Procedury zabiegowe w leczeniu zapalenia zatok – chirurgia i techniki

Procedury zabiegowe w leczeniu zapalenia zatok stanowią opcję terapeutyczną dla pacjentów, u których leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów¹. Chirurgia jest zazwyczaj rozważana w przypadku przewlekłego zapalenia zatok, które nie odpowiada na leczenie zachowawcze przez co najmniej 12 tygodni².

Wskazania do leczenia chirurgicznego

Leczenie chirurgiczne zapalenia zatok jest wskazane w kilku sytuacjach klinicznych³. Głównym wskazaniem jest przewlekłe zapalenie zatok, które nie ustępuje mimo odpowiedniego leczenia farmakologicznego⁴. Inne wskazania obejmują nawracające ostre zapalenia zatok, strukturalne problemy anatomiczne, takie jak skrzywienie przegrody nosowej czy polipy nosowe⁵.

Chirurgia może być również konieczna w przypadku powikłań zapalenia zatok, takich jak rozprzestrzenianie się infekcji na oczy, twarz lub mózg⁶. U pacjentów z grzybiczym zapaleniem zatok chirurgia jest często niezbędna do usunięcia grzybiczych mas i przywrócenia normalnego drenażu⁷.

Ważne jest, aby chirurgia była zawsze postrzegana jako ostateczność, szczególnie u dzieci³. Przed podjęciem decyzji o zabiegu należy wyczerpać wszystkie możliwości leczenia zachowawczego i uzyskać drugą opinię specjalisty³.

Endoskopowa chirurgia zatok (FESS)

Endoskopowa chirurgia zatok funkcjonalnych (FESS) jest najczęściej wykonywaną procedurą chirurgiczną w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok⁸. Zabieg wykonuje się za pomocą cienkiego, elastycznego endoskopu z kamerą na końcu, który wprowadza się przez nozdrza⁹. Endoskop pozwala chirurgowi precyzyjnie zobaczyć miejsce operacji i użyć małych instrumentów do usunięcia problematycznych tkanek⁹.

Celem FESS jest poszerzenie naturalnych dróg drenażu między zatokami a nosem, co pozwala na lepszy odpływ śluzu i dopływ powietrza⁶. Chirurg może usuwać polipy nosowe, korygować skrzywienia anatomiczne, usuwać fragmenty kości lub chrząstki blokujące zatoki⁹. Po zabiegu leki podawane do nosa i zatok, takie jak spray’e i płukanki, mogą lepiej docierać do zatok⁶.

FESS wykonuje się zwykle w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, a pacjenci często mogą wrócić do domu tego samego dnia¹⁰. Zabieg jest stosunkowo bezpieczny, ale jak każda procedura chirurgiczna, niesie ze sobą pewne ryzyko powikłań¹¹.

Balonowa plastyka zatok (Balloon Sinuplasty)

Balonowa plastyka zatok jest nowszą, mniej inwazyjną alternatywą dla tradycyjnej chirurgii endoskopowej¹². Procedura polega na wprowadzeniu cienkiego, elastycznego cewnika z balonem na końcu do zablokowanych zatok⁹. Balon jest następnie napompowywany, co powoduje poszerzenie otworów zatok i poprawę drenażu⁹.

Główną zaletą balonowej plastyki jest to, że nie wymaga usuwania tkanek ani kości¹³. Zabieg można wykonać w gabinecie lekarskim pod znieczuleniem miejscowym¹⁴, co oznacza krótszy czas rekonwalescencji i mniejsze ryzyko powikłań¹⁵.

Balonowa plastyka nie jest odpowiednia dla wszystkich rodzajów przewlekłego zapalenia zatok i nie może być zastosowana we wszystkich zatokach¹². Procedura jest szczególnie skuteczna u pacjentów z blokadą określonych zatok, ale może nie być odpowiednia w przypadku rozległych polipów nosowych czy znacznych zmian anatomicznych¹⁶.

Po zabiegu pacjenci zwykle doświadczają znacznej poprawy objawów związanych z zatokami¹⁷. Większość osób może wrócić do normalnych aktywności w ciągu kilku dni¹⁸.

Septoplastyka i korekta struktur anatomicznych

Septoplastyka to procedura chirurgiczna mająca na celu korekcję skrzywionej przegrody nosowej⁹. Skrzywienie przegrody może blokować drenaż zatok i przyczyniać się do nawracających infekcji¹⁹. Zabieg polega na przekształceniu – a czasem usunięciu – części kości lub chrząstki wewnątrz nosa⁹.

Septoplastyka może być wykonana jednocześnie z endoskopową chirurgią zatok⁹. Inne procedury korygujące struktury anatomiczne mogą obejmować redukcję małżowin nosowych czy usunięcie polipów nosowych²⁰. W niektórych przypadkach konieczne może być usunięcie przerosłych migdałków gardłowych²¹.

Korekta defektów anatomicznych może znacznie zmniejszyć częstotliwość nawracających infekcji zatok⁴. Jednak nawet po udanej korekcie anatomicznej niektórzy pacjenci mogą nadal potrzebować leków na zatoki, choć zwykle są one bardziej skuteczne po zabiegu¹⁷.

Chirurgia w szczególnych przypadkach

Niektóre rodzaje zapalenia zatok wymagają specjalistycznego podejścia chirurgicznego²². Grzybicze zapalenie zatok często wymaga chirurgicznego usunięcia polipów i oczyszczenia zatok, po którym następuje długotrwałe leczenie kortykosteroidami doustnymi i miejscowymi²². W niektórych przypadkach konieczne może być również zastosowanie leków przeciwgrzybiczych²².

Alergiczne grzybicze zapalenie zatok wymaga chirurgicznego usunięcia polipów i oczyszczenia zatok, po którym stosuje się długotrwałe leczenie kortykosteroidami²². Nawet po długotrwałym leczeniu to schorzenie bardzo prawdopodobnie nawróci⁷.

W przypadku podejrzenia inwazyjnej postaci ostrego grzybiczego zapalenia zatok konieczna jest pilna ocena i skierowanie do laryngologa, neurochirurga i/lub okulisty w celu biopsji²³. Tacy pacjenci będą wymagać połączonego leczenia farmakologicznego i chirurgicznego²³.

Przygotowanie do zabiegu i rekonwalescencja

Przed zabiegiem chirurgicznym pacjenci przechodzą dokładną ocenę, która może obejmować tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny w celu wykrycia stanu zapalnego w zatokach²⁴. Może być również wykonana endoskopia nosowa za pomocą małej kamery video do zbadania jam nosowych²⁴.

Po zabiegu pacjenci mogą doświadczać tymczasowego obrzęku, niewielkiego krwawienia i dyskomfortu¹⁶. Ważne jest przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych, które mogą obejmować unikanie wysiłku fizycznego, regularne płukanie nosa roztworem soli i stosowanie przepisanych leków¹⁶.

Większość pacjentów odnotowuje znaczną poprawę objawów po chirurgii¹⁷. Jednak pełne gojenie może potrwać kilka tygodni do miesięcy¹⁸. Regularne kontrole u laryngologa są konieczne do monitorowania procesu gojenia i ewentualnego dostosowania leczenia¹⁹.

Wyniki leczenia chirurgicznego

Skuteczność leczenia chirurgicznego zapalenia zatok jest wysoka, szczególnie gdy zabieg jest wykonany przez doświadczonego chirurga¹⁹. Większość pacjentów doświadcza znacznej poprawy objawów, w tym zmniejszenia bólu, poprawy drożności nosa i redukcji częstotliwości infekcji²⁵.

Ważne jest zrozumienie, że chirurgia zatok nie jest leczeniem ostatecznym³. Większość pacjentów po zabiegu nadal będzie potrzebować leczenia farmakologicznego, aby kontrolować podstawowy proces chorobowy³. Jednak po chirurgii leki są zwykle bardziej skuteczne, ponieważ zatoki są otwarte i dostępne dla leków miejscowych¹⁷.

Nowoczesne techniki chirurgiczne, w tym chirurgia endoskopowa i balonowa plastyka, oferują pacjentom z przewlekłym zapaleniem zatok realne szanse na znaczną poprawę jakości życia²⁶. Kluczem do sukcesu jest właściwy dobór pacjentów i doświadczenie zespołu chirurgicznego²⁷.