Systemy nadzoru epidemiologicznego gorączki Q na świecie

Systemy nadzoru epidemiologicznego nad gorączką Q różnią się znacznie między poszczególnymi krajami, co wpływa na możliwość oceny rzeczywistej skali problemu i porównywania danych epidemiologicznych. Właściwe systemy monitorowania są niezbędne do oceny rzeczywistej skali gorączki Q oraz wykrywania i kontrolowania ognisk choroby.

Systemy nadzoru w Stanach Zjednoczonych

W Stanach Zjednoczonych gorączka Q stała się chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania na poziomie krajowym w 1999 roku¹². Wyjątek stanowią stany Delaware, Iowa, Oklahoma, Vermont i Zachodnia Wirginia². Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) gromadzi dane o przypadkach zgłaszanych przez stanowe i lokalne departamenty zdrowia oraz raportuje trendy krajowe¹.

Gorączka Q jest zgłaszana w ramach dwóch odrębnych kategorii: ostra gorączka Q i przewlekła gorączka Q, zgodnie z definicją przypadku nadzoru nad gorączką Q z 2009 roku³. Potwierdzone i prawdopodobne przypadki gorączki Q są zgłaszane przez Krajowy System Nadzoru nad Chorobami Podlegającymi Zgłaszaniu (National Notifiable Disease Surveillance System – NNDSS)³.

Na poziomie stanowym wymagania dotyczące zgłaszania są szczegółowo określone. Na przykład w stanie Waszyngton odnotowuje się rocznie 0-2 zgłoszenia, a przypadki muszą być zgłaszane przez świadczeniodawców i placówki opieki zdrowotnej do lokalnej jurysdykcji zdrowotnej w ciągu 24 godzin⁴. W Minnesocie gorączka Q musi być zgłaszana natychmiast, 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu⁵.

Nadzór w Australii

W Australii gorączka Q jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania we wszystkich stanach i terytoriach⁶⁷. Przypadki są monitorowane przez Krajowy System Nadzoru nad Chorobami Podlegającymi Zgłaszaniu (National Notifiable Diseases Surveillance System – NNDSS)⁷.

System nadzoru w Australii charakteryzuje się szczegółowym zbieraniem danych epidemiologicznych. W Queensland stosowane są formularze zgłoszeń przypadków do gromadzenia i zarządzania bardziej szczegółowymi informacjami w ramach wzmocnionego nadzoru przypadków⁸. Cele nadzoru obejmują monitorowanie trendów gorączki Q w odniesieniu do czasu, grup populacyjnych, geografii i czynników ryzyka⁹.

Australijski system nadzoru ma również za zadanie identyfikację prawdopodobnego źródła zakażenia w celu minimalizacji prawdopodobieństwa wystąpienia dalszych przypadków z tego samego źródła, wykrywanie i kierowanie natychmiastowych działań kontrolnych w przypadku ognisk oraz planowanie i wdrażanie polityki, świadczenia usług i strategii prewencyjnych⁹.

Systemy europejskie

W Europie sytuacja dotycząca nadzoru nad gorączką Q jest bardzo zróżnicowana. W krajach Europy Południowo-Wschodniej gorączka Q jest obowiązkowo zgłaszaną chorobą we wszystkich uczestniczących krajach, zgodnie z obowiązującym prawem¹⁰. Nadzór jest obowiązkowy i kompleksowy na poziomie krajowym, oparty na przypadkach i wykorzystuje definicję przypadku Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)¹⁰.

Jednak w niektórych krajach europejskich sytuacja jest inna. W Anglii i Walii gorączka Q nie podlega obowiązkowi zgłaszania ani u ludzi, ani u zwierząt, chociaż od 2010 roku organizm jest zgłaszany laboratoryjnie u ludzi¹¹. We Francji zgłaszanie przypadków u ludzi nie jest obowiązkowe, co prowadzi do niedoszacowania liczby przypadków¹².

W Irlandii gorączka Q jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania¹³¹⁴, podobnie jak na Cyprze, gdzie przeprowadzono długoterminowy aktywny nadzór nad chorobą¹⁵. W Holandii, po doświadczeniach z największą epidemią gorączki Q w historii, wzmocniono systemy nadzoru i kontroli.

Nadzór nad zwierzętami

Ważnym aspektem nadzoru epidemiologicznego jest monitorowanie gorączki Q u zwierząt. Od 2021 roku gorączka Q u zwierząt podlega obowiązkowemu zgłaszaniu i monitorowaniu w Unii Europejskiej zgodnie z „Prawem o Zdrowiu Zwierząt” (Rozporządzenie (UE) 2016/429 w sprawie przenośnych chorób zwierząt)¹².

W Irlandii tylko niewielka liczba klinicznych przypadków gorączki Q (aborcji przypisywanych C. burnetii) jest diagnozowana corocznie zgodnie z danymi z bazy danych Systemu Zarządzania Informacjami Laboratoryjnymi (LIMS) prowadzonej przez Departament Rolnictwa¹⁴. Liczby przypadków rejestrowanych u ludzi w ciągu ostatnich trzech lat są podobnie niskie¹⁴.

Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym

Systemy nadzoru nad gorączką Q napotykają na liczne wyzwania. Choroba jest prawdopodobnie niedostatecznie zgłaszana i niedodiagnozowana ze względu na niespecyficzne objawy kliniczne¹⁶¹⁷. W systemach nadzoru nad gorączką Q istnieją ograniczenia, w tym możliwe różnice geograficzne w zgłaszaniu oraz ograniczone zbieranie danych epidemiologicznych¹¹.

Ponadto, obecnie zbierane są tylko podstawowe informacje epidemiologiczne o historii ekspozycji pacjentów z gorączką Q, co utrudnia identyfikację źródła zakażenia w przypadku wielu sporadycznych przypadków¹¹. W związku z tym zaleca się okres wzmocnionego nadzoru, mającego na celu wyraźniejsze opisanie czynników ryzyka gorączki Q¹¹.

Nadzór aktywny vs pasywny

Większość systemów nadzoru nad gorączką Q opiera się na nadzorze pasywnym, który polega na zgłaszaniu przypadków przez lekarzy i laboratoria. Jednak w niektórych sytuacjach stosowany jest nadzór aktywny. Na Cyprze przeprowadzono długoterminowy aktywny nadzór nad gorączką Q, który pozwolił na lepszą ocenę rzeczywistej częstości występowania choroby¹⁵.

Nadzór aktywny może być szczególnie wartościowy ze względu na wysoką częstość seropozytywności w populacji ludzkiej i zwierzęcej oraz wysoki odsetek przypadków subklinicznych u ludzi¹⁸. Może pomóc w identyfikacji źródeł zwierzęcych i kontroli transmisji do populacji ludzkiej¹⁸.

Znaczenie systematycznego nadzoru

Właściwe systemy monitorowania i nadzoru są niezbędne do oceny rzeczywistej skali gorączki Q¹⁹. Ogniska gorączki Q mogą być łatwo przeoczone zarówno w dziedzinie ludzkiej, jak i weterynaryjnej, dlatego ogólnie dobre systemy monitorowania i nadzoru są niezbędne do oceny rzeczywistej skali gorączki Q¹⁹.

Systemy nadzoru mają kluczowe znaczenie nie tylko dla monitorowania trendów epidemiologicznych, ale także dla wykrywania ognisk choroby i podejmowania odpowiednich działań kontrolnych. Doświadczenia z epidemii w Holandii pokazują, jak ważne jest posiadanie skutecznych systemów wczesnego ostrzegania i szybkiej reakcji na pojawiające się zagrożenia epidemiologiczne.