Częstość występowania zakażeń paciorkowcem grupy B w okresie noworodkowym

Epidemiologia zakażeń paciorkowcem grupy B u noworodków i niemowląt charakteryzuje się wyraźnym podziałem na dwa główne okresy występowania choroby. Ten podział ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia mechanizmów transmisji, czynników ryzyka oraz skuteczności stosowanych strategii prewencyjnych1.

Klasyfikacja zakażeń noworodkowych

Zakażenia paciorkowcem grupy B u noworodków klasyfikuje się tradycyjnie na podstawie czasu wystąpienia objawów. Wczesne zakażenia (EOD – early-onset disease) występują w pierwszych 6 dniach życia i stanowiły historycznie około 80% wszystkich przypadków, co odpowiadało około 7600 przypadkom rocznie przed wprowadzeniem powszechnej profilaktyki1. Późne zakażenia (LOD – late-onset disease) pojawiają się między 7. a 89. dniem życia1. Dodatkowo wyodrębniono kategorię zakażeń bardzo późnych, które występują u niemowląt powyżej 3 miesiąca życia i stanowią 7-13% wszystkich dziecięcych zakażeń GBS2.

Przed powszechnym wprowadzeniem śródporodowej profilaktyki antybiotykowej, zgłaszane wskaźniki wczesnych noworodkowych zakażeń GBS wahały się od 1,8 do 4,0 przypadków na 1000 urodzeń żywych1. W niektórych regionach, jak w Stanach Zjednoczonych w latach 70., częstość występowania wczesnych zakażeń GBS u noworodków była tak wysoka jak 2 przypadki na 1000 urodzeń żywych3.

Wpływ profilaktyki na epidemiologię wczesnych zakażeń

Wprowadzenie wytycznych z 2002 roku dotyczących powszechnego badania przesiewowego kobiet ciężarnych między 35. a 37. tygodniem ciąży oraz podawania profilaktycznych antybiotyków nosicielkom spowodowało dramatyczną zmianę w epidemiologii wczesnych zakażeń GBS. Częstość wczesnych zakażeń zmniejszyła się do około 0,25 przypadków na 1000 urodzeń żywych, co oznacza spadek o prawie 85% w porównaniu z rokiem 19901.

W Stanach Zjednoczonych obserwuje się ciągły spadek częstości wczesnych zakażeń – z 0,37 przypadków na 1000 urodzeń żywych w 2006 roku do 0,23 w 2015 roku4. Podobne trendy obserwuje się w innych krajach stosujących powszechną profilaktykę. W Hiszpanii częstość pionowego zakażenia GBS spadła o 73,6%, z 1,25 na 1000 urodzeń żywych w 1996 roku do 0,33 w 2008 roku5. We Francji od 2001 roku również odnotowano szybki spadek częstości noworodkowych zakażeń GBS po powszechnym wprowadzeniu śródporodowej profilaktyki antybiotykowej, z 0,7 do 0,2 na 1000 urodzeń między 1997 a 2006 rokiem5.

Sukces profilaktyki: Wprowadzenie krajowych wytycznych dotyczących śródporodowej profilaktyki antybiotykowej spowodowało redukcję częstości wczesnej choroby GBS o ponad 80%, z 1,8 noworodków na 1000 urodzeń żywych w latach 90. XX wieku do 0,23 na 1000 urodzeń żywych w 2015 roku6. W niektórych krajach spadek był jeszcze bardziej dramatyczny – w Hiszpanii odnotowano redukcję o ponad 85%7.

Epidemiologia późnych zakażeń GBS

W przeciwieństwie do wczesnych zakażeń, częstość późnych zakażeń GBS nie uległa zmianie mimo wprowadzenia śródporodowej profilaktyki antybiotykowej, pozostając na poziomie około 0,27 przypadków na 1000 urodzeń żywych1. Ta stała częstość występowania oznacza, że późne zakażenia GBS stały się obecnie częstszą prezentacją noworodkowej choroby GBS niż zakażenia wczesne4.

