Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 55
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy omega-7 (głównie kwas palmitoleinowy) to jednonienasycone tłuszcze produkowane przez organizm, obecne też w oleju z rokitnika, orzechach makadamia i tłustych rybach. Działają jak lipokin – wpływają na insulinooporność, profil lipidowy i stan błon śluzowych. Badania kliniczne na ludziach są obiecujące, ale wciąż ograniczone.
- witaminy i minerały
Kwasy omega-9 (głównie kwas oleinowy) to jednonienasycone tłuszcze produkowane przez organizm, ale dostarczane też z oliwą z oliwek, awokado i orzechami. Wspierają profil lipidowy (↓LDL, ↑HDL), ciśnienie krwi i działają przeciwzapalnie. Nie ma oficjalnego RDA, ale zaleca się 15–30 g kwasów jednonienasyconych dziennie.
- witaminy i minerały
Kwasy tłuszczowe jednonienasycone (MUFA) – głównie kwas oleinowy – obniżają LDL, wspierają prawidłowy profil lipidowy i pomagają w kontroli glikemii. Najlepsze źródła to oliwa z oliwek, awokado i orzechy. Zalecane spożycie wynosi 15–20% dziennej energii.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy tłuszczowe nasycone to tłuszcze z czerwonego mięsa, nabiału i olejów tropikalnych. Ich nadmiar podnosi cholesterol LDL i może zwiększać ryzyko chorób serca. Zalecane spożycie to mniej niż 10% dziennej energii, czyli ok. 22–23 g przy diecie 2000 kcal.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy tłuszczowe nienasycone (omega-3 i omega-6) są niezbędne dla błon komórkowych, poziomu trójglicerydów i regulacji stanu zapalnego. EPA i DHA w dawkach 2–4 g/dobę obniżają trójglicerydy o ok. 15–20% i redukują ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów wysokiego ryzyka.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy żółciowe powstają z cholesterolu w wątrobie, emulgują tłuszcze w jelicie i krążą w obiegu wątrobowo-jelitowym. Działają też jak hormony – przez receptory FXR i TGR5 wpływają na cholesterol, glukozę i energię. Leki oparte na kwasach żółciowych stosuje się m.in. w cholestazowym zapaleniu dróg żółciowych, hipercholesterolemii i cukrzycy typu 2.
- surowce roślinne
Kwazja gorzka (Quassia amara) to gorzka roślina tropikalna stosowana przy zaburzeniach trawienia, pasożytach i wszawicy. Jej aktywne składniki – kwazzynoidy – wykazują działanie pobudzające wydzielanie soku żołądkowego. Bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży; długotrwałe wysokie dawki mogą uszkadzać wzrok.
- syntetyczne i biologiczne
Kwercetyna to roślinny flawonoid o właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych. Może wspierać ciśnienie krwi, profil lipidowy i łagodzić objawy alergii. Wchodzi w interakcje z wieloma lekami, dlatego przed stosowaniem skonsultuj się ze specjalistą.
- Kwiat gardenii tahitańskiej
Opis w przygotowaniu
- Kwiat głogu jednoszyjkowego
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwizartynib stosowany jest w leczeniu ostrej białaczki szpikowej z mutacją FLT3, hamując wzrost komórek nowotworowych. Wymaga ścisłego monitorowania pracy serca i parametrów krwi.
- syntetyczne i biologiczne
Kyo-Dophilus to suplement diety zawierający probiotyki, które pomagają w utrzymaniu zdrowej flory bakteryjnej jelit. Substancja ta może być stosowana w celu poprawy trawienia oraz wzmocnienia układu odpornościowego.
- witaminy i minerały
L-askorbinian sodu to buforowana, neutralna pH sól witaminy C, łagodniejsza dla żołądka niż kwas askorbinowy. Uwalnia jon askorbinianowy odpowiedzialny za syntezę kolagenu, ochronę antyoksydacyjną i wchłanianie żelaza. Stosowany doustnie w suplementach i dożylnie przy niedoborach witaminy C.
- witaminy i minerały
L-askorbinian wapnia to buforowana sól witaminy C dostarczająca jednocześnie ~900 mg kwasu askorbinowego i ~100 mg wapnia na gram. Jest łagodniejszy dla żołądka niż czysty kwas askorbinowy, a wchłanianie witaminy C pozostaje porównywalne z innymi formami.
