Olejek z mięty zielonej

Co to jest olejek z mięty zielonej i co go odróżnia od olejku pieprzowego?

Olejek z mięty zielonej pochodzi z Mentha spicata – byliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), uprawianej na całym świecie. Pozyskuje się go metodą destylacji parą wodną z liści i kwitnących szczytów rośliny¹⁰. Olejek jest klarowny, o słodkim, miętowym zapachu, wyraźnie łagodniejszym niż aromat olejku pieprzowego.

Kluczowa różnica leży w składzie: olejek pieprzowy zawiera ok. 50% mentolu, który odpowiada za intensywne uczucie chłodu i silne działanie drażniące. W olejku z mięty zielonej mentol stanowi mniej niż 2%, za to dominuje karwon – od 50 do nawet 80% całego składu, zależnie od odmiany i miejsca uprawy¹⁰¹¹. Dzięki temu spearmint jest lepiej tolerowany przez skórę i drogi oddechowe, a jego aromat jest bardziej słodki niż ostry.

Farmakopea Brytyjska określa minimalną zawartość karwonu w olejku farmaceutycznej jakości na co najmniej 55%, a limonenu w przedziale 2–25%¹⁰. W praktyce analizy GC-MS wykazują karwon na poziomie 60–78% w zależności od partii i sezonu zbioru¹²¹³.

Jakie składniki aktywne zawiera olejek z mięty zielonej?

Olejek z mięty zielonej to złożona mieszanina ponad 27 zidentyfikowanych związków lotnych, w której monoterpeny i ich pochodne stanowią 76–90% całości². Poniższa tabela zestawia najważniejsze składniki z ich typowymi zakresami stężeń i właściwościami.

Roślina zawiera też związki nielotne: kwas rozmarynowy, kwercetynę i inne flawonoidy, które uzupełniają profil antyoksydacyjny olejku¹⁴. Skład może się różnić zależnie od kraju uprawy – np. zawartość karwonu waha się od ok. 29% w Maroku do 77% w Indiach¹⁵.

Jak olejek z mięty zielonej działa na układ trawienny?

Karwon – główny składnik olejku – wykazuje działanie rozkurczowe (spazmolityczne) na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Hamuje skurcze jelit, co przekłada się na łagodzenie wzdęć, kolki, nudności i dyskomfortu po jedzeniu¹⁶¹⁷. Olejek z mięty zielonej jest składnikiem niektórych preparatów antyrefluksowych i trawiennych właśnie ze względu na tę właściwość¹⁸.

W 8-tygodniowym badaniu z randomizacją z udziałem 32 pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) suplement zawierający miętę zieloną (wraz z kolendrem, melisą i babką płesznik) zmniejszał ból brzucha, wzdęcia i dyskomfort skuteczniej niż placebo¹⁹. Rozcieńczony olejek wmasowany w okolice brzucha lub inhalowany może łagodzić nudności, w tym pooperacyjne²⁰.

Spearmint jest też tradycyjnie stosowany w przypadku nudności, wymiotów i czkawki – jego działanie relaksujące na mięśnie żołądka opisywano już w starożytnym Rzymie i Grecji²¹.

Czy olejek z mięty zielonej pomaga na ból stawów i mięśni?

Tak – badania kliniczne potwierdzają skuteczność miejscowego stosowania olejku w łagodzeniu bólu stawów. Przegląd z 2017 roku wykazał, że aplikacja olejku z mięty zielonej na skórę jest bezpieczna i skutecznie zmniejsza ból, szczególnie u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów (osteoartrozą)⁴. Efekt ten przypisuje się wysokiemu stężeniu karwonu i limonenu, które działają przeciwzapalnie, oraz niewielkim ilościom mentolu i β-kariofilenu, które wykazują właściwości analgetyczne⁴.

W 16-tygodniowym badaniu z udziałem 62 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolan regularne spożywanie herbaty z mięty zielonej (dwie filiżanki dziennie) zmniejszało niepełnosprawność fizyczną i sztywność stawów; herbata bogata w kwas rozmarynowy przynosiła zbliżoną ulgę przy mniejszym nasileniu bólu²².

Do stosowania miejscowego olejek należy rozcieńczyć w oleju nośnikowym i wmasować w bolące miejsce. Może też być stosowany w aromaterapii lub kąpielach (kilka kropel do emulgatora lub olejku do kąpieli), gdzie jego składniki działają relaksująco na mięśnie²³.

Jak olejek z mięty zielonej wpływa na hormony i PCOS?

Mięta zielona wykazuje działanie antyandrogenne – obniża poziom wolnego testosteronu i podnosi stężenie hormonów FSH (folikulotropowego) i LH (luteinizującego). W badaniu z randomizacją przeprowadzonym u 42 kobiet z PCOS picie herbaty z mięty zielonej dwa razy dziennie przez 30 dni istotnie zwiększyło FSH i LH oraz obniżyło testosteron⁵. Wcześniejsze badanie z 2007 roku wykazało podobny efekt już po 5 dniach u 21 kobiet⁵.

Działanie to może być korzystne dla kobiet z nadmiernym owłosieniem (hirsutizmem), trądzikiem hormonalnym i nieregularnymi cyklami menstruacyjnymi w przebiegu PCOS. Warto jednak zaznaczyć, że większość badań dotyczyła herbaty z mięty zielonej, a nie samego olejku eterycznego – dane dotyczące olejku w tym wskazaniu są wstępne²⁶.

Czy olejek z mięty zielonej poprawia pamięć i koncentrację?

