Wirusowe przyczyny zespołu Guillaina-Barrégo – od grypy po COVID-19

Infekcje wirusowe stanowią drugą najważniejszą grupę czynników wywołujących zespół Guillaina-Barrégo po zakażeniach bakteryjnych. Wśród wirusów, cytomegalowirus (CMV) jest najczęściej zgłaszanym wirusowym czynnikiem wywołującym GBS¹. Mechanizm, przez który wirusy prowadzą do rozwoju GBS, jest podobny do mechanizmu bakteryjnego i opiera się na nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej, która poprzez molekularną mimikrę atakuje nerwy obwodowe.

Cytomegalowirus – wiodący czynnik wirusowy

Cytomegalowirus (CMV) należy do rodziny wirusów opryszczki i jest powszechnie występującym patogenem, który może pozostawać w organizmie w stanie uśpienia przez długi czas. W kontekście zespołu Guillaina-Barrégo, CMV jest drugim najczęściej zgłaszanym patogenem poprzedzającym rozwój choroby, zaraz po Campylobacter jejuni¹². Zakażenie tym wirusem może wywołać GBS u 0,6-2,2 przypadków na 1000 zakażeń³.

CMV może powodować różnorodne objawy, od bezobjawowego przebiegu po ciężkie choroby, szczególnie u osób z obniżoną odpornością. Typowe objawy zakażenia CMV obejmują gorączkę, dreszcze, ból gardła, powiększone węzły chłonne, bóle mięśni i zmęczenie⁴. U osób z prawidłową odpornością zakażenie często przebiega łagodnie lub bezobjawowo, ale może prowokować silną odpowiedź immunologiczną, szczególnie u osób z obniżoną odpornością, przyczyniając się do rozwoju GBS³.

Wirus Epsteina-Barr i mononukleoza

Wirus Epsteina-Barr (EBV) to kolejny znaczący wirusowy czynnik wywołujący zespół Guillaina-Barrégo. Ten wirus jest powszechnie znany jako przyczyna mononukleozy zakaźnej („choroby pocałunków”), ale może również prowadzić do rozwoju GBS⁴⁵. EBV należy do tej samej rodziny co CMV i podobnie może pozostawać w organizmie w stanie latentnym.

Mechanizm, przez który EBV wywołuje GBS, związany jest z próbą układu immunologicznego eliminacji wirusa, która może nieumyślnie prowadzić do uszkodzenia osłonki mielinowej nerwów³. Podobnie jak w przypadku innych wirusów, przeciwciała wyprodukowane przeciwko EBV mogą reagować krzyżowo z antygenami nerwów obwodowych.

Wirusy grypy i infekcje układu oddechowego

Wirusy grypy (influenza A i B) są dobrze udokumentowanymi czynnikami wywołującymi GBS⁵⁶. Infekcje układu oddechowego, w tym grypa, są jednymi z najczęstszych infekcji poprzedzających rozwój zespołu Guillaina-Barrégo⁷. Około dwóch trzecich pacjentów z GBS zgłasza objawy ze strony układu oddechowego lub pokarmowego w ciągu trzech tygodni przed wystąpieniem objawów neurologicznych⁷.

Interesujące jest to, że szczepienia przeciw grypie wykazały związek ze zmniejszonym ryzykiem GBS⁸. To potwierdza, że sama infekcja wirusowa, a nie szczepienie, jest głównym czynnikiem ryzyka. Wyjątkiem była szczepionka przeciw grypie świńskiej z 1976 roku, która wiązała się ze zwiększonym ryzykiem GBS (8,8 przypadków na milion zaszczepionych), ale późniejsze szczepionki przeciw grypie nie wykazywały takiego związku⁸.

Wirus Zika i epidemie neurologiczne

Wirus Zika zyskał szczególną uwagę w kontekście GBS podczas epidemii we Francuskiej Polinezji w 2013 roku oraz w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach w latach 2015-2016⁹. Podczas epidemii wirusa Zika obserwowano znaczący wzrost liczby przypadków zespołu Guillaina-Barrégo, co doprowadziło do ustanowienia związku przyczynowego między tymi dwoma schorzeniami.