- syntetyczne i biologiczne
L-cystyna to aminokwas siarkowy syntetyzowany w organizmie z metioniny. Służy jako prekursor glutationu, tauryny i koenzymu A. Jej pochodna, N-acetylocysteina (NAC), jest stosowana jako lek mukolityczny i antidotum przy przedawkowaniu paracetamolu. Korzyści z suplementacji L-cystyną u zdrowych dorosłych nie są jednoznacznie potwierdzone.
- syntetyczne i biologiczne
L-cytrulina to aminokwas przekształcany w nerkach w L-argininę, co zwiększa produkcję tlenku azotu i rozszerza naczynia krwionośne. Może nieznacznie obniżać ciśnienie krwi, wspierać wydolność fizyczną i poprawiać funkcje erekcyjne. Typowe dawki w badaniach to 1,5–6 g dziennie. Suplementacja jest ogólnie bezpieczna, ale wymaga ostrożności przy lekach na nadciśnienie.
- syntetyczne i biologiczne
L-ergotioneina to aminokwas z grzybów, który gromadzi się w komórkach dzięki transporterowi OCTN1 i chroni je przed stresem oksydacyjnym. Badania obserwacyjne łączą jej wyższe stężenie we krwi z niższym ryzykiem chorób serca i wolniejszym spadkiem funkcji poznawczych. EFSA uznaje suplementację do 30 mg/dobę za bezpieczną dla dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
L-glutation to główny antyoksydant wytwarzany przez organizm z cysteiny, kwasu glutaminowego i glicyny. Ochrania komórki przed stresem oksydacyjnym, wspomaga detoksykację wątroby i układ odpornościowy. Zwykłe tabletki słabo się wchłaniają – lepszą biodostępność mają formy liposomalne i podjęzykowe.
- syntetyczne i biologiczne
L-hydroksyprolina to aminokwas kluczowy dla stabilności kolagenu, powstający z proliny przy udziale witaminy C. Służy jako marker diagnostyczny rozpadu kolagenu i jest badana pod kątem wspomagania gojenia ran oraz regeneracji tkanek.
- syntetyczne i biologiczne
L-metylofolian wapnia to aktywna forma kwasu foliowego gotowa do użycia przez organizm bez dodatkowych przemian enzymatycznych. Przenika przez barierę krew–mózg, wspiera syntezę DNA, metabolizm homocysteiny i produkcję neuroprzekaźników. Szczególnie przydatna przy wariantach genu MTHFR oraz w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
L-ornityna to aminokwas uczestniczący w cyklu mocznikowym wątroby, który przekształca toksyczny amoniak w mocznik. Stosowana przede wszystkim u pacjentów z marskością i encefalopatią wątrobową; wstępne dane sugerują też możliwe korzyści przy długotrwałym wysiłku fizycznym.
- syntetyczne i biologiczne
L-selenometionina to organiczna forma selenu wchłaniana w ~90%, wbudowywana do białek jako rezerwuar selenu. Dawka 200 µg/dobę przez 12 tygodni poprawia parametry antyoksydacyjne i immunologiczne u osób z niedoborem. Górna bezpieczna granica spożycia selenu to 400 µg/dobę.
- syntetyczne i biologiczne
L-teanina to aminokwas z herbaty, który zwiększa aktywność fal alfa w mózgu, podnosi poziom GABA i wspiera spokojną czujność. W dawce 200–450 mg/dobę poprawia jakość snu i pomaga redukować stres; w połączeniu z kofeiną wzmacnia koncentrację. Jest dobrze tolerowana, ale brakuje danych o bezpieczeństwie długoterminowym i w ciąży.
- witaminy i minerały
L-treonian magnezu to forma magnezu przenikająca przez barierę krew-mózg, badana pod kątem wsparcia pamięci, snu i redukcji stresu. Typowa dawka w badaniach to 1500–2000 mg dziennie. Działa poprzez modulację receptorów NMDA i układu GABA. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza przy chorobach nerek.
- syntetyczne i biologiczne
L-winian L-karnityny to forma karnityny dobrze wchłaniana przez organizm, stosowana głównie w suplementach dla sportowców. Transportuje kwasy tłuszczowe do mitochondriów, wspierając produkcję energii. Badania kliniczne potwierdzają jej rolę w regeneracji po wysiłku i kontroli masy ciała. Wymaga ostrożności u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi i przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.
- syntetyczne i biologiczne
Labetalol to lek na receptę blokujący jednocześnie receptory alfa-1 i beta-adrenergiczne. Stosuje się go w nadciśnieniu tętniczym, przełomach nadciśnieniowych oraz ciężkim nadciśnieniu w ciąży. Dożylnie działa już po 2–5 minutach; doustnie dostępny jest w dawkach 100–1200 mg na dobę. Wymaga nadzoru lekarskiego ze względu na ryzyko hipotonii ortostatycznej i skurczu oskrzeli.
