Epidemiologia zaburzeń nastroju – rozpowszechnienie i trendy

Zaburzenia nastroju stanowią jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego współczesnego świata. Te schorzenia, obejmujące głównie depresję i chorobę afektywną dwubiegunową, charakteryzują się znaczną częstością występowania i wpływają na życie milionów ludzi na całym globie¹.

Globalne rozpowszechnienie zaburzeń nastroju

Według najnowszych danych epidemiologicznych, zaburzenia nastroju dotykają znaczną część populacji światowej. Szacuje się, że w 2019 roku 1 na 8 osób, czyli około 970 milionów ludzi na świecie, żyło z zaburzeniem psychicznym, przy czym zaburzenia lękowe i depresyjne były najczęstsze². Globalne dane wskazują, że około 5% dorosłych cierpi na depresję³.

Dane z różnych krajów pokazują znaczne różnice w częstości występowania zaburzeń nastroju. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że 9,7% dorosłych doświadczyło jakiegokolwiek zaburzenia nastroju w ciągu ostatniego roku, podczas gdy 21,4% amerykańskich dorosłych doświadcza zaburzenia nastroju w pewnym momencie swojego życia⁴. Te wysokie wskaźniki potwierdzają skalę problemu i jego znaczenie dla systemów opieki zdrowotnej.

Epidemiologia depresji

Depresja stanowi najczęściej występujące zaburzenie nastroju na świecie. Dane epidemiologiczne pokazują, że częstość występowania depresji znacznie różni się w zależności od populacji i metodologii badań Zobacz więcej: Epidemiologia depresji – szczegółowe dane o częstości występowania. Według DSM-5-TR, 12-miesięczna częstość występowania epizodu depresji większej wynosi około 7% w Stanach Zjednoczonych⁵.

Życiowa częstość występowania depresji większej waha się od 5% do 17%, przy czym kobiety wykazują niemal dwukrotnie wyższą częstość występowania w porównaniu z mężczyznami¹. Szacunkowa życiowa częstość występowania epizodu depresji większej u kobiet wynosi 21,3% w porównaniu z 12,7% u mężczyzn⁵.

Roczna częstość występowania depresji w populacji dorosłych w USA wynosi 7,1%¹. Osoby w wieku 18-29 lat wykazują najwyższe wskaźniki depresji większej spośród wszystkich grup wiekowych⁵. W populacji australijskiej 12-miesięczna częstość występowania zaburzeń nastroju wynosi około 21,5%, przy czym najwyższe wskaźniki odnotowuje się w grupie wiekowej 16-24 lata (38,8%)⁶.

Epidemiologia choroby afektywnej dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa występuje znacznie rzadziej niż depresja, ale nadal stanowi istotny problem zdrowia publicznego. Życiowa częstość występowania choroby dwubiegunowej wynosi około 0,3-1,5% w skali globalnej⁷. Więcej szczegółów na temat epidemiologii poszczególnych typów choroby dwubiegunowej można znaleźć Zobacz więcej: Epidemiologia choroby afektywnej dwubiegunowej – dane szczegółowe.

W Stanach Zjednoczonych 12-miesięczna częstość występowania choroby dwubiegunowej typu I wynosi 1,5% i nie różni się statystycznie między mężczyznami i kobietami. Natomiast choroba dwubiegunowa typu II ma częstość występowania 0,8% w USA i 0,3% na poziomie międzynarodowym⁵.

Średni wiek zachorowania różni się między typami choroby dwubiegunowej – dla typu I wynosi około 18 lat, podczas gdy dla typu II około 22 lata⁸. Większość przypadków choroby dwubiegunowej rozpoczyna się, gdy osoby mają 15-19 lat⁹.

Różnice demograficzne i geograficzne

Zaburzenia nastroju wykazują znaczne różnice w częstości występowania w zależności od płci, wieku i lokalizacji geograficznej. Kobiety są szczególnie narażone na zaburzenia nastroju – częstość występowania jakiegokolwiek zaburzenia nastroju w ciągu ostatniego roku była wyższa u kobiet (11,6%) niż u mężczyzn (7,7%)⁴.

U młodzieży częstość występowania zaburzeń nastroju również wykazuje różnice płciowe. Szacuje się, że 14,3% nastolatków w wieku 13-18 lat miało jakiekolwiek zaburzenie nastroju, przy czym częstość była wyższa u dziewcząt (18,3%) niż u chłopców (10,5%)¹⁰.

Różnice geograficzne są również znaczące. W Kanadzie w 2009/2010 roku prawie 3,5 miliona Kanadyjczyków (10%) korzystało z usług zdrowotnych z powodu zaburzeń nastroju i lękowych. Najwyższą częstość występowania obserwowano w Nowej Szkocji (11,6%), podczas gdy najniższą w Terytoriach Północno-Zachodnich (5,8%)¹¹.

Trendy czasowe i czynniki wpływające

Dane epidemiologiczne wskazują na rosnące trendy w częstości występowania zaburzeń nastroju. Od 1990 do 2019 roku globalna częstość występowania choroby dwubiegunowej wśród nastolatków i młodych dorosłych wzrosła z 79,21 na 100 000 populacji do 84,97 na 100 000 populacji¹².

Szczególnie niepokojący jest wzrost częstości występowania zaburzeń nastroju wśród dzieci i młodzieży. Szacuje się, że 15% dzieci i nastolatków cierpi na jakiekolwiek zaburzenie nastroju, a 12% ma zaburzenie nastroju z poważnymi ograniczeniami funkcjonalnymi¹. W okresie dojrzewania skumulowane ryzyko wystąpienia epizodu depresyjnego wzrasta z 5% do 20%¹³.

Wpływ społeczno-ekonomiczny i dostęp do leczenia

Mimo wysokiej częstości występowania zaburzeń nastroju, dostęp do odpowiedniej opieki pozostaje ograniczony. Pomimo znacznego wzrostu odsetka osób z zaburzeniami nastroju otrzymujących profesjonalne leczenie, nadal istnieje duża luka między osobami z upośledzającymi zaburzeniami nastroju, które pozostają nieleczone¹⁴.

Tylko 29% osób z psychozą i tylko jedna trzecia osób z depresją otrzymuje formalną opiekę psychiatryczną¹⁵. W krajach o niskich i średnich dochodach ponad 75% osób z zaburzeniami psychicznymi nie otrzymuje żadnego leczenia³.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Globalne obciążenie chorobowe związane z zaburzeniami nastroju jest równoważne z wieloma innymi powszechnymi chorobami przewlekłymi, a wpływ obu podtypów zaburzeń nastroju na poziomie indywidualnym i społecznym jest ogromny¹⁴. Depresja większa była czwartą główną przyczyną obciążenia chorobowego na świecie i przewiduje się, że w 2020 roku będzie drugą główną przyczyną obciążenia chorobowego na świecie¹⁶.

Zaburzenia nastroju są związane ze znacząco zwiększonym ryzykiem samobójstwa. Osoby z zaburzeniem depresyjnym mają 17-krotnie zwiększone ryzyko samobójstwa w porównaniu z populacją ogólną dostosowaną pod względem wieku i płci. W przypadku zaburzeń dwubiegunowych życiowe ryzyko samobójstwa szacuje się na 20-30-krotnie większe niż w populacji ogólnej, a 5-6% osób z chorobą dwubiegunową umiera przez samobójstwo¹⁷.