Badania laboratoryjne w diagnostyce stanu przedrzucawkowego

Badania laboratoryjne stanowią nieodzowny element diagnostyki stanu przedrzucawkowego, umożliwiając ocenę funkcji narządów i wykrycie powikłań¹. Kompleksowa diagnostyka laboratoryjna pozwala na rozróżnienie między łagodną a ciężką postacią preeklampsji oraz monitorowanie progresji schorzenia².

Podstawowe badania laboratoryjne

Morfologia krwi z oceną liczby płytek krwi jest pierwszorzędowym badaniem w diagnostyce preeklampsji³. Małopłytkowość definiowana jako liczba płytek poniżej 100 000/μl wskazuje na ciężką postać schorzenia⁴. Spadek liczby płytek może być jednym z najwcześniejszych objawów laboratorynych preeklampsji i wymaga ścisłego monitorowania⁵.

Rozmazem krwi obwodowej można wykryć cechy hemolizy, które wraz z małopłytkowością i podwyższonymi enzymami wątrobowymi składają się na zespół HELLP⁶. Hemoliza potwierdzona jest podwyższonym stężeniem dehydrogenazy mleczanowej (LDH) ≥600 IU/l oraz obniżonym poziomem haptoglobiny⁷.

Ocena czynności nerek

Badania czynności nerek obejmują oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy oraz ocenę białkomoczu². Niewydolność nerek w przebiegu preeklampsji definiuje się jako stężenie kreatyniny ≥1,1 mg/dl lub jej podwojenie przy braku innych chorób nerek⁸. Progresywny wzrost kreatyniny wskazuje na pogorszenie funkcji nerek i jest wskazaniem do natychmiastowego podjęcia działań terapeutycznych⁴.

Skąpomocz, definiowany jako wydalanie mniej niż 500 ml moczu w ciągu 24 godzin, może towarzyszyć ciężkiej preeklampsji⁹. Białkomocz znaczący to wydalanie ponad 300 mg białka w ciągu 24 godzin lub stosunek białko/kreatynina ≥0,3¹⁰. Współcześnie preferuje się oznaczanie stosunku białko/kreatynina w pojedynczej próbce moczu zamiast 24-godzinnej zbiórki⁹.

Enzymy wątrobowe i funkcja wątroby

Podwyższone enzymy wątrobowe są ważnym wskaźnikiem zajęcia wątroby w przebiegu preeklampsji⁵. Zaburzenia czynności wątroby definiuje się jako wzrost aminotransferaz (AST, ALT) do co najmniej dwukrotności górnej granicy normy⁸. Podwyższone enzymy wątrobowe często towarzyszą uporczywemu bólowi w prawym nadbrzuszu lub nadbrzuszu, który nie ustępuje po lekach przeciwbólowych⁴.

W zespole HELLP stężenie AST lub ALT przekracza dwukrotnie górną granicę normy¹¹. Bilirubina może być również podwyższona w wyniku hemolizy¹¹. Monitorowanie enzymów wątrobowych powinno być prowadzone co najmniej dwa razy w tygodniu u pacjentek z rozpoznaną preeklampsją¹².

Biomarkery angiogenne

Nowoczesna diagnostyka preeklampsji została wzbogacona o biomarkery angiogenne, które znacznie poprawiają dokładność rozpoznania¹³. Czynnik wzrostu łożyska (PlGF) jest białkiem zaangażowanym w modulację układu naczyniowego łożyska i matki¹⁴. W ciążach, w których rozwija się preeklampsja, stężenie PlGF w surowicy matki znacznie spada już w pierwszym trymestrze¹⁵.

Rozpuszczalny receptor kinazy tyrozynowej podobnej do Fms (sFlt-1) antagonizuje tworzenie naczyń krwionośnych i promuje dysfunkcję śródbłonka¹⁴. Stosunek sFlt-1/PlGF ma wartość predykcyjną ujemną około 96% w wykluczaniu preeklampsji¹⁶. Wartość predykcyjna dodatnia wynosi około 65%, co oznacza, że nieprawidłowy wynik (stosunek sFlt-1/PlGF >40) sam w sobie nie wystarczy do rozpoznania preeklampsji z cechami ciężkimi¹⁶.

Interpretacja wyników biomarkerów

Prawidłowy wynik testu PlGF wskazuje na typową funkcję układu łożyskowo-macicznego i przy braku innych objawów preeklampsji praktycznie wyklucza to schorzenie na okres 7-14 dni¹⁷. Nieprawidłowy wynik PlGF może wspierać diagnozę preeklampsji, ale wymaga korelacji z obrazem klinicznym¹⁷.

Test pierwszego trymestru łączący PlGF z innymi markerami (PAPP-A, średnie ciśnienie tętnicze, indeks pulsacyjności tętnic macicznych) osiąga czułość do 90% w przewidywaniu preeklampsji przedwczesnej¹⁸. Testy drugiego i trzeciego trymestru wykorzystujące sFlt-1 i PlGF mają czułość do 93,5% w ocenie ryzyka progresji preeklampsji do postaci ciężkiej w ciągu kolejnych dwóch tygodni¹⁸.

Badania dodatkowe

W diagnostyce różnicowej preeklampsji pomocne mogą być badania układu krzepnięcia, szczególnie gdy podejrzewa się zespół HELLP lub inne koagulopatie¹⁹. Oznaczenie kwasu moczowego może być przydatne, chociaż nie jest rutynowo zalecane do diagnostyki preeklampsji²⁰.

Stężenie magnezu w surowicy należy monitorować u pacjentek otrzymujących siarczan magnezu w profilaktyce drgawek²¹. Gazometria może być wskazana przy podejrzeniu obrzęku płuc lub innych powikłań oddechowych⁸.

Wartości referencyjne w ciąży

W interpretacji wyników laboratoryjnych należy uwzględnić fizjologiczne zmiany zachodzące w ciąży. Stężenie kreatyniny jest fizjologicznie obniżone w ciąży, dlatego wartości uznawane za prawidłowe poza ciążą mogą wskazywać na zaburzenia czynności nerek u ciężarnych⁴. Liczba płytek może być nieznacznie obniżona w trzecim trymestrze, ale wartości poniżej 150 000/μl wymagają dalszej diagnostyki²².

Ograniczenia diagnostyczne

Należy pamiętać, że żaden pojedynczy test laboratoryjny nie jest wystarczający do rozpoznania preeklampsji²³. Diagnostyka musi opierać się na kompleksowej ocenie objawów klinicznych, parametrów hemodynamicznych i wyników badań laboratoryjnych²⁴. Test paskowy moczu na białko nie jest wystarczająco czuły do samodzielnej diagnostyki, ponieważ preeklampsja może wystąpić bez białkomoczu²⁵.