Objawy sercowe w zespole nadmiaru eozynofili – powikłania kardiologiczne

Zajęcie serca w zespole nadmiaru eozynofili stanowi najpoważniejsze powikłanie choroby i jest główną przyczyną zgonów wśród pacjentów¹. Manifestacje kardiologiczne występują u ponad 50% pacjentów z HES i mogą dotyczyć prawej lub lewej komory, osierdzia lub całego mięśnia sercowego². Szczególnie wysoką częstość zajęcia serca obserwuje się u pacjentów z mutacją FIP1L1-PDGFRA³.

Mechanizm uszkodzenia serca

Uszkodzenie serca w zespole nadmiaru eozynofili wynika z naciekania eozynofili do mięśnia sercowego, co prowadzi do martwicy komórek mięśnia sercowego na skutek uwalniania toksycznych białek kationowych i wzmożonej rekrutacji lub aktywacji leukocytów³. Proces ten przebiega w trzech głównych fazach, które nie zawsze występują kolejno⁴.

Pierwsza faza ostra nekrotyczna często przebiega bezobjawowo z prawidłowym badaniem fizykalnym. Charakteryzuje się naciekaniem mięśnia sercowego przez eozynofile i limfocyty, następnie degranulacją eozynofili, martwicą mięśnia sercowego i tworzeniem jałowych mikroropni⁴. W fazie pośredniej dochodzi do tworzenia zakrzepów z powodu wytwarzania przez peroksydazę eozynofilową kwaśnego związku zwanego kwasem hipotyocynowym, który dyfunduje do komórek śródbłonka, indukując ekspresję czynnika tkankowego⁴.

Faza włóknienia sercowego

Faza włóknista, znana jako eozynofilowe włóknienie mięśnia sercowego (EMF), występuje wtórnie do bliznowacenia mięśnia sercowego⁴. Może obejmować komory i aparat podzastawkowy lub zastawki mitralne i trójdzielne. EMF odpowiada za kardiomiopatię restrykcyjną o złym rokowaniu oraz śmiertelne arytmie komorowe wtórne do zmian w układzie przewodzącym serca⁴.

W rzadkich przypadkach wczesna faza nekrotyczna dotycząca wsierdzia-mięśnia sercowego objawia się ostrą niewydolnością serca. W większości przypadków jednak nie ma objawów. Po tej fazie następuje faza zakrzepowa, podczas której zakrzepy tworzą się w jamach serca wzdłuż uszkodzonego wsierdzia i mogą się oderwać, powodując zatory obwodowe⁵.

Objawy kliniczne zajęcia serca

Objawy kardiologiczne w zespole nadmiaru eozynofili mogą być bardzo różnorodne i zależą od fazy procesu chorobowego. Najczęstsze manifestacje obejmują niewydolność serca, ból w klatce piersiowej, arytmie i zakrzepy sercowe⁶. Pacjenci mogą skarżyć się na duszność wysiłkową, która z czasem może przejść w duszność spoczynkową⁷.

Charakterystyczne są również obrzęki kończyn dolnych wynikające z niewydolności serca oraz gromadzenie się płynu powodujące obrzęki⁷. U niektórych pacjentów może wystąpić ból w klatce piersiowej, który może być związany z zapaleniem osierdzia lub niedokrwieniem mięśnia sercowego⁸.

Zaburzenia rytmu serca

Zaburzenia rytmu serca stanowią częste powikłanie zajęcia serca w HES. Mogą wystąpić zarówno zaburzenia rytmu nadkomorowe, jak i komorowe⁷. Szczególnie niebezpieczne są arytmie komorowe, które mogą być śmiertelne i wynikają ze zmian w układzie przewodzącym serca spowodowanych przez proces włóknienia⁴.

W późnych stadiach HES często obserwuje się przewlekłą niewydolność serca i ciężkie arytmie⁹. Zaburzenia rytmu mogą być pierwszym objawem zajęcia serca, szczególnie u pacjentów, którzy wcześniej nie zgłaszali dolegliwości kardiologicznych.

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Powikłania zakrzepowo-zatorowe są szczególnie trudne do kontroli w zespole nadmiaru eozynofili¹⁰. Mogą wystąpić zarówno w obrębie serca w postaci zakrzepów przyściennych, jak i w krążeniu obwodowym. Zdarzenia zakrzepowo-zatorowe występują u około 25% pacjentów z zajęciem serca w HES¹¹.

Zakrzepy mogą tworzyć się w jamach serca wzdłuż uszkodzonego wsierdzia i mogą się oderwać, powodując zatory obwodowe⁵. HES może powikłać się zatorami mózgowymi, encefalopatią, neuropatią obwodową lub zakrzepicą zatok podłużnych i/lub poprzecznych². Zatory mózgowe mogą wynikać z zakrzepów wewnątrzsercowych i objawiać się jako udary zatorowe lub przemijające epizody niedokrwienne².

Znaczenie prognostyczne zajęcia serca

Zajęcie serca ma kluczowe znaczenie dla rokowania w zespole nadmiaru eozynofili. Uszkodzenie serca jest główną przyczyną zgonów¹, a zajęcie serca nie może być przewidziane na podstawie stopnia lub czasu trwania eozynofilii¹². Rokowanie różni się w zależności od odpowiedzi na terapię, a odpowiedź na imatynib poprawia rokowanie u pacjentów z genem fuzyjnym FIP1L1/PDGFRA i innymi responsywnymi genami fuzyjnymi¹².

Szczególnie pacjenci z mutacją PDGFRA mają bardzo wysoką częstość zajęcia serca i charakteryzują się złym rokowaniem bez terapii¹³. Z definicyjnym wykluczeniem chorób związanych z klonalną eozynofilią, szczególnie pacjenci z zajęciem serca mają potencjalnie śmiertelny przebieg z powodu zapalenia wsierdzia-mięśnia sercowego, powikłań zakrzepowo-zatorowych i niewydolności serca¹⁴.

Monitorowanie kardiologiczne

Ze względu na wysokie ryzyko powikłań sercowych, wszyscy pacjenci z zespołem nadmiaru eozynofili wymagają regularnego monitorowania kardiologicznego. Obejmuje to badania echokardiograficzne, EKG oraz w razie potrzeby bardziej zaawansowane badania obrazowe serca. Wczesne wykrycie zajęcia serca pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia i może znacząco poprawić rokowanie.

Szczególnie ważne jest monitorowanie pacjentów bezobjawowych, ponieważ wczesne fazy zajęcia serca mogą przebiegać bez objawów klinicznych⁴. Regularne badania pozwalają na wykrycie zmian przed rozwojem nieodwracalnych powikłań, takich jak włóknienie mięśnia sercowego.