Trendy czasowe w epidemiologii guzów neuroendokrynnych

Długoterminowa analiza trendów epidemiologicznych guzów neuroendokrynnych ujawnia jeden z najbardziej dramatycznych wzrostów zapadalności wśród wszystkich typów nowotworów w ciągu ostatnich dekad¹². Ten fenomen obserwowany jest na całym świecie, choć z różną intensywnością w poszczególnych regionach.

Historyczny wzrost zapadalności w Ameryce Północnej

Stany Zjednoczone wykazują najbardziej spektakularny wzrost zapadalności na guzy neuroendokrynne. Według danych z bazy SEER, zapadalność wzrosła z 1,09 przypadków na 100 000 mieszkańców w 1973 roku do 6,98 przypadków na 100 000 w 2012 roku, co oznacza 6,4-krotny wzrost³. Najnowsze dane wskazują na dalszy wzrost – do 8,19 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2018 roku⁴.

Szczególnie uderzające są dane dotyczące niektórych lokalizacji anatomicznych. W przypadku guzów żołądka odnotowano aż 15-krotny wzrost zapadalności od lat 70. XX wieku⁵. Roczna zapadalność na guzy żołądka szacowana jest obecnie na około 0,3 na 100 000 mieszkańców w Stanach Zjednoczonych⁵.

W stanie Kentucky, według rejestru KCR, zapadalność wzrosła z 3,1 przypadków na 100 000 mieszkańców w 1995 roku do 10,3 przypadków w 2015 roku⁶. Jest to wzrost znacznie większy niż obserwowany w krajowych danych SEER, co może wskazywać na regionalne różnice w trendach epidemiologicznych.

Trendy w Europie

Europa również doświadcza znaczącego wzrostu zapadalności na guzy neuroendokrynne, choć nieco mniejszego niż w Ameryce Północnej. Zapadalność na guzy gastroenteropankreatyczne wzrosła 3,8-4,8-krotnie w Wielkiej Brytanii w ciągu czterech dekad (1973-2007)⁷. W Norwegii odnotowuje się jedne z najwyższych wskaźników zapadalności w Europie⁸.

Dane z rejestru w Krakowie i okolicach wskazują na zapadalność na poziomie 1,5-2,7 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, ze średnią 2,1 przypadków na 100 000⁹. Najwyższą zapadalność odnotowano u najstarszych pacjentów – 4,8 przypadków na 100 000 rocznie w grupie wiekowej 60 lat i więcej⁹.

Zmiany w krajach azjatyckich

Kraje azjatyckie wykazują podobne trendy wzrostowe, choć rozpoczęły się one później niż w krajach zachodnich. Na Tajwanie zapadalność wzrosła z 0,244 przypadków na 100 000 mieszkańców w 1996 roku do 3,162 przypadków w 2015 roku, z rocznym procentowym wzrostem wynoszącym 15,44%¹⁰. Szczególnie dramatyczny był wzrost zapadalności na guzy trzustki – z 0,017 na 100 000 w 1996 roku do 0,446 na 100 000 w 2015 roku, z rocznym wzrostem 28,04%¹⁰.

W Singapurze zaobserwowano niemal 4-krotny wzrost zapadalności w ciągu ostatnich 22 lat¹¹. W Pekinie zapadalność początkowo wykazywała znaczący trend wzrostowy od 1,07/100 000 w 1998 roku do 3,53/100 000 w 2018 roku, ale po 2013 roku zaczęła się stabilizować¹².

Różnice w trendach według lokalizacji anatomicznej

Analiza trendów według lokalizacji anatomicznej ujawnia interesujące wzorce. Zapadalność na wszystkie guzy żołądkowo-jelitowe wzrosła z czasem, z wyjątkiem guzów wyrostka robaczkowego¹³¹⁴. Największy wzrost wskaźników zapadalności w ostatnich latach odnotowano dla guzów żołądka i odbytnicy, podczas gdy wskaźniki dla guzów jelita cienkiego zmieniały się najmniej⁷.

Szczególnie znaczący wzrost obserwuje się w przypadku guzów zlokalizowanych oraz stopnia 1, co może wskazywać na poprawę wczesnej diagnostyki⁴. Wzrost ten dotyczy głównie nowotworów zlokalizowanych, a nie przerzutowych, co potwierdza hipotezę o lepszej wykrywalności dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym¹.

Przyczyny wzrostu zapadalności

Przyczyny dramatycznego wzrostu zapadalności na guzy neuroendokrynne nie są w pełni poznane, ale eksperci wskazują na kilka prawdopodobnych czynników⁶. Główne przyczyny to:

• Zwiększona świadomość lekarzy na temat tych nowotworów
• Udoskonalone metody diagnostyczne
• Powszechniejsze stosowanie tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego
• Rozwój programów przesiewowych dla raka jelita grubego, które przypadkowo wykrywają guzy odbytnicy
• Większa dostępność endoskopii

Wzrost zapadalności na guzy odbytnicy jest szczególnie wyraźnie związany z wprowadzeniem programów przesiewowych raka jelita grubego⁸¹⁵. W polskim programie przesiewowym raka jelita grubego częstość wykrywania guzów odbytnicy wyniosła 0,05%-0,07%⁸.

Trendy w śmiertelności

Równolegle ze wzrostem zapadalności obserwuje się również wzrost śmiertelności z powodu guzów neuroendokrynnych. Skorygowany wiekowo wskaźnik śmiertelności wzrósł 3,1-krotnie w latach 2000-2018 w Stanach Zjednoczonych, z rocznym procentowym wzrostem wynoszącym 4,14%⁴.

Jednak dane dotyczące przeżywalności są bardziej optymistyczne. Ogólne przeżycie pacjentów z guzami neuroendokrynnymi wydaje się poprawiać z czasem¹⁶. Wskaźniki 1-, 5- i 10-letniego względnego przeżycia dla wszystkich guzów neuroendokrynnych wynoszą odpowiednio 80,5%, 68,4% i 63,5%⁴.

Prognozy na przyszłość

Większość prognoz epidemiologicznych wskazuje na dalszy wzrost zapadalności na guzy neuroendokrynne w nadchodzących dekadach. Według analiz GlobalData, w ośmiu głównych rynkach farmaceutycznych liczba rozpoznanych przypadków wzrośnie z około 108 000 w 2020 roku do 133 000 w 2030 roku¹⁷.

W Rosji liczba pacjentów z guzami neuroendokrynnymi wzrosła z 21 668 w 2017 roku do 25 782 w 2019 roku, co oznacza wzrost chorobowości z 14,75 do 17,54 przypadków na 100 000 mieszkańców¹⁸. W okresie 10 lat (2010-2019) liczba pacjentów z potwierdzoną diagnozą guzów neuroendokrynnych wzrosła o 83,9%¹⁸.

Te trendy wskazują, że guzy neuroendokrynne będą stanowić coraz większe wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie, wymagając odpowiedniej alokacji zasobów i rozwoju specjalistycznych ośrodków leczenia.