Dane z różnych krajów potwierdzają ten trend. W Stanach Zjednoczonych między 2006 a 2015 rokiem częstość późnych zakażeń pozostała stabilna4. W 2021 roku Centra Kontroli i Prewencji Chorób w Stanach Zjednoczonych zgłosiły częstość występowania 0,21 na 1000 urodzeń żywych dla wczesnych zakażeń GBS i 0,23 na 1000 urodzeń żywych dla późnych zakażeń5. Globalna szacowana częstość występowania późnych zakażeń GBS wynosi 0,26 przypadków na 1000 urodzeń żywych8.

W niektórych regionach obserwuje się nawet wzrost częstości późnych zakażeń. Dane z sieci nadzoru we Francji pokazują trwały wzrost częstości późnych zakażeń, z ogólnym wzrostem o 65% w ciągu ostatnich 20 lat9. W Japonii analiza z lat 2016-2020 wykazała znaczący wzrost rocznej częstości występowania u niemowląt poniżej 1 roku życia z 0,28 do 0,45 na 1000 urodzeń żywych, przy czym późne zakażenia wzrosły z 0,19 do 0,29 na 1000 urodzeń żywych10.

Różnice w obrazie klinicznym między wczesnymi i późnymi zakażeniami

Wczesne i późne zakażenia GBS różnią się nie tylko czasem wystąpienia, ale również obrazem klinicznym i czynnikami ryzyka. Wczesne zakażenia GBS zwykle prezentują się jako zapalenie płuc lub sepsa11, podczas gdy późne zakażenia częściej manifestują się jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zakażenia ogniskowe11. Ogólnie więcej późnych zakażeń wiąże się z chorobą ośrodkowego układu nerwowego w porównaniu z wczesnymi zakażeniami, co potwierdza badania epidemiologiczne12.

Częstość występowania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest szczególnie wysoka w niektórych populacjach. W Japonii wskaźnik zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wynosił 45,2% wśród wszystkich inwazyjnych zakażeń GBS u dzieci, co było wyższe niż w przypadku innych inwazyjnych chorób u dzieci13. Częstość występowania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych na 100 000 populacji w wieku do 5 lat wynosiła 2,04, co było znacznie wyższe niż w przypadku innych patogenów14.

Czynniki ryzyka i charakterystyki demograficzne

Epidemiologia zakażeń GBS u noworodków wykazuje wyraźne różnice demograficzne. Częstość późnych zakażeń jest najwyższa u niemowląt urodzonych przedwcześnie (współczynnik ryzyka 6,4 raza wyższy) oraz u niemowląt rasy czarnoskórej (współczynnik ryzyka 2,9 raza wyższy)4. Niemowlęta dotknięte bardzo późnymi zakażeniami GBS (powyżej 3 miesiąca życia) zwykle urodziły się przed 34. tygodniem ciąży lub mają podstawowy niedobór odporności lub współistniejące zakażenie wirusem HIV2.

Kolonizacja matczyna pozostaje głównym czynnikiem ryzyka dla wczesnych zakażeń GBS u noworodków i niemowląt15. Transmisja pionowa od skolonizowanych matek do ich noworodków występuje w około 41-72% przypadków (średnio około 50%), jednak około 1-12% skolonizowanych niemowląt (średnio 5%) rodzi się matkom nieskolonizowanym1. W przypadku braku śródporodowej profilaktyki antybiotykowej, 12% skolonizowanych noworodków rozwija wczesną chorobę GBS16.

Różnice w transmisji: Podczas gdy wczesne zakażenia GBS są głównie wynikiem transmisji pionowej w czasie porodu, późne zakażenia mogą być przenoszone różnymi drogami, w tym przez skażone mleko matki, jako zakażenia szpitalne lub nabyte w społeczności17. Stan kolonizacji matki w czasie diagnozy późnego zakażenia pokazuje, że 36,2% matek miało dodatnie wymazy pochwowo-odbytnicze, a 36,2% miało GBS w posiewie mleka10.

