Fototerapia w leczeniu łuszczycy – leczenie światłem UVB i PUVA

Fototerapia to metoda leczenia łuszczycy wykorzystująca kontrolowane dawki naturalnego lub sztucznego światła ultrafioletowego¹. Jest to leczenie pierwszego rzutu dla umiarkowanej do ciężkiej łuszczycy, stosowane samodzielnie lub w kombinacji z innymi metodami terapeutycznymi². Światło ultrafioletowe spowalnia produkcję komórek skóry i stanowi skuteczną opcję dla pacjentów, którzy nie reagują na terapie miejscowe¹.

Mechanizm działania fototerapii

Fototerapia działa poprzez penetrację światła ultrafioletowego w głąb skóry, gdzie spowalnia nadmierny wzrost komórek skórnych charakterystyczny dla łuszczycy³. Światło UV ma również działanie immunosupresyjne i przeciwzapalne, co jest korzystne dla pacjentów z łuszczycą⁴. Promienie UVB są szczególnie korzystne dla objawów łuszczycy, ponieważ mogą spowalniać wzrost dotkniętych komórek skóry⁵.

Efektywność fototerapii zależy od regularności zabiegów i odpowiedniego dobrania dawki promieniowania². Leczenie wymaga powtarzanych sesji, aby uzyskać i utrzymać pożądane efekty terapeutyczne².

Terapia UVB wąskopasmowa

Terapia UVB wąskopasmowa wykorzystuje bardzo wąski zakres długości fal światła (311-313 nm), który okazał się najbardziej skuteczny w leczeniu łuszczycy⁶. Ta forma fototerapii jest bardziej efektywna niż szerokopasmowa terapia UVB⁶. Jest bezpieczna i skuteczna, może być przeprowadzana zarówno w klinikach fototerapii, jak i w warunkach domowych⁷.

Protokół leczenia przewiduje ekspozycję skóry na źródło światła UVB przez stopniowo zwiększający się czas przez kilka tygodni lub miesięcy⁷. Zazwyczaj potrzeba od 20 do 40 zabiegów, przeprowadzanych 2-3 razy w tygodniu, w zależności od stopnia nasilenia choroby⁷.

Wąskopasmowa terapia UVB jest uważana za bardziej skuteczną niż szerokopasmowa, ponieważ oczyszcza skórę szybciej, zapewnia dłuższe okresy między nawrotami i ma mniejszy potencjał powodowania oparzeń skóry⁷. Po uzyskaniu remisji leczenie zazwyczaj kończy się, ale kontynuowanie UVB przez osiem zabiegów miesięcznie może wydłużyć czas między nawrotami⁷.

Terapia UVB szerokopasmowa

Szerokopasmowa terapia UVB jest stosowana od lat 20. XX wieku i mimo że jest mniej efektywna od wąskopasmowej, nadal znajduje zastosowanie w leczeniu łuszczycy⁶. Nie wykazano związku między tą terapią a rozwojem nowotworów skóry, mimo jednoczesnego stosowania dziegci węglowego, które są uważane za kancerogenne⁶.

Terapia szerokopasmowa może być kombinowana z innymi metodami leczenia, takimi jak preparaty dziegciowe, w celu zwiększenia skuteczności⁸. Jest to opcja dla pacjentów, którzy nie mają dostępu do nowoczesnych urządzeń wąskopasmowych lub gdy takie leczenie jest przeciwwskazane.

Terapia PUVA

PUVA (psoralen plus ultraviolet A) to potężna forma fototerapii wprowadzona w latach 70. XX wieku⁶. Polega na połączeniu doustnego lub miejscowego stosowania psoralenu (zwykle 8-metoksypsoralenu) z naświetlaniem światłem UVA⁶. Psoralen to lek światłouczulający, który zwiększa wrażliwość skóry na światło UVA⁹.

PUVA może oczyścić zmiany u około 85% osób z umiarkowaną do ciężkiej łuszczycą, a remisja może trwać od kilku miesięcy do ponad roku¹⁰. Jest nieco bardziej skuteczna niż terapia UVB, ale wiąże się z większym ryzykiem i działaniami niepożądanymi, dlatego UVB jest prawie zawsze próbowana jako pierwsza¹⁰.