We Francuskiej Polinezji podczas epidemii wirusa Zika zidentyfikowano 42 pacjentów z GBS, co oznaczało wzrost z 5 przypadków wykrywanych rocznie w poprzednich czterech latach¹⁰. Wirus Zika został również powiązany z GBS w sześciu badaniach przypadek-kontrola, co czyni go jednym z sześciu patogenów czasowo związanych z GBS w tego typu badaniach¹¹.

Wirus Zika przenoszony jest przez komary z rodzaju Aedes i może powodować gorączkę, wysypkę, bolesne stawy i zaczerwienienie oczu⁴. U osób zakażonych wirusem Zika może wystąpić nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna prowadząca do ataku na obwodowy układ nerwowy¹².

COVID-19 i nowe wyzwania

Pandemia COVID-19 doprowadziła do zwiększonego rozpoznawania zespołu Guillaina-Barrégo u niektórych osób po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2¹³. Istnieją dowody na to, że choroba koronawirusowa 2019 (COVID-19) jest powiązana z rozwojem powikłań neurologicznych, w tym GBS¹.

Badania wykazały wyższą szansę wystąpienia GBS (około 145 dodatkowych przypadków na 10 milionów osób, które miały pozytywny wynik testu na SARS-CoV-2) w okresie 1-28 dni po pozytywnym teście na COVID-19¹². W 2021 roku zespół indyjskich badaczy przedstawił pięć opisów przypadków, sugerując możliwy związek między COVID-19 a GBS¹⁴.

Mechanizm, przez który SARS-CoV-2 może wywoływać GBS, prawdopodobnie również opiera się na autoimmunologicznej odpowiedzi. Wirus może wyzwalać produkcję przeciwciał, które reagują krzyżowo z antygenami nerwów obwodowych, prowadząc do charakterystycznych objawów choroby.

Inne wirusy i mechanizmy działania

Oprócz głównych wirusów omówionych powyżej, inne patogeny wirusowe również mogą wywoływać GBS, chociaż rzadziej. Należą do nich:

• Wirus opryszczki zwykłej (HSV) – może powodować GBS, chociaż jest to rzadkie⁵
• Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) – może prowadzić do rozwoju GBS⁴
• Wirusy zapalenia wątroby (HAV, HBV, HCV, HEV) – wszystkie typy mogą być czynnikami wywołującymi¹⁵
• Wirus HIV – bardzo rzadko może prowadzić do GBS⁵

Mechanizm, przez który wirusy wywołują GBS, jest prawdopodobnie podobny we wszystkich przypadkach i opiera się na koncepcji molekularnej mimikry. Teoria ta sugeruje, że infekcje wirusowe mogą zmieniać sposób, w jaki układ immunologiczny reaguje na nerwy obwodowe, prowadząc do błędnej identyfikacji mieliny i aksonów jako obcych substancji i skierowania przeciwko nim ataku immunologicznego¹⁶.

Czynniki wpływające na rozwój GBS po infekcji wirusowej

Podobnie jak w przypadku infekcji bakteryjnych, nie wszystkie osoby zakażone wirusami potencjalnie wywołującymi GBS rozwijają tę chorobę. Sugeruje to, że czynniki genetyczne i immunologiczne gospodarza odgrywają kluczową rolę w determinowaniu, kto zachoruje na GBS po zakażeniu wirusowym.

Czynniki, które mogą wpływać na ryzyko rozwoju GBS po infekcji wirusowej, prawdopodobnie obejmują podobne elementy jak w przypadku infekcji bakteryjnych – predyspozycje genetyczne, stan układu immunologicznego, wiek, płeć oraz specyficzne cechy wirusa i jego zdolność do wywoływania reakcji krzyżowych z antygenami nerwów.

Ważne jest również to, że różne wirusy mogą prowadzić do różnych postaci GBS. Na przykład, niektóre badania sugerują, że infekcje CMV mogą być bardziej związane z cięższymi postaciami choroby lub z określonymi wariantami GBS, takimi jak zespół Miller-Fisher.