Śmiertelność i rokowanie

Śmiertelność związana z wczesną chorobą GBS wynosi 1-3% u niemowląt donoszonych i do 25% u niemowląt przedwcześnie urodzonych18. Ogólna śmiertelność inwazyjnych zakażeń GBS waha się od 9-47% w różnych publikacjach, chociaż większość badań wykazuje śmiertelność na poziomie około 20%19. W Stanach Zjednoczonych między 2008 a 2016 rokiem wskaźnik śmiertelności przypadków inwazyjnych zakażeń GBS wynosił średnio 6,5%19.

Późne zakażenia GBS wiążą się z wyższą zachorowalnością i znacznymi upośledzeniami neurorozwojowymi20. W krajach o niskich i średnich dochodach upośledzenie neurorozwojowe występuje 5,56-11 razy częściej u osób, które przeżyły chorobę GBS. Ponadto wyniki emocjonalne i behawioralne były gorsze u osób, które przeżyły inwazyjną chorobę GBS niż u niemowląt nieobjętych chorobą21.

Trendy regionalne i globalne

Szacunki częstości występowania wczesnych zakażeń GBS na 1000 urodzeń różnią się między krajami: Japonia 0,09, Panama 0,58, Hong Kong 0,76, a Dominikana 2,358. Ogólnie wskaźniki są najwyższe w Afryce i najniższe w Azji8. W Chinach południowych całkowita częstość występowania inwazyjnego zakażenia GBS wynosiła 0,55 na 1000 urodzeń żywych w latach 2011-2014, przy czym częstość znacznie wzrosła z 0,29 w 2011 roku do 0,69 w 2014 roku22.

W Holandii szacuje się, że w 2017 roku wystąpiło 97 przypadków i 6,5 zgonów z powodu inwazyjnego zakażenia GBS u noworodków potwierdzonych hodowlą23. Dane nadzoru pokazują rosnący trend noworodkowych inwazyjnych zakażeń GBS, jak wcześniej raportowano w Holandii i Wielkiej Brytanii23. Obecna strategia prewencji GBS oparta na czynnikach ryzyka wydaje się niewystarczająca do zatrzymania wzrostu noworodkowej sepsy GBS23.

Pytania i odpowiedzi

Jaka jest różnica między wczesnymi a późnymi zakażeniami GBS u noworodków?

Wczesne zakażenia GBS występują w pierwszych 6 dniach życia i są głównie wynikiem transmisji pionowej w czasie porodu. Późne zakażenia pojawiają się między 7. a 89. dniem życia i mogą być przenoszone różnymi drogami, w tym przez mleko matki.

Czy profilaktyka antybiotykowa jest skuteczna przeciwko wszystkim zakażeniom GBS?

Śródporodowa profilaktyka antybiotykowa jest bardzo skuteczna przeciwko wczesnym zakażeniom GBS – zmniejszyła ich częstość o 85%. Jednak nie jest skuteczna przeciwko późnym zakażeniom, które pozostają na stałym poziomie.

Które dzieci mają najwyższe ryzyko późnych zakażeń GBS?

Najwyższe ryzyko późnych zakażeń GBS mają niemowlęta urodzone przedwcześnie (6,4 raza wyższe ryzyko) oraz niemowlęta rasy czarnoskórej (2,9 raza wyższe ryzyko).

Jaka jest śmiertelność zakażeń GBS u noworodków?

Śmiertelność wczesnej choroby GBS wynosi 1-3% u niemowląt donoszonych i do 25% u niemowląt przedwcześnie urodzonych. Późne zakażenia wiążą się z wyższą zachorowalnością i znacznymi upośledzeniami neurorozwojowymi.

Reklama
Reklama