Leczenie farmakologiczne dysfunkcji seksualnej u kobiet

Farmakoterapia stanowi ważny element leczenia dysfunkcji seksualnej kobiet, szczególnie gdy problemy mają podłoże neurochemiczne lub hormonalne. Dostępność leków specjalnie przeznaczonych dla kobiet jest ograniczona w porównaniu do opcji dla mężczyzn – podczas gdy dla mężczyzn dostępnych jest 27 zatwierdzonych przez FDA preparatów, dla kobiet są tylko 2¹.

Wybór odpowiedniej farmakoterapii wymaga dokładnej oceny rodzaju dysfunkcji, jej przyczyn oraz ogólnego stanu zdrowia pacjentki. Leki często stosuje się w połączeniu z innymi metodami terapeutycznymi, takimi jak psychoterapia czy fizjoterapia, co zwiększa skuteczność leczenia².

Zatwierdzone leki dla kobiet

Flibanserin (Addyi) jest pierwszym lekiem zatwierdzonym przez FDA do leczenia hipoaktywnego zaburzenia pożądania seksualnego u kobiet przed menopauzą. Lek ten został pierwotnie opracowany jako antydepresant, ale podczas badań zaobserwowano jego pozytywny wpływ na funkcję seksualną³⁴.

Mechanizm działania flibanserinu opiera się na modulacji neuroprzekaźników w mózgu. Lek działa jako agonista receptorów serotoninowych 5-HT1A i antagonista receptorów 5-HT2A, co prowadzi do zwiększenia poziomu dopaminy i noradrenaliny przy jednoczesnym zmniejszeniu serotoniny w obszarach mózgu odpowiedzialnych za pożądanie seksualne⁵.

W kontrolowanych badaniach klinicznych około 50% z ponad 3500 kobiet odpowiedziało na leczenie flibanseryną. Lek przyjmuje się raz dziennie przed snem w dawce 100 mg. Efekty terapeutyczne mogą być widoczne po 4-8 tygodniach regularnego stosowania³⁶.

Flibanserin ma ostrzeżenie w czarnej ramce dotyczące ryzyka hipotensji i omdleń, szczególnie w połączeniu z alkoholem. Reakcja ta obserwowana była u 1 na 5 osób, które przyjmowały lek wraz z odpowiednikiem dwóch puszek piwa. Ze względu na to ryzyko, kobiety stosujące flibanserin muszą całkowicie unikać alkoholu³.

Bremelanotid (Vyleesi) to drugi lek zatwierdzony przez FDA w 2019 roku do leczenia nabytego, uogólnionego hipoaktywnego zaburzenia pożądania seksualnego u kobiet przed menopauzą. Jest to peptyd będący agonistą receptora melanokortyny 4, który wpływa na zachowania seksualne i pożądanie⁷⁸.

Bremelanotid podawany jest w formie iniekcji podskórnych na żądanie, około 45 minut przed planowaną aktywnością seksualną. W badaniach klinicznych wykazał do 50% wzrost satysfakcjonujących doświadczeń seksualnych. Główne działania niepożądane to nudności oraz przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego⁸⁹.

Terapie hormonalne

Terapia testosteronem, mimo że nie jest oficjalnie zatwierdzona w Stanach Zjednoczonych do leczenia dysfunkcji seksualnej kobiet, wykazuje skuteczność w licznych badaniach kontrolowanych. Testosteron w postaci plastów przezskórnych został zatwierdzony w Europie w 2007 roku do leczenia HSDD u kobiet po menopauzie¹⁰.

Badania wykazują, że testosteron może podwoić liczbę satysfakcjonujących wydarzeń seksualnych u kobiet po menopauzie – z 2-3 na miesiąc do 5 miesięcznie. Towarzystwo Endokrynologiczne zaleca próbę terapii testosteronem przez 3-6 miesięcy u kobiet po menopauzie z niskim poziomem androgenów, które wyrażają zgodę na leczenie off-label i ścisłe monitorowanie¹⁰¹¹.

