburzeń psychicznych³.

Strategie prewencji wtórnej

Przykłady prewencji wtórnej obejmują programy badań przesiewowych depresji w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, grupy wsparcia dla osób z rodzinną historią chorób psychicznych, programy wczesnej interwencji dla adolescentów wykazujących oznaki psychozy oraz terapię poznawczo-behawioralną dla osób doświadczających łagodnych objawów lękowych⁵⁶. Te interwencje są skierowane do osób wykazujących wczesne oznaki problemów zdrowia psychicznego lub znajdujących się w grupie wysokiego ryzyka ze względu na różne czynniki⁵.

Zwiększenie badań przesiewowych zaburzeń psychicznych może pomóc ludziom otrzymać potrzebne leczenie⁷. Zwiększenie proporcji kobiet, które są badane pod kątem depresji poporodowej, stanowi ważny cel zdrowia publicznego⁷. Istnieją skromne dowody skuteczności programów koncentrujących się na wczesnej identyfikacji i interwencji w przypadku poważnych chorób psychicznych, szczególnie depresji i schizofrenii⁸.

Znaczenie wczesnej interwencji

Wczesna interwencja może mieć znaczący pozytywny wpływ na rokowanie osoby⁹. Jest szczególnie ważna w wpływaniu na wyniki leczenia dzieci i młodych ludzi⁹. Szybka diagnoza i wczesna interwencja we wstępnych stadiach choroby psychicznej mogą mieć znaczące i zmieniające życie konsekwencje dla zdrowia psychicznego osoby⁹.

Interwencja jest nie tylko kluczowa dla zapobiegania lub zmniejszania postępu choroby psychicznej, ale także dla poprawy zdrowia psychicznego i fizycznego osoby, uczestnictwa w społeczności i wyników społeczno-ekonomicznych w dalekiej przyszłości⁹. Badania wykazują, że interwencja przy najwcześniejszych oznakach choroby psychicznej może zminimalizować objawy i poprawić jakość życia dotkniętej osoby¹⁰.

Lekarze rodzinni mogą przeprowadzić wstępną ocenę dziecka i w razie potrzeby zorganizować skierowania do psychiatry lub innego specjalisty w celu oceny potrzeby interwencji lub leczenia¹¹. Niektóre dzieci, na przykład te z zaburzeniami spektrum autyzmu, mogą być bardziej narażone na rozwój wtórnych problemów zdrowia psychicznego w późniejszym życiu i mogą potrzebować konsultacji z pediatrą, psychologiem lub innym specjalistą w celu optymalizacji przyszłego zdrowia psychicznego¹¹.

Terapie oparte na dowodach w prewencji wtórnej

Stosowanie terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) u osób zagrożonych znacznie zmniejszyło liczbę epizodów uogólnionego zaburzenia lękowego i innych objawów lękowych, a także dało znaczną poprawę w stylu wyjaśniania, beznadziei i dysfunkcjonalnych postawach¹². W 2014 roku brytyjski National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zalecił profilaktyczną CBT dla osób zagrożonych psychozą¹².

W przypadku zaburzeń depresyjnych, gdy ludzie uczestniczyli w interwencjach, niektóre badania wykazują, że liczba nowych przypadków zmniejsza się o 22% do 38%¹². Takie interwencje również oszczędzają koszty¹². U osób o wysokim ryzyku istnieją wstępne dowody, że częstość występowania psychoz może być zmniejszona przy użyciu CBT lub innych rodzajów terapii¹².

Prewencja trzeciorzędowa – wsparcie długoterminowe

Prewencja trzeciorzędowa koncentruje się na okresie po wystąpieniu zaburzenia zdrowia psychicznego lub kryzysu². Celem w tym momencie jest pomoc w promowaniu powrotu pacjenta do zdrowia oraz zapobieganie dalszym powikłaniom². Prewencja trzeciorzędowa oznacza próbę zmniejszenia niektórych negatywnych skutków choroby psychicznej, która już się rozwinęła⁴.

Prewencja trzeciorzędowa obejmuje interwencje, które zmniejszają niepełnosprawność, wzmacniają rehabilitację i zapobiegają nawrotom i powtarzaniu się choroby³. Przykłady prewencji trzeciorzędowej obejmują ambulatoryjne wsparcie dla pacjenta po hospitalizacji związanej z zaburzeniem zdrowia psychicznego lub kryzysem². Może obejmować terapię farmakologiczną oraz grupy wsparcia dla rodziny i przyjaciół pacjenta, który zmarł przez samobójstwo, jako sposób na rozpoczęcie procesu uzdrawiania².

Strategie prewencji trzeciorzędowej

Przykłady prewencji trzeciorzędowej obejmują strategie zapobiegania nawrotom dla osób z zaburzeniem dwubiegunowym, programy wspomaganego zatrudnienia dla osób z poważnymi chorobami psychicznymi, psychoedukację rodzinną dla krewnych osób ze schizofrenią oraz zarządzanie lekami i terapię w przypadku przewlekłej depresji⁶. Te interwencje koncentrują się na osobach, które zostały już zdiagnozowane z zaburzeniem zdrowia psychicznego⁶.

Aby pomóc osobie wyzdrowieć z choroby psychicznej, można zachęcać osobę i jej rodzinę do robienia następujących rzeczy: wspierać osobę, aby robiła jak najwięcej dla siebie¹³. W przypadku osób, które już rozwinęły chorobę psychiczną, istnieją proste działania, które można podjąć, aby pomóc im wyzdrowieć pełniej i szybciej oraz zmniejszyć niektóre negatywne skutki choroby psychicznej¹³.

Jeśli ktoś już doświadczył poważnej choroby psychicznej, nie wszystko jest stracone dla przyszłej prewencji. Ta metoda ma na celu pomóc osobom chorym psychicznie utrzymać dobre samopoczucie i cieszyć się jakością życia, nawet radzić sobie z przewlekłymi chorobami¹⁴.

Kompleksowe podejście do prewencji

Wdrożenie wszystkich trzech poziomów prewencji jest kluczowe dla stworzenia solidnego systemu opieki zdrowotnej psychicznej¹⁵. Poprzez zajmowanie się problemami zdrowia psychicznego na każdym etapie – od promowania dobrostanu po zarządzanie przewlekłymi chorobami – możemy zmniejszyć ogólne obciążenie chorobami psychicznymi w społeczeństwie, poprawić indywidualne wyniki i jakość życia, zmniejszyć koszty opieki zdrowotnej związane z nieleczonymi problemami zdrowia psychicznego, zwalczać stygmatyzację i zwiększać świadomość zdrowia psychicznego oraz wzmacniać odporność społeczną i spójność społeczną¹⁵.

Jako specjaliści zdrowia psychicznego, naszą odpowiedzialnością jest integrowanie tych poziomów prewencji w naszej praktyce i rzecznictwo na rzecz kompleksowych strategii prewencyjnych w naszych społecznościach¹⁵. Rozumienie i wdrażanie trzech poziomów prewencji – pierwotnej, wtórnej i trzeciorzędowej – jest kluczowe dla zapewnienia kompleksowej opieki zdrowotnej psychicznej¹⁵.