Średnio potrzeba około 25 zabiegów PUVA, zanim łuszczyca ustąpi¹⁰. Ze względu na stosowanie psoralenu, zabiegi PUVA są prawie zawsze przeprowadzane w warunkach klinicznych pod nadzorem medycznym¹⁰. Koszt i czas wymagany do przeprowadzenia tego leczenia jest wyższy, co przyczynia się do spadku jego stosowania na całym świecie¹⁰.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane fototerapii

Wszystkie formy fototerapii UV niosą ze sobą pewne ryzyko, w tym możliwość przedwczesnego starzenia się skóry i rozwoju nowotworów skóry¹¹. Dlatego pacjenci poddawani fototerapii powinni być regularnie badani pod kątem jakichkolwiek negatywnych efektów – zaleca się coroczne kontrole skóry¹¹.

Najważniejszą zasadą bezpieczeństwa jest unikanie oparzeń słonecznych, które mogą zaostrzać łuszczycę i znacznie zwiększać ryzyko nowotworów skóry oraz przedwczesnego starzenia¹¹. Istnieje okres latencji od 3 do 24 godzin przed maksymalnym zaczerwienieniem skóry, dlatego zabiegi UV nie powinny być powtarzane w ciągu dwudziestu czterech godzin¹².

Fototerapia prawdopodobnie nie jest odpowiednia dla osób z chorobami światłouczulającymi, alergią na słońce, nowotworem skóry oraz dla tych przyjmujących leki fotouczulające¹¹. Oczy muszą być chronione przed promieniowaniem ultrafioletowym przez noszenie okularów blokujących UV¹².

Heliotherapia – naturalne światło słoneczne

Ekspozycja na naturalne światło słoneczne może czasami poprawiać wygląd skóry u osób z łuszczycą⁵. U wielu ludzi łuszczyca ulega znacznej poprawie w miesiącach letnich lub podczas słonecznych wakacji¹³. Ludzie powinni stopniowo wystawiać swoją skórę na słońce przez krótkie okresy⁵.

Jednak naturalne światło słoneczne zawiera zarówno promienie UVA, jak i UVB, ale ich ilość znacznie różni się w zależności od odległości od równika ziemskiego, pory roku, pory dnia, wysokości oraz czynników środowiskowych, takich jak zachmurzenie¹⁴. Te zmienne utrudniają stosowanie naturalnego światła słonecznego do leczenia wszystkich pacjentów z łuszczycą¹⁴.

Fototerapia domowa

Niektórzy pacjenci mogą skorzystać z domowych urządzeń do fototerapii, które zostały zatwierdzone do leczenia łuszczycy¹⁵. Jednak takie urządzenia mają pewne ograniczenia i wymagają odpowiedniego przeszkolenia pacjenta¹⁵. Fototerapia domowa może być wygodną opcją dla niektórych pacjentów, ale wymaga ścisłego przestrzegania protokołów bezpieczeństwa.

Kombinowanie fototerapii z innymi metodami leczenia

Fototerapia może być skutecznie kombinowana z preparatami miejscowymi, takimi jak steroidy, dla lepszych rezultatów¹⁶. Kombinowanie różnych metod leczenia może zwiększać skuteczność terapii i pozwalać na zmniejszenie dawek poszczególnych leków. Niedawne badania pokazują, że fototerapia może również leczyć zwiększone ryzyko innych chorób współistniejących u pacjentów z łuszczycą, takich jak cukrzyca i choroby serca¹⁶.

Może to być spowodowane dużymi ilościami witaminy D wytwarzanymi w skórze przez światło UVB¹⁶. Ta dodatkowa korzyść czyni fototerapię jeszcze bardziej atrakcyjną opcją leczenia dla pacjentów z łuszczycą i współistniejącymi chorobami.

Wskazania i przeciwwskazania

Fototerapia jest zalecana głównie dla pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej łuszczycą, szczególnie gdy zmiany pokrywają więcej niż 3% powierzchni skóry⁸. Jest również opcją dla pacjentów, których objawy nie reagują już na leczenie miejscowe lub dla tych, którzy nie czują się jeszcze gotowi na leczenie systemowe lub biologiczne¹⁷.

Przeciwwskazania obejmują choroby światłouczulające, historię nowotworów skóry, stosowanie leków fotouczulających oraz niektóre stany zdrowia, które mogą być zaostrzane przez ekspozycję na światło UV¹¹. Decyzja o zastosowaniu fototerapii powinna zawsze być podjęta po konsultacji z dermatologiem, który oceni potencjalne korzyści i ryzyko dla konkretnego pacjenta.