Niesztowica – epidemiologia i występowanie w populacjach ludzi i zwierząt

Niesztowica, określana również jako ektyma lub krostkowe zapalenie skóry, to choroba wirusowa wywoływana przez wirus z rodziny parapokswirusów, która charakteryzuje się szerokim zasięgiem geograficznym i znaczącym wpływem na hodowlę drobnych przeżuwaczy na całym świecie¹. Choroba ta dotyka głównie owce i kozy, ale może również występować u innych zwierząt, takich jak muflony czy wielbłądy, a co szczególnie istotne – może przenosić się na ludzi².

Występowanie wirusa u zwierząt

Wirus niesztowicy jest powszechnie obecny w populacjach zwierząt na całym świecie, szczególnie wśród owiec i kóz¹. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w różnych krajach wykazują znaczące różnice w częstości występowania choroby. W Nigerii wieloletnie badania wykazały występowanie wirusa u blisko 70% badanych zwierząt¹. Z kolei w regionie Terengganu w Malezji ogólna częstość występowania wyniosła 22,8%, co wskazuje na wysoką rozpowszechnienie choroby w tym regionie³.

Śmiertelność wśród zwierząt gospodarskich waha się od 0% do 8%, przy czym wyższą śmiertelność obserwuje się wśród stad z mieszanymi infekcjami niesztowicy i innych chorób, takich jak dżuma małych przeżuwaczy czy hemonchoza⁴. Badania przeprowadzone w różnych regionach potwierdzają cyrkulację pojedynczych szczepów wirusa wśród owiec i kóz, co ma istotne znaczenie dla zrozumienia molekularnej epidemiologii choroby⁶.

Sezonowość i czynniki ryzyka

Niesztowica wykazuje wyraźną sezonowość występowania, z najwyższymi współczynnikami infekcji obserwowanymi między grudniem a lutym⁷. Choroba jest szczególnie częsta późnym latem, jesienią i zimą na pastwiskach oraz zimą w zagrodach⁵⁸. Ta sezonowa zmienność może być związana z warunkami atmosferycznymi, które wpływają na przetrwanie wirusa w środowisku oraz na podatność zwierząt na infekcję.

Najwyższe wskaźniki infekcji obserwuje się u noworodków owiec (31,03%), następnie u odsadzonych owiec (14,7%), noworodków kóz (8,07%), odsadzonych kóz (4,8%), dorosłych owiec (2,5%) i wreszcie dorosłych kóz (2,03%)⁷. Śmiertelność noworodków kóz jest najwyższa od stycznia do kwietnia, osiągając szczyt 25,4% w marcu⁷.

Rozprzestrzenienie geograficzne

Niesztowica ma zasięg światowy i jest endemiczna w wielu regionach Azji, Afryki i innych części świata⁹. Choroba została po raz pierwszy zgłoszona w Malezji w 1935 roku, a następnie odnotowano wiele izolowanych ognisk na różnych farmach dotykających owce i kozy⁹. Choroba jest również powszechna w Europie, Ameryce Północnej i innych regionach o rozwiniętej hodowli owiec i kóz⁸.

Przenoszenie na ludzi – epidemiologia zakażeń u ludzi

Większość infekcji niesztowicą u ludzi nie jest zgłaszana, ponieważ choroba ma charakter samoograniczający się, a osoby zakażone są w stanie rozpoznać objawy i nie szukają pomocy medycznej¹⁰. Niesztowica występuje częściej u mężczyzn ze względu na większe prawdopodobieństwo narażenia zawodowego, takiego jak hodowla zwierząt, medycyna weterynaryjna czy ubój zwierząt¹⁰. Zmiany skórne są częstsze u dorosłych, ale zostały również zgłoszone u dzieci narażonych na kontakt ze zwierzętami na farmach i w zoo kontaktowych¹⁰.

Badania przeprowadzone we Francji zidentyfikowały 44 infekcje w ciągu 3 lat, z których większość dotyczyła osób mających kontakt z owcami¹. Zakażenia u ludzi są stosunkowo częste, gdy populacje są narażone na kontakt z owcami i kozami (choroba zawodowa)¹¹. Przenoszenie z człowieka na człowieka jest niezwykle rzadkie¹¹.

Utrzymywanie się wirusa w środowisku

Wirus niesztowicy wykazuje znaczną odporność na warunki środowiskowe, co ma kluczowe znaczenie dla jego epidemiologii. Wirus może przetrwać w środowisku do 6 tygodni w wysuszonych strupach, które nie są narażone na niekorzystne warunki pogodowe¹². Ta właściwość wirusa znacznie ułatwia jego rozprzestrzenienie się i utrzymywanie w populacjach zwierząt.

Jednym z najczęstszych źródeł infekcji są dorosłe owce będące nosicielami z miejscowymi zmianami, które pozostają niezauważone. Źródło to może następnie prowadzić do rozprzestrzenienia się na pyski jagniąt, co jest jednym z najczęstszych objawów klinicznych infekcji niesztowicą¹². Po wprowadzeniu wirusa na farmę może stać się endemiczny i służyć jako droga przenoszenia na inne zwierzęta mieszkające w gospodarstwie⁹.

Znaczenie ekonomiczne i kontrola

Niesztowica ma znaczący wpływ ekonomiczny na hodowlę małych przeżuwaczy na całym świecie¹³. Choroba jest endemiczna we wszystkich częściach Indii i powoduje znaczne straty ekonomiczne¹³. Wysoka zachorowalność tej choroby podkreśla zakaźny charakter wirusa i jego wpływ ekonomiczny na przemysł koziarsko-owczarski¹⁴.

Szybka diagnoza choroby ma kluczowe znaczenie dla ułatwienia wdrożenia środków kontrolnych w celu zminimalizowania strat ponoszonych przez małych i marginalnych hodowców w regionie. Potrzebne są dalsze szczegółowe badania w celu określenia molekularnych szczegółów wirusa niesztowicy dla lepszego zrozumienia dynamiki i molekularnej epidemiologii szczepów krążących w kraju oraz do projektowania skutecznych szczepionek przeciwko chorobie, których obecnie brakuje⁴.

Perspektywy kontroli i nadzoru

Wyniki badań wskazują na szkodliwy charakter choroby niesztowicy, co wymaga rozwoju szczepionek w celu odpowiedniej kontroli jej potencjalnego rozprzestrzenienia się⁹. Skuteczne środki kontroli są kluczowe, szczególnie podczas szczytowych okresów infekcji, a wyniki badań służą jako istotny zasób do opracowywania strategicznych interwencji w celu zarządzania i łagodzenia skutków choroby na zdrowie zwierząt i gospodarkę rolną¹⁵.