Regionalne różnice w epidemiologii zakażeń HPV na świecie

Epidemiologia zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) charakteryzuje się znacznymi różnicami geograficznymi, które odzwierciedlają złożoną interakcję czynników społecznych, ekonomicznych, kulturowych oraz dostępności opieki zdrowotnej. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla opracowania skutecznych, dostosowanych do lokalnych warunków strategii zdrowia publicznego¹².

Globalne rozmieszczenie zakażeń HPV

Najwyższe wskaźniki zakażenia HPV na świecie obserwuje się w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie prevalencja wynosi 24%. Kolejne miejsca zajmują Europa Wschodnia (21,4%), Ameryka Łacińska i Karaiby (16,1%), a najniższe wskaźniki notuje się w Ameryce Północnej (5%) oraz Azji Zachodniej (2%)¹². Te dramatyczne różnice wskazują na nierówny dostęp do profilaktyki oraz różnice w czynnikach ryzyka między regionami.

Globalna prevalencja HPV szacowana jest na około 12%, ale te średnie wartości maskują znaczne różnice regionalne². Wyższe wskaźniki w niektórych regionach mogą być związane z wieloma czynnikami, w tym z wysoką ekspozycją na inne infekcje, takie jak HIV, co obserwuje się szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej¹.

Europa – zróżnicowanie regionalne

W Europie rak szyjki macicy jest drugim najczęstszym nowotworem po raku piersi u kobiet w wieku 15-44 lata³⁴. Pierwotną przyczyną raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie układu moczowo-płciowego przez określone typy HPV o wysokim ryzyku onkogennym. Europa Wschodnia wykazuje szczególnie wysokie wskaźniki zakażeń HPV (21,4%), co może być konsekwencją zwiększonej ekspozycji na zakażenie HPV oraz ograniczonych programów badań przesiewowych⁵.

W krajach europejskich, gdzie wprowadzono skuteczne programy badań przesiewowych, obserwuje się jednolite spadki wskaźników zachorowalności na raka szyjki macicy. Jednakże w niektórych regionach Europy, szczególnie wschodniej, notuje się wzrastające trendy zachorowalności, co stanowi poważne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej⁵.

Azja – różnorodność epidemiologiczna

Kontynent azjatycki charakteryzuje się znaczną różnorodnością w epidemiologii zakażeń HPV. W Chinach całkowity skorygowany wskaźnik zakażenia HPV w populacji ogólnej waha się od około 13,1% do 18,8%, z skorygowanym wskaźnikiem zakażenia wysokiego ryzyka wynoszącym 12,95-17,1% oraz 3,28% dla niskiego ryzyka⁶. Prevalencja zakażeń HPV różni się w zależności od regionu i grupy populacyjnej, z zakresem około 14,9%-16,0% w obszarach miejskich i około 13,7%-16,3% w obszarach wiejskich.

W Chinach stwierdzono, że wskaźnik zakażenia HPV wysokiego ryzyka wykazuje dwufazowy rozkład w okresie dojrzewania i okresu okołomenopauzalnego. Wyższe wskaźniki zakażeń obserwowano u osób młodszych niż 25 lat oraz między 41. a 45. rokiem życia⁶. Drugi szczyt zakażeń może być związany ze zwiększoną ekspozycją na HPV oraz zmianami w środowisku wewnętrznym organizmu kobiecego i układzie immunologicznym.

Ameryka Północna – niskie wskaźniki prevalencji

Ameryka Północna charakteryzuje się jednymi z najniższych wskaźników prevalencji HPV na świecie (5%)¹. W Stanach Zjednoczonych HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, ale dzięki rozwiniętym programom profilaktycznym i szerokim badaniom przesiewowym wskaźniki są relatywnie kontrolowane⁷.

W Stanach Zjednoczonych w grupie wiekowej 15-59 lat prevalencja jakiegokolwiek zakażenia HPV w latach 2013-2016 wynosiła 40,0% ogółem, z prevalencją zakażeń typami HPV związanymi z chorobami wynoszącą 22,0% ogółem⁷. Rocznie w USA powstaje około 33 700 nowotworów spowodowanych przez HPV, w tym 12 900 nowotworów gardła u mężczyzn i kobiet, 10 800 nowotworów szyjki macicy u kobiet oraz 6 000 nowotworów odbytu u mężczyzn i kobiet⁷.

Ameryka Łacińska – wysokie obciążenie chorobowe

Ameryka Łacińska charakteryzuje się wysokimi wskaźnikami zakażeń HPV (16,1%) oraz znacznym obciążeniem nowotworami związanymi z HPV². W 2020 roku GLOBOCAN odnotował 59 439 nowych przypadków raka szyjki macicy w regionie, z przewidywaną liczbą 107 135 przypadków w ciągu trzech lat oraz szacowaną liczbą 31 582 zgonów, co plasuje go na trzecim miejscu pod względem zachorowalności i na czwartym miejscu pod względem śmiertelności w regionie⁸.

Badania przeprowadzone wśród młodych (poniżej 25 lat), nieszczepionnych i aktywnych seksualnie kobiet z Ameryki Łacińskiej wykazały wysoką prevalencję HPV (powyżej 50%)⁹. Genotyp HPV16 jest jednym z najczęstszych w badaniach oceniających rozkład u młodych kobiet przed szczepieniem, co stanowi niepokojący fakt, ponieważ głównym wskaźnikiem i predyktorem rozwoju CIN3 jest utrzymywanie się zakażenia HPV16.

Afryka – najwyższe wskaźniki globalnie

Afryka Subsaharyjska charakteryzuje się najwyższymi wskaźnikami prevalencji HPV na świecie (24%)¹¹⁰. Region ten nosi największe obciążenie nowotworami związanymi z HPV, co odzwierciedla główne nierówności wynikające z braku dostępu do krajowych programów szczepień przeciwko HPV, badań przesiewowych szyjki macicy oraz usług leczniczych¹¹.

Najwyższe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności z powodu raka szyjki macicy notuje się w krajach o niskim i średnim dochodzie, co szczególnie dotyczy regionu Afryki Subsaharyjskiej. W wielu krajach mniej rozwiniętych rak szyjki macicy jest najczęstszym nowotworem wśród kobiet z powodu braku skutecznych programów badań przesiewowych monitorujących cytologię szyjki macicy za pomocą rozmazu Papanicolaou².

Czynniki determinujące różnice regionalne

Różnice regionalne w epidemiologii HPV wynikają z wielu wzajemnie powiązanych czynników. Zachowania seksualne, w tym wiek rozpoczęcia aktywności seksualnej, liczba partnerów seksualnych oraz dostęp do antykoncepcji barierowej, różnią się globalnie i wpływają na rozprzestrzenianie się choroby¹. Dodatkowo, współwystępowanie z innymi infekcjami, szczególnie HIV, znacząco modyfikuje epidemiologię HPV w niektórych regionach.

Dostęp do opieki zdrowotnej, programów badań przesiewowych oraz szczepień profilaktycznych również determinuje regionalne różnice w obciążeniu chorobami związanymi z HPV. Kraje o wysokim poziomie rozwoju, które wdrożyły kompleksowe programy profilaktyczne, wykazują znacznie niższe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności z powodu nowotworów związanych z HPV w porównaniu z krajami rozwijającymi się¹².