Epidemiologia zapalenia błony śluzowej – częstość występowania

Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej stanowi jeden z najczęstszych i najbardziej uciążliwych skutków ubocznych terapii przeciwnowotworowej. Częstość występowania tego powikłania znacząco różni się w zależności od rodzaju stosowanego leczenia, charakterystyki pacjenta oraz wielu innych czynników. Dokładne zrozumienie danych epidemiologicznych jest kluczowe dla odpowiedniego planowania opieki nad chorymi oraz przygotowania się na potencjalne powikłania terapii onkologicznej.

Ogólna częstość występowania zapalenia błony śluzowej

Częstość występowania zapalenia błony śluzowej różni się dramatycznie w zależności od rodzaju zastosowanego leczenia przeciwnowotworowego. U pacjentów otrzymujących konwencjonalną chemioterapię z powodu guzów litych, powikłanie to rozwija się u 20-40% chorych, zazwyczaj w ciągu 5-14 dni od rozpoczęcia leczenia¹². Badania wskazują, że u pacjentów z zaawansowanymi nowotworami częstość występowania zapalenia błony śluzowej wynosi około 22,3%³.

Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych rocznie około 400 000 pacjentów cierpi z powodu zapalenia błony śluzowej⁴. W skali globalnej, w 2020 roku w siedmiu głównych rynkach farmaceutycznych (7MM: USA, EU5, Japonia) odnotowano łącznie 1 480 453 przypadków zapalenia błony śluzowej, przy czym największą liczbę przypadków zanotowano w Stanach Zjednoczonych (596 671), następnie w krajach EU5 (623 424) i Japonii (260 358)⁵⁶.

Zapalenie błony śluzowej w chemioterapii

W przypadku chemioterapii, częstość i nasilenie zapalenia błony śluzowej zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju stosowanych leków przeciwnowotworowych, liczby cykli chemioterapii oraz dawki leku. Szczególnie wysokie ryzyko wystąpienia powikłania wiąże się ze stosowaniem niektórych cytostatyków, takich jak 5-fluorouracyl, metotreksat i doksorubicyna⁷. Badania wskazują, że u około 40% pacjentów leczonych chemioterapią rozwija się zapalenie błony śluzowej⁸⁹.

Znacznie wyższa częstość występowania zapalenia błony śluzowej obserwowana jest u pacjentów poddawanych wysokodawkowej chemioterapii przed przeszczepieniem komórek macierzystych. W tej grupie chorych powikłanie to może dotyczyć nawet 75-80% pacjentów²¹⁰. Jedno z badań wykazało, że pacjenci otrzymujący wysokie dawki chemioterapii lub poddawani przeszczepieniu szpiku kostnego mają 76% ryzyko rozwoju zapalenia błony śluzowej¹.

Zapalenie błony śluzowej w radioterapii

Radioterapia, szczególnie w obszarze głowy i szyi, wiąże się z bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia zapalenia błony śluzowej. Niemal wszyscy pacjenci (85-100%) otrzymujący radioterapię z powodu nowotworów głowy i szyi rozwijają pewien stopień zapalenia błony śluzowej¹¹¹². W przypadku stosowania zmienionego frakcjonowania napromieniania u pacjentów z nowotworami głowy i szyi, zapalenie błony śluzowej występuje u 100% chorych¹.

Szczególnie wysokie ryzyko ciężkiego zapalenia błony śluzowej obserwuje się u pacjentów z pierwotnym nowotworem w jamie ustnej, gardle środkowym lub nosogardlu, u tych otrzymujących jednoczesną chemioterapię, u chorych napromienianych dawką całkowitą przekraczającą 5000 cGy oraz u pacjentów leczonych według zmienionych schematów frakcjonowania¹³¹⁴. Badania wskazują, że ponad połowa pacjentów z nowotworami głowy i szyi (56%) otrzymujących zmienione frakcjonowanie radioterapii doświadcza ciężkiego zapalenia błony śluzowej, w porównaniu do 34% pacjentów otrzymujących konwencjonalną radioterapię¹⁵.

Łączone leczenie chemio-radioterapią

Ryzyko rozwoju zapalenia błony śluzowej znacznie wzrasta, gdy chemioterapia jest stosowana jednocześnie z radioterapią. Niemal 90% pacjentów z nowotworami głowy i szyi rozwija zapalenie błony śluzowej, gdy są leczeni kombinacją chemio- i radioterapii⁸. Ponad 90% pacjentów otrzymujących jednoczesną chemioterapię i lokalizowaną radioterapię doświadcza tego powikłania¹⁶. Większość pacjentów z nowotworami jamy ustnej otrzymujących chemioterapię w połączeniu z radioterapią doświadcza przynajmniej pewnego stopnia zapalenia błony śluzowej¹⁷.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Częstość występowania zapalenia błony śluzowej jest wyższa u pacjentów z gorszym stanem odżywienia i nieodpowiednią higieną jamy ustnej¹. Młodsi pacjenci mogą mieć wyższą częstość występowania zapalenia błony śluzowej¹¹². Kobiety mają znacznie większe ryzyko rozwoju zapalenia błony śluzowej niż mężczyźni (86% vs 60%), a ich objawy są zazwyczaj bardziej nasilone i trwają dłużej¹⁸¹⁹.

Pacjenci z nowotworami hematologicznymi mają zwiększoną częstość występowania zapalenia błony śluzowej w porównaniu z pacjentami z guzami litymi, co jest częściowo związane z protokołami leczenia¹²¹⁷. W przypadku allogenicznego przeszczepienia komórek macierzystych, częstość występowania zapalenia błony śluzowej wynosi 75-100%, w zależności od rodzaju choroby, procedury i schematu kondycjonowania²⁰.

Stopnie ciężkości zapalenia błony śluzowej

Analiza danych epidemiologicznych wskazuje na zróżnicowaną częstość występowania różnych stopni ciężkości zapalenia błony śluzowej. Według dostępnych badań, ogólna częstość występowania łagodnego, umiarkowanego i ciężkiego zapalenia błony śluzowej wynosi odpowiednio 16,8%, 34,5% i 26,4%⁹²¹. W przypadku pacjentów poddawanych leczeniu nowotworów głowy i szyi, ogólna częstość występowania zapalenia błony śluzowej wynosi 89,4%²¹.

Trendy epidemiologiczne i prognozy

Wzrost liczby przypadków nowotworów głowy i szyi na świecie jest kluczowym czynnikiem napędzającym wzrost rynku leczenia zapalenia błony śluzowej, przy czym zwiększająca się liczba innych przypadków nowotworowych dodatkowo przyczynia się do tej ekspansji²². Przewiduje się, że przypadki zapalenia błony śluzowej będą rosły w okresie badawczym 2018-2030 we wszystkich głównych rynkach⁵⁶.

Niezdiagnozowane, niezgłoszone przypadki oraz brak świadomości na temat choroby mogą również wpływać na wzrost rynku zapalenia błony śluzowej²². Oczekiwane wprowadzenie nowych terapii o poprawionej skuteczności oraz dalsze usprawnienie wskaźnika diagnozy ma napędzać wzrost rynku zapalenia błony śluzowej w 7MM²³²⁴.