- syntetyczne i biologiczne
Lacticaseibacillus rhamnosus (LGG) to najlepiej przebadany probiotyk na świecie, stosowany głównie w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej, leczeniu ostrego nieżytu żołądka i jelit u dzieci oraz profilaktyce alergii u niemowląt. Działa, przylegając do śluzówki jelita, wzmacniając barierę jelitową i modulując odporność. Typowa dawka dla dorosłych to do 20 miliardów CFU dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Lacticaseibacillus rhamnosus HA-111 to szczep probiotyczny wspierający zdrowie jelit, odporność i florę pochwy. Przeżywa kwaśne środowisko żołądka, przyczepia się do błony śluzowej jelit i działa m.in. przy biegunce po antybiotykach oraz IBS. Typowa dawka to 1–10 miliardów CFU dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Lactiplantibacillus pentosus to probiotyk z fermentowanych produktów, który wspiera mikrobiotę jelitową i funkcje odpornościowe. Formy live i heat-killed są dobrze tolerowane do 20 mld CFU dziennie. Antybiotyki osłabiają jego działanie – stosuj je z 2-godzinnym odstępem. Osoby z niedoborami odporności powinny skonsultować suplementację z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Lactiplantibacillus plantarum to szczep probiotyczny obecny w fermentowanej żywności i suplementach. Badania kliniczne dokumentują jego wpływ na komfort jelitowy, wchłanianie żelaza, poziom cholesterolu i odporność. Działanie jest ściśle zależne od szczepu i dawki.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus acidophilus to naturalnie występująca bakteria probiotyczna, która produkuje kwas mlekowy i bakteriocyny hamujące patogeny. Pomaga przy biegunce poantybiotykowej, objawach IBS i nietolerancji laktozy. Dostępna w suplementach i fermentowanych produktach mlecznych; bezpieczna dla zdrowych dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus bouldari to bakteria probiotyczna, która może mieć pozytywny wpływ na zdrowie człowieka poprzez regulację mikroflory jelitowej. Jest stosowana jako substancja lecznicza w suplementach diety i lekach.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus brevis to probiotyczna bakteria kwasu mlekowego obecna w kiszonych warzywach i ludzkim mikrobiomie. Produkuje kwas mlekowy, bakteriocyny i GABA. Szczepy CD2 i KB290 były badane klinicznie m.in. w kontekście zdrowia jamy ustnej, IBS, zaparć i odporności. Stosowanie przez osoby z obniżoną odpornością wymaga konsultacji lekarskiej.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus bulgaricus to probiotyczna bakteria kwasu mlekowego, znana przede wszystkim z produkcji jogurtu. Wytwarza kwas mlekowy, który zakwasza jelita i hamuje patogeny, wspiera trawienie laktozy, barierę jelitową oraz układ odpornościowy. Dostępna w fermentowanych produktach mlecznych i suplementach diety.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus casei to probiotyczna bakteria kwasu mlekowego obecna w jelitach i fermentowanej żywności. Wspiera równowagę mikrobioty, może skracać czas trwania biegunki i poprawiać regularność wypróżnień. Stosowanie przez osoby z osłabioną odpornością wymaga konsultacji lekarskiej.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus coagulans (Bacillus coagulans) to przetrwalnikowy probiotyk odporny na kwas żołądkowy. Badania kliniczne potwierdzają jego skuteczność w łagodzeniu objawów IBS, wspieraniu odporności i poprawie nastroju. Typowa dawka wynosi 1–2 miliardy CFU dziennie; szczepy MTCC 5856 i GBI-30 6086 mają status GRAS i QPS.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus crispatus to probiotyczna bakteria kwasu mlekowego dominująca w zdrowej pochwie. Obniża pH poniżej 4,5, wytwarza nadtlenek wodoru i bakteriocyny, wspiera barierę śluzówkową i przyczynia się do ograniczenia nawrotów BV, infekcji grzybiczych i zakażeń dróg moczowych. Dostępna w suplementach doustnych i preparatach dopochwowych.
- syntetyczne i biologiczne
Lactobacillus delbrueckii to probiotyk z jogurtu produkujący kwas mlekowy, który wspiera równowagę mikrobiomu, odporność i trawienie. Badania kliniczne potwierdzają jego działanie immunomodulujące u seniorów. Typowa dawka to 1–10 mld CFU/dobę; osoby z osłabioną odpornością powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.