Testy molekularne i genetyczne w erytrocytozie – mutacje i dziedziczenie

Zaawansowane badania genetyczne stanowią coraz ważniejszy element diagnostyki erytrocytozy, szczególnie w przypadkach, gdy standardowe testy nie pozwalają na ustalenie przyczyny schorzenia1. Te badania są szczególnie istotne u pacjentów z ujemnym wynikiem mutacji JAK2 oraz u osób z podejrzeniem dziedzicznej postaci erytrocytozy1.

Wskazania do zaawansowanych badań genetycznych

Zaawansowane badania genetyczne są zalecane dla pacjentów prezentujących się z długotrwałą erytrocytozą, zazwyczaj z pozytywnym wywiadem rodzinnym podobnych objawów1. Przed zleceniem tych badań należy wykluczyć czerwienicę prawdziwą, która jest znacznie częstsza niż dziedziczna erytrocytoza i może występować nawet u młodych pacjentów1.

Kluczowym warunkiem jest brak mutacji JAK2 V617F lub JAK2 eksonu 121. Dodatkowo, przed zleceniem badań genetycznych należy wykonać testowanie w kierunku wykluczenia możliwości wariantu hemoglobiny o wysokim powinowactwie do tlenu1. Te wstępne badania są niezbędne do właściwej kwalifikacji pacjenta do zaawansowanej diagnostyki genetycznej.

Geny związane z dziedziczną erytrocytozą

Dziedziczna erytrocytoza jest spowodowana wariantami w kilku genach i może być dziedziczona w sposób autosomalny dominujący lub autosomalny recesywny2. Geny kodujące hemoglobinę, łańcuch beta i alfa globiny (warianty hemoglobiny o wysokim powinowactwie do tlenu), białka stabilizujące hemoglobinę oraz receptor erytropoetyny i enzymy szlaku czujnikowego tlenu mogą prowadzić do dziedzicznej erytrocytozy3.

Najczęstszą przyczyną dziedzicznej erytrocytozy jest obecność wariantu hemoglobiny o wysokim powinowactwie do tlenu (HOA)4. Istotne jest, że znaczna część wariantów HOA hemoglobiny może być elektroforetycznie niema na wielu rutynowych platformach przesiewowych, jednak większość, a możliwie wszystkie warianty HOA hemoglobiny, mogą być zidentyfikowane za pomocą metody spektrometrii mas4.

Ważne: Dziedziczna erytrocytoza, w przeciwieństwie do czerwienicy prawdziwej, nie wiąże się z ryzykiem klonalnej ewolucji i powinna manifestować się jako izolowana erytrocytoza obecna od urodzenia. To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie dla rokowania i strategii leczenia.

Klasyfikacja dziedzicznej erytrocytozy

Badacze definiują cztery typy rodzinnej erytrocytozy, ECYT1 do ECYT4, w oparciu o to, który z genów jest zmieniony5. Rodzinna erytrocytoza może mieć różne wzorce dziedziczenia w zależności od zaangażowanego genu5. Gdy stan jest spowodowany mutacjami w genach EPOR, EGLN1 lub EPAS1, ma autosomalny dominujący wzorzec dziedziczenia5.

Czerwienica związana z zespołem von Hippel-Lindau lub czerwienica czuwaska lub rodzinna erytrocytoza typu 2 jest spowodowana mutacjami w genie VHL6. Gdy rodzinna erytrocytoza jest spowodowana mutacjami w genie VHL, ma autosomalny recesywny wzorzec dziedziczenia5. Rodzinna erytrocytoza typu 3 to autosomalny dominujący zaburzenie spowodowane mutacjami w genie EGLN16.

Sekwencjonowanie nowej generacji (NGS)

Nowoczesne podejście do diagnostyki dziedzicznej erytrocytozy wykorzystuje sekwencjonowanie nowej generacji (NGS), które pozwala na jednoczesną analizę wielu genów7. Kompleksowe testowanie jest zