Epidemiologia mlekotoku – częstość występowania i grupy ryzyka

Mlekotok stanowi jedno z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych dotykających kobiety w wieku rozrodczym. Dane epidemiologiczne wskazują, że problem ten może dotyczyć znacznej części populacji kobiet, przy czym częstość występowania różni się w zależności od badanej grupy oraz zastosowanych kryteriów diagnostycznych¹.

Ogólna częstość występowania mlekotoku

Szacuje się, że mlekotok występuje u około 20-25% kobiet w ciągu całego życia¹²³⁴. Ta stosunkowo wysoka częstość czyni mlekotok trzecią najczęstszą dolegliwością związaną z piersiami u kobiet². Warto jednak podkreślić, że znaczne różnice w raportowanych wskaźnikach częstości można przypisać różnym definicjom mlekotoku stosowanym w badaniach⁵.

Mlekotok może występować nie tylko u kobiet – obserwuje się go również u mężczyzn, noworodków oraz młodzieży obojga płci, choć te przypadki są znacznie rzadsze⁵. U mężczyzn i dzieci mlekotok występuje sporadycznie i zazwyczaj wymaga szczególnie dokładnej diagnostyki w kierunku poważnych przyczyn podstawowych.

Grupy wiekowe najbardziej narażone

Mlekotok najczęściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie między 15 a 50 rokiem życia, z najwyższą częstością w przedziale wiekowym 20-35 lat²⁶. Kobiety, które wcześniej rodziły dzieci, są szczególnie narażone na rozwój tego schorzenia³⁶.

Badania dotyczące mlekotoku wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi pokazują, że najwyższa częstość występowania dotyczy młodych kobiet. W badaniu AMSP obejmującym okres 1993-2015 stwierdzono, że najwięcej przypadków mlekotoku występowało u pacjentek między 16 a 30 rokiem życia, z częstością wynoszącą 3,81 przypadków na 1000 hospitalizowanych kobiet⁷. Różnice między grupami wiekowymi były statystycznie bardzo istotne⁸.

Epidemiologia hiperprolaktynemii jako głównej przyczyny

Hiperprolaktynemia, będąca najczęstszą przyczyną mlekotoku, występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn⁹¹⁰. W populacji ogólnej częstość hiperprolaktynemii wynosi około 0,4%¹⁹¹¹, jednak wskaźnik ten znacząco wzrasta w określonych grupach pacjentek Zobacz więcej: Częstość hiperprolaktynemii w grupach wysokiego ryzyka.

Częstość występowania hiperprolaktynemii u kobiet bez ciąży wynosi około 0,2% w populacji dorosłych, z częstością nowych przypadków na poziomie 13,8 na 100 000 osób rocznie. Co istotne, hiperprolaktynemia występuje 3,5 raza częściej u kobiet niż u mężczyzn¹⁰.

Związek z prolaktinomami

Około 75% pacjentek z mlekotokiem i brakiem miesiączki ma hiperprolaktynemię, a spośród nich około 30% ma guzy wydzielające prolaktynę¹²¹³. W niektórych badaniach częstość występowania guzów przysadki u pacjentek z mlekotokiem wynosiła około 25%¹⁴¹⁵.

Prolaktinomy, będące najczęstszą przyczyną patologicznej hiperprolaktynemii, występują z częstością 35-50 przypadków na 100 000 osób w populacji ogólnej¹⁶. Guzy te dotykają głównie kobiety w stosunku 10:1 do mężczyzn, najczęściej w wieku między 20 a 50 rokiem życia¹⁶. Mlekotok występuje u około 80% kobiet z prolaktinomami¹⁷.

Mlekotok polekowy

Leki stanowią istotną przyczynę mlekotoku, szczególnie w określonych grupach pacjentów. W dużym badaniu obserwacyjnym AMSP, obejmującym 320 383 pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, zidentyfikowano 170 przypadków mlekotoku wywołanego tymi preparatami, co daje częstość 0,97 przypadków na 1000 hospitalizowanych kobiet⁷⁸¹⁸.

Badania historyczne dotyczące doustnych środków antykoncepcyjnych wskazują, że w latach 80. XX wieku 10-19% kobiet przyjmujących te preparaty doświadczało mlekotoku, a u nawet 30% obserwowano hiperprolaktynemię¹⁹. Współczesne preparaty o niższej zawartości estrogenów powodują ten problem znacznie rzadziej Zobacz więcej: Epidemiologia mlekotoku polekowego – częstość i czynniki ryzyka.

Rokowanie i naturalny przebieg

Mlekotok często ustępuje samoistnie, szczególnie gdy można uniknąć czynników wywołujących lub leków powodujących wypływ z brodawek²⁰. W przypadku prolaktinom, na szczęście tylko mniejszość mikrogruczolaków (mniej niż 10%) będzie dalej rosnąć, ale wczesne wykrycie i monitorowanie są kluczowe dla dobrych wyników leczenia¹⁶.

Śmiertelność związana z mlekotokiem jest mało prawdopodobna, chociaż badania wskazują na zwiększoną śmiertelność w zależności od przyczyny hiperprolaktynemii¹². Szczególnie mlekotok polekowy może wiązać się z większym ryzykiem cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych i złamań kostnych¹².