Estrogeny są najczęściej stosowanymi lekami w leczeniu dysfunkcji seksualnej kobiet, szczególnie w okresie około- i pomenopauzalnym. Lokalna terapia estrogenowa jest preferowana nad leczeniem systemowym, gdy głównym problemem jest suchość pochwy¹².

Estrogeny można stosować w różnych postaciach: kremy dopochwowe, tabletki dopochwowe lub pierścienie dopochwowe. Terapia estrogenowa poprawia nawilżenie pochwy, elastyczność tkanek, przepływ krwi oraz może pozytywnie wpłynąć na nastrój i funkcje mózgu¹³¹⁴.

Leki stosowane off-label

Bupropion (Wellbutrin) jest często stosowany off-label do leczenia dysfunkcji seksualnej, szczególnie u kobiet z problemami wywołanymi przez antydepresanty z grupy SSRI. Lek ten blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy, co może poprawić funkcję seksualną³⁴.

Badania wykazują skuteczność bupropionu w dawce 150 mg dwa razy dziennie jako dodatku do terapii SSRI u kobiet z dysfunkcją seksualną wywołaną przez antydepresanty. Lek może poprawić pożądanie, pobudzenie i zdolność osiągnięcia orgazmu¹⁵¹⁶.

Buspiron, lek przeciwlękowy, może zwiększać zainteresowanie seksem i jest szczególnie pomocny u kobiet z HSDD związanym z przyjmowaniem SSRI. Może być stosowany przed aktywnością seksualną lub regularnie, w zależności od potrzeb pacjentki⁴.

Sildenafil (Viagra), choć nie jest zatwierdzony do stosowania u kobiet, był badany w leczeniu dysfunkcji seksualnych. Wczesne badania sugerowały poprawę zdolności osiągnięcia orgazmu i pobudzenia oraz znaczącą poprawę przepływu krwi przez łechtaczkę u kobiet po menopauzie z zaburzeniami orgazmu, jednak dowody są mieszane⁵¹⁷.

Leki w leczeniu zaburzeń bólowych

Ospemifen (Osphena) to selektywny modulator receptorów estrogenowych zatwierdzony do leczenia umiarkowanej do ciężkiej dyspareunia związanej z atrofią pochwy u kobiet po menopauzie. Lek działa selektywnie na tkanki pochwy, poprawiając ich stan bez systemowego działania estrogenowego¹⁸¹⁹.

Prasterone (Intrarosa) to syntetyczna forma DHEA w postaci globulek dopochwowych, która pomaga w leczeniu suchości pochwy i dyspareunia u kobiet po menopauzie. DHEA jest prekursorem zarówno estrogenów, jak i androgenów, co pozwala na lokalną produkcję tych hormonów w tkankach pochwy²⁰.

Lidokaina w postaci żelu lub kremu może być stosowana miejscowo do zmniejszenia bólu podczas stosunku. Jest to szczególnie pomocne u kobiet z vulvodynią lub innymi stanami bólowymi obszaru sromowego²¹.

Bezpieczeństwo i monitorowanie

Wszystkie leki stosowane w leczeniu dysfunkcji seksualnej kobiet wymagają odpowiedniego monitorowania i oceny bezpieczeństwa. Pacjentki muszą być poinformowane o potencjalnych działaniach niepożądanych oraz interakcjach z innymi lekami¹⁹.

Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet z chorobami sercowo-naczyniowymi, problemami wątroby lub w przeszłości z nowotworami hormonozależnymi. Regulne kontrole lekarskie i monitorowanie parametrów laboratoryjnych mogą być konieczne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu terapii hormonalnych²².

Ważne jest również edukowanie pacjentek o tym, że farmakoterapia rzadko stanowi jedyną metodę leczenia. Najlepsze efekty osiąga się zazwyczaj poprzez połączenie leczenia farmakologicznego z terapią psychologiczną, zmianami stylu życia oraz w razie potrzeby fizjoterapią²³.