Tak – i jest to jeden z lepiej udokumentowanych efektów. W podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym z kontrolą placebo starsi dorośli z osłabioną pamięcią związaną z wiekiem przyjmowali 900 mg ekstraktu z mięty zielonej dziennie przez 90 dni i osiągnęli ok. 15% poprawę pamięci roboczej oraz odnotowali lepszą jakość snu³²⁷. Efekt ten przypisuje się głównie kwasom polifenolowym – zwłaszcza kwasowi rozmarynowemu – zawartym w roślinie²⁸.

Odrębne badanie z 2019 roku wykazało, że suplementacja ekstraktem z mięty zielonej poprawia zdolność utrzymania uwagi u zdrowych dorosłych²⁹. Inhalacja olejku – dzięki jego orzeźwiającemu aromatowi – może też doraźnie poprawiać czujność i zmniejszać uczucie zmęczenia psychicznego³⁰.

Jakie właściwości przeciwdrobnoustrojowe ma olejek z mięty zielonej?

Olejek z mięty zielonej wykazuje szerokie spektrum aktywności przeciwbakteryjnej i przeciwgrzybiczej w badaniach laboratoryjnych. Zahamował wzrost takich drobnoustrojów jak Escherichia coli, Staphylococcus aureus (w tym szczepów opornych na metycylinę – MRSA), Salmonella typhimurium, Pseudomonas aeruginosa oraz grzybów Candida albicans i Aspergillus niger³¹³². Stężenie minimalne hamujące wzrost S. aureus wyniosło 0,67 mg/ml³³.

Te właściwości tłumaczą obecność olejku z mięty zielonej w pastach do zębów, płynach do płukania jamy ustnej i preparatach pielęgnacyjnych. Karwon i limonen – główne składniki – są identyfikowane jako kluczowe substancje odpowiedzialne za to działanie¹. Należy jednak pamiętać, że wyniki badań in vitro (laboratoryjnych) nie zawsze przekładają się bezpośrednio na skuteczność kliniczną u człowieka.

Jakie działania niepożądane może wywołać olejek z mięty zielonej?

Olejek z mięty zielonej jest generalnie dobrze tolerowany przy stosowaniu miejscowym w odpowiednim rozcieńczeniu i krótkotrwałym stosowaniu doustnym. Mimo to mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

• Reakcje alergiczne skóry – karwon i limonen są potencjalnymi uczulaczami kontaktowymi; opisywano przypadki kontaktowego zapalenia warg (cheilitis) wywołanego olejkiem stosowanym jako aromat pasty do zębów³⁴.
• Podrażnienie błon śluzowych – olejek nierozcieńczony może drażnić błony śluzowe nosa, ust i przewodu pokarmowego⁶.
• Działanie hepatotoksyczne i nefrotoksyczne – duże dawki mogą nasilać uszkodzenie wątroby i nerek; dotyczy to szczególnie osób z istniejącymi chorobami tych narządów⁸.
• Senność i spowolnienie oddechu – olejek wykazuje łagodne działanie uspokajające, które nasila się przy jednoczesnym stosowaniu leków działających depresyjnie na OUN⁹.
• Wdychanie w dużym stężeniu – może powodować bóle głowy, zawroty głowy i podrażnienie dróg oddechowych³⁵.
• Spożycie nierozcieńczonego olejku – grozi nudnościami, wymiotami, bólami brzucha i depresją OUN; szczególnie niebezpieczne dla dzieci i zwierząt domowych ze względu na szybkie wchłanianie stężonych monoterpenów³⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem olejku z mięty zielonej, jeśli:

• masz rozpoznaną chorobę wątroby lub nerek – duże dawki mogą nasilić ich uszkodzenie⁸;
• jesteś w ciąży – bardzo duże dawki mięty zielonej mogą uszkadzać macicę; bezpieczeństwo olejku w ciąży nie zostało dostatecznie zbadane²⁵;
• przyjmujesz leki hepatotoksyczne (np. paracetamol w dużych dawkach, amiodaron, karbamazepinę, izoniazyd, metotreksat) – ryzyko uszkodzenia wątroby może się sumować³⁶;
• stosujesz leki uspokajające lub nasenne (np. benzodiazepiny, barbiturany, zolpidem) – olejek może nasilać senność i hamować oddychanie³⁷;
• przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe lub obniżające ciśnienie – dane przedkliniczne sugerują potencjalne działanie hipoglikemizujące i wazorelaksacyjne olejku³⁸;
• masz padaczkę lub choroby nowotworowe – zalecana jest szczególna ostrożność⁶.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub centrum zatruć, jeśli doszło do przypadkowego spożycia nierozcieńczonego olejku, zwłaszcza przez dziecko. Objawy zatrucia to: nudności, wymioty, silny ból brzucha, splątanie, trudności z oddychaniem³⁵.

Olejek z mięty zielonej to wszechstronny surowiec aromaterapeutyczny z coraz lepiej udokumentowanymi właściwościami zdrowotnymi. Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania to: zawsze rozcieńczaj olejek przed nałożeniem na skórę (do ok. 1,7% w oleju nośnikowym), wykonuj test płatkowy przed pierwszym użyciem, unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi. Nie stosuj olejku doustnie bez wyraźnego zalecenia specjalisty. Jeśli chcesz korzystać z właściwości mięty zielonej w sposób regularny – np. w celu wsparcia trawienia lub pamięci – herbata ze świeżych lub suszonych liści mięty zielonej jest bezpieczniejszą i lepiej przebadaną alternatywą.