Epidemiologia zapalenia płuc – występowanie i rozkład demograficzny

Zapalenie płuc stanowi jedno z najczęstszych schorzeń układu oddechowego na świecie, dotykając rocznie około 450 milionów osób¹. To powszechne zakażenie układu oddechowego występuje we wszystkich częściach świata i stanowi główną przyczynę zgonów w różnych grupach wiekowych, powodując 1,4 miliona śmierci w 2010 roku (7% wszystkich zgonów na świecie) oraz 3,0 miliony zgonów w 2016 roku, co czyni je czwartą główną przyczyną śmierci na świecie¹.

Charakterystyczna dla zapalenia płuc jest jego nierównomierna dystrybucja geograficzna i demograficzna. Wskaźniki zachorowalności są najwyższe u dzieci poniżej piątego roku życia oraz u dorosłych starszych niż 75 lat¹. Choroba występuje około pięć razy częściej w krajach rozwijających się w porównaniu z krajami rozwiniętymi, przy czym Azja Południowo-Wschodnia i Afryka Subsaharyjska charakteryzują się najwyższą częstością występowania zapalenia płuc na świecie¹.

Występowanie zapalenia płuc u dzieci

Zapalenie płuc stanowi szczególnie poważny problem zdrowotny wśród najmłodszych pacjentów. Jest to pojedyncza największa przyczyna hospitalizacji i zgonów z powodu chorób zakaźnych u dzieci na całym świecie²³. W 2019 roku zapalenie płuc zabiło 740 180 dzieci poniżej 5. roku życia, co stanowiło 14% wszystkich zgonów dzieci poniżej 5 lat i 22% wszystkich zgonów w grupie wiekowej 1-5 lat na całym świecie³.

Statystyki globalne pokazują dramatyczne różnice w występowaniu choroby. Rocznie odnotowuje się ponad 1400 przypadków zapalenia płuc na 100 000 dzieci, czyli 1 przypadek na 71 dzieci każdego roku⁴. Największa częstość występowania notowana jest w Azji Południowej (2500 przypadków na 100 000 dzieci) oraz w Afryce Zachodniej i Środkowej (1620 przypadków na 100 000 dzieci)⁴. W 2008 roku zapalenie płuc wystąpiło u około 156 milionów dzieci (151 milionów w krajach rozwijających się i 5 milionów w krajach rozwiniętych)⁵.

Śmiertelność wśród dzieci również wykazuje znaczne różnice geograficzne. W Afryce zapalenie płuc ma drugi najwyższy wskaźnik zachorowalności u dzieci poniżej pięciu lat – 0,33 epizodu na dziecko rocznie, a w 2015 roku było odpowiedzialne za śmierć 473 000 afrykańskich dzieci poniżej piątego roku życia⁶. Wskaźniki zachorowalności na zapalenie płuc u dzieci (poniżej pięciu lat) są najwyższe w Azji Południowo-Wschodniej – 0,36 epizodu na dziecko rocznie⁶.

Epidemiologia zapalenia płuc u dorosłych

Pozaszpitalne zapalenie płuc (CAP) u dorosłych stanowi poważny problem zdrowia publicznego w krajach rozwiniętych. W Stanach Zjednoczonych ogólna częstość występowania CAP wynosi około 10-12 przypadków na 1000 osób rocznie, jednak wskaźnik ten znacznie różni się w zależności od wieku, płci, rasy i warunków społeczno-ekonomicznych⁷. Szacuje się, że rocznie w USA występuje około 4 milionów przypadków CAP, co skutkuje 600 000 hospitalizacji rocznie⁷.

Ryzyko zachorowania na CAP wyraźnie wzrasta z wiekiem. Roczna częstość hospitalizacji z powodu CAP wśród dorosłych w wieku ≥65 lat wynosi około 2000 na 100 000 w Stanach Zjednoczonych⁸. Jest to około trzy razy wyższy wskaźnik niż w populacji ogólnej i oznacza, że 2% starszej populacji dorosłych będzie hospitalizowanych z powodu CAP rocznie⁸. W Wielkiej Brytanii roczny wskaźnik zachorowalności na zapalenie płuc wynosi około 6 przypadków na 1000 osób w wieku 18-39 lat, natomiast dla osób powyżej 75 lat wskaźnik ten wzrasta do 75 przypadków na 1000 osób⁵.

Różnice demograficzne i sezonowe Zobacz więcej: Różnice demograficzne w występowaniu zapalenia płuc

Występowanie zapalenia płuc wykazuje charakterystyczne wzorce demograficzne i sezonowe. Więcej przypadków pozaszpitalnego zapalenia płuc występuje w miesiącach zimowych niż w innych porach roku⁶. Zapalenie płuc występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet oraz częściej wśród Afroamerykanów niż u osób rasy białej, częściowo z powodu różnic ilościowych w syntezie witaminy D po ekspozycji na światło słoneczne⁶.

W Stanach Zjednoczonych, jako ósma główna przyczyna zgonu, zapalenie płuc ma roczny wskaźnik zachorowalności 24,8 przypadków na 10 000 dorosłych⁶. Rdzenni Amerykanie (19,2 zgonów na 100 000) i Afroamerykanie (17,1 zgonów na 100 000 populacji) częściej umierają z powodu zapalenia płuc w porównaniu z białymi Amerykanami (15,9 zgonów na 100 000 populacji)⁹.

Wpływ programów szczepień na epidemiologię Zobacz więcej: Wpływ programów szczepień na epidemiologię zapalenia płuc

Wprowadzenie rutynowych szczepień dziecięcych przeciwko Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae typu b dramatycznie zmniejszyło liczbę chorób wywołanych przez te patogeny²¹⁰. Dane CDC pokazują, że wskaźniki inwazyjnej choroby pneumokokowej (IPD) w Stanach Zjednoczonych spadły dramatycznie po wprowadzeniu szczepionek pneumokokowych sprzężonych (PCV)¹¹.

Od 1998 do 2021 roku wskaźniki IPD wśród dzieci poniżej 5 lat spadły ogółem o 95%¹¹. Wskaźniki IPD u dorosłych również spadły po zastosowaniu PCV u dzieci¹¹. Częstość i wskaźnik śmiertelności zapalenia płuc, w tym zapalenia płuc wywołanego przez Streptococcus pneumoniae, szybko spadły od 2014 roku¹².

Obciążenie systemów ochrony zdrowia

Zapalenie płuc stanowi znaczne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych CAP odpowiada za ponad 4,5 miliona wizyt ambulatoryjnych i w izbach przyjęć rocznie, co odpowiada około 0,4% wszystkich wizyt¹³. CAP jest drugą najczęstszą przyczyną hospitalizacji i najczęstszą zakaźną przyczyną śmierci¹³. Około 650 dorosłych na 100 000 populacji jest hospitalizowanych z powodu CAP każdego roku w Stanach Zjednoczonych, co odpowiada 1,5 miliona unikalnych hospitalizacji z powodu CAP każdego roku¹³.

W Europie zapalenie płuc powoduje 230 000 zgonów rocznie, a pozaszpitalne zapalenie płuc powoduje więcej zgonów w Europie niż jakikolwiek inny pojedynczy czynnik zakaźny⁵. Większość (do 80%) pacjentów z CAP jest leczona ambulatoryjnie ze wskaźnikiem śmiertelności poniżej 1% u tych pacjentów¹⁴. Jednak zapalenie płuc nabyte w szpitalu występuje u około 5-10 na 1000 hospitalizowanych pacjentów i komplikuje przebieg aż u 20% pacjentów poddawanych operacji¹⁴.