Epidemiologia gorączki Q – występowanie choroby na świecie

Gorączka Q jest chorobą odzwierzęcą występującą praktycznie na całym świecie, stanowiąc istotny problem zdrowia publicznego w wielu krajach. Choroba wywoływana przez bakterię Coxiella burnetii charakteryzuje się nierównym rozmieszczeniem geograficznym oraz znacznymi różnicami w częstości występowania między poszczególnymi regionami¹².

Globalny zasięg występowania

Gorączka Q została potwierdzona w większości krajów świata, przy czym tylko Nowa Zelandia pozostaje wolna od tej choroby¹². Choroba jest endemiczna w wielu regionach, jednak rzeczywista częstość występowania pozostaje nieznana w wielu krajach ze względu na brak odpowiednich systemów nadzoru epidemiologicznego¹. Badania seroprewalencji wskazują, że znacznie więcej osób jest zakażonych bakterią C. burnetii niż sugeruje liczba zgłaszanych przypadków objawowych gorączki Q¹.

Sytuacja epidemiologiczna w Stanach Zjednoczonych

W Stanach Zjednoczonych gorączka Q stała się chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania w 1999 roku. Od tego czasu odnotowano stały wzrost liczby zgłaszanych przypadków – od 19 przypadków w 2000 roku do 173 w 2007 roku³. W 2019 roku zgłoszono 178 przypadków ostrej gorączki Q oraz 34 przypadki przewlekłej postaci choroby³. Średnia roczna częstość występowania ostrej gorączki Q w latach 2008-2017 wynosiła 0,36 przypadków na milion mieszkańców, podczas gdy dla przewlekłej postaci – 0,09 przypadków na milion⁴.

Częstość występowania gorączki Q różni się znacznie między stanami, przy czym przypadki najczęściej zgłaszane są ze stanów zachodnich i Wielkich Równin, gdzie powszechna jest hodowla bydła³. Ponad jedna trzecia przypadków (36%) pochodzi z trzech stanów: Kalifornii, Teksasu i Iowa³. Warto zauważyć, że częstość występowania gorączki Q podwoiła się w latach 2008-2017⁴.

Badania seroprewalencji przeprowadzone w ramach National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) wykazały, że około 3,1% dorosłej populacji Stanów Zjednoczonych ma dodatnie wyniki serologiczne wobec C. burnetii, co odpowiada około 6,1-6,2 miliona osób⁵⁶. Co zaskakujące, 86,9% osób z dodatnimi wynikami serologicznymi nie miało w wywiadzie pracy w sektorze rolniczym⁵.

Europa – zróżnicowane wskaźniki zachorowań

W Europie sytuacja epidemiologiczna gorączki Q jest bardzo zróżnicowana. Badania przeprowadzone w sześciu krajach Europy Południowo-Wschodniej w latach 2002-2021 wykazały średni roczny wskaźnik zgłoszeń na poziomie 0,82 przypadków na 100 000 mieszkańców⁷. Wskaźniki wahały się od 0,06 na 100 000 w Grecji do 2,78 na 100 000 w Republice Serbskiej (Bośnia i Hercegowina)⁷.

Szczególnie dramatyczna sytuacja miała miejsce w Holandii, gdzie od 2007 roku do 2010 roku wystąpiła największa epidemia gorączki Q w historii. W 2009 roku zgłoszono 2357 przypadków u ludzi⁸, a łącznie w okresie epidemii zdiagnozowano prawie 4000 przypadków ostrej gorączki Q⁹. Głównym źródłem zakażeń były fale aborcji na farmach kóz mlecznych⁸.

W innych krajach europejskich sytuacja jest bardziej stabilna. Wielka Brytania odnotowuje około 100 przypadków rocznie¹⁰, podczas gdy w latach 2000-2015 w Anglii i Walii zgłoszono łącznie 904 przypadki ostrej gorączki Q¹¹. W południowej Francji i Hiszpanii gorączka Q jest wysoce rozpowszechniona, stanowiąc drugą najczęstszą przyczynę pozaszpitalnego zapalenia płuc¹⁰.

Inne regiony świata

W Australii gorączka Q jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania we wszystkich stanach i terytoriach. Wskaźniki zgłoszeń wynoszą 6,3 na 100 000 mieszkańców rocznie w Queensland, 3,1 na 100 000 rocznie w Nowej Południowej Walii i około 1,0-1,1 na 100 000 w pozostałych stanach¹². Badania seroprewalencji wskazują jednak, że rzeczywista częstość zakażeń może być wyższa – w Queensland 5,3% próbek z populacji wiejskiej było dodatnich, podczas gdy w Brisbane (obszar miejski) wskaźnik wynosił 5,0%¹².

Na Cyprze przeprowadzone badania wykazały roczny wskaźnik zachorowań na poziomie 1,2 na 100 000 mieszkańców¹³¹⁴. Wskaźnik na obszarach wiejskich był znacznie wyższy (3,21 na 100 000 rocznie) w porównaniu z obszarami miejskimi (0,41 na 100 000 rocznie)¹⁴.

Niedoszacowanie rzeczywistej skali problemu

Jednym z głównych problemów w ocenie epidemiologii gorączki Q jest znaczne niedoszacowanie rzeczywistej liczby przypadków. W wielu krajach choroba nie podlega obowiązkowi zgłaszania lub systemy nadzoru są niewystarczające¹⁵. Ponadto, wiele zakażeń przebiega bezobjawowo, a w przypadkach objawowych choroba często nie jest rozpoznawana ze względu na niespecyficzne objawy kliniczne¹¹⁰.

Badania wskazują, że pasywne systemy nadzoru nad gorączką Q są prawdopodobnie obarczone niedostatecznym zgłaszaniem i niedodiagnozowaniem z powodu niespecyficznego obrazu klinicznego choroby¹⁶. W związku z tym rzeczywista skala problemu może być znacznie większa niż sugerują oficjalne statystyki.

Sezonowość i tendencje czasowe

Przypadki gorączki Q mogą występować w każdym miesiącu roku, jednak większość zgłaszanych zachorowań rozpoczyna się wiosną i na początku lata, z szczytem w kwietniu i maju³. Ta sezonowość jest związana z okresem rozrodu zwierząt hodowlanych, kiedy ryzyko transmisji bakterii jest największe¹⁷.

W kilku krajach Europy Południowo-Wschodniej odnotowano statystycznie istotne trendy spadkowe w częstości występowania gorączki Q w latach 2002-2021, ze średnią roczną zmianą wynoszącą od -17,13% do -30,15% w zależności od kraju⁷. Może to wskazywać na poprawę środków kontroli lub zmiany w praktykach hodowlanych.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Gorączka Q pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego na całym świecie Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zachorowania na gorączkę Q – grupy zawodowe. Choroba charakteryzuje się potencjałem wywoływania rozległych zakażeń, szczególnie w społecznościach narażonych na kontakt z zakażonymi zwierzętami. Zrozumienie epidemiologii gorączki Q jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii prewencji i kontroli, szczególnie w regionach o wysokim ryzyku związanym z hodowlą zwierząt Zobacz więcej: Systemy nadzoru epidemiologicznego gorączki Q na świecie.