Epidemiologia gorączki reumatycznej – występowanie na świecie i w Polsce

Gorączka reumatyczna stanowi istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, choć jej epidemiologia różni się znacząco między poszczególnymi regionami¹. Pomimo malejącej zapadalności w wielu krajach, choroba nadal stanowi znaczące obciążenie, szczególnie w krajach rozwijających się, gdzie szacuje się występowanie ponad 15 milionów przypadków choroby reumatycznej serca na całym świecie, z 282 000 nowych przypadków i 233 000 zgonów rocznie¹.

Globalne trendy zachorowań

Współczesne dane epidemiologiczne wskazują na wyraźne różnice w występowaniu gorączki reumatycznej między różnymi regionami świata². Średnia zapadalność wynosi 19 przypadków na 100 000 dzieci w wieku szkolnym na całym świecie, jednak w Stanach Zjednoczonych i innych krajach o wysokich zasobach jest znacznie niższa i wynosi ≤2 przypadki na 100 000 dzieci w wieku szkolnym².

W wielu krajach o niskich i średnich dochodach oraz w niektórych populacjach rdzennych, takich jak te w Australii i Nowej Zelandii, zapadalność gorączki reumatycznej jest znacznie wyższa². Niektóre z najwyższych wskaźników odnotowano wśród rdzennych Australijczyków, gdzie wynoszą one od 153 do 380 przypadków na 100 000 dzieci w wieku 5-14 lat².

Różnice regionalne i demograficzne

Epidemiologia gorączki reumatycznej wykazuje wyraźne wzorce geograficzne i demograficzne³. Najnowsze szacunki globalnego obciążenia chorobą reumatyczną serca obejmują 9 milionów lat życia skorygowanych o niepełnosprawność, 33 miliony przypadków przewlekłych i 275 000 zgonów rocznie, przy czym zgony występują głównie w krajach o niskich i średnich dochodach³.

Epidemiologia choroby reumatycznej serca różni się w zależności od regionu, ze szczególnie wysoką częstością występowania w Afryce i regionie Pacyfiku, ale również wysokim obciążeniem w Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie i w Azji³. W krajach Azji Południowo-Wschodniej, Afryki Subsaharyjskiej i Oceanii, odsetek osób z chorobą reumatyczną serca wykrytą przez osłuchiwanie serca wynosił 2,9 na 1000 dzieci, a przez echokardiografię 12,9 na 1000 dzieci⁴.

Trendy historyczne i współczesne

Analiza długoterminowych trendów pokazuje dramatyczne zmiany w epidemiologii gorączki reumatycznej na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci⁵. W Stanach Zjednoczonych zapadalność gorączki reumatycznej znacznie spadła w ciągu XX wieku: na początku 1900 roku wynosiła około 5-10 przypadków na 1000 mieszkańców, a obecnie jest mniejsza niż 2 przypadki na 100 000 dzieci w wieku szkolnym rocznie⁵.

Chociaż zapadalność gorączki reumatycznej stale spadała, śmiertelność zmniejszyła się jeszcze bardziej gwałtownie⁵. Zasługę za ten spadek można przypisać poprawie warunków sanitarnych i antybiotykoterapii. Mimo to, podczas gdy gorączka reumatyczna w XXI wieku wydaje się być głównie chorobą przeludnienia i ubóstwa, kilka sporadycznych epidemii w Stanach Zjednoczonych nie mogło być bezpośrednio obwiniane o złe warunki życia; najlepszym wyjaśnieniem są nowe zjadliwe szczepy⁵.

Populacje wysokiego ryzyka

Określone populacje wykazują szczególnie wysokie wskaźniki zachorowań na gorączką reumatyczną Zobacz więcej: Populacje wysokiego ryzyka gorączki reumatycznej – czynniki demograficzne. Wskaźniki gorączki reumatycznej są wyjątkowo wysokie wśród rdzennych mieszkańców pochodzenia polinezyjskiego na Hawajach i wśród populacji Maoryskich⁶. Na przykład, w badaniu z dystryktu w Nowej Zelandii, pochodzenie etniczne pacjentów z gorączką reumatyczną wynosiło 85% Maorysów i 10% mieszkańców Pacyfiku. Chociaż roczna zapadalność gorączki reumatycznej wynosiła 3,1 na 100 000 mieszkańców ogółem, u dzieci Maoryskich w wieku 5-14 lat zapadalność wynosiła 46,1 na 100 000 mieszkańców⁶.

W Australii, standaryzowane według wieku wskaźniki pierwszego występowania gorączki reumatycznej wynosiły 71,9 na 100 000 mieszkańców dla populacji rdzennych, w porównaniu z 0,60 na 100 000 dla populacji nierdzennych⁷. Niemal trzy czwarte wszystkich pacjentów mieszkało w obszarach o poważnym ubóstwie społeczno-ekonomicznym⁸.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

Pomimo ogólnego trendu spadkowego, w niektórych regionach obserwuje się wzrost zapadalności na gorączką reumatyczną Zobacz więcej: Współczesne trendy epidemiologiczne gorączki reumatycznej na świecie. W ostatniej dekadzie zaobserwowano wzrost zapadalności gorączki reumatycznej w Słowenii, w południowo-środkowej Europie. Od 2008 do 2014 roku szacowana roczna zapadalność gorączki reumatycznej wynosiła 1,25 przypadku na 100 000 dzieci⁷.

Badanie pediatrycznych pacjentów w wieku 0-17 lat w Lombardii we Włoszech hospitalizowanych z diagnozą gorączki reumatycznej od 2014 do 2016 roku wykazało, że roczny wskaźnik hospitalizacji wynosił 4,24 przypadku na 100 000 dzieci⁷. Zaobserwowano trend sezonowy, z mniejszą liczbą przypadków jesienią i szczytem na wiosnę⁷.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Gorączka reumatyczna pozostaje znaczącym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach oraz wśród społeczności znajdujących się na marginesie, w tym populacji rdzennych, zwłaszcza tam, gdzie ubóstwo jest powszechne, a dostęp do usług zdrowotnych jest ograniczony⁹. Pomimo tego, że została wyeliminowana w wielu częściach świata, choroba pozostaje rozpowszechniona w Afryce Subsaharyjskiej, na Bliskim Wschodzie, w środkowej i południowej Azji, południowym Pacyfiku oraz wśród imigrantów i starszych dorosłych w krajach o wysokich dochodach, szczególnie wśród ludów rdzennych⁹.

Obecnie duża część osób cierpiących na chorobę reumatyczną serca nie jest zdiagnozowana lub jest diagnozowana w późnym stadium, gdy uszkodzenie serca jest bardzo poważne¹⁰. W 2018 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia przyjęło rezolucję WHA 71.14 wzywającą WHO do rozpoczęcia skoordynowanej globalnej odpowiedzi na chorobę reumatyczną serca i gorączkę reumatyczną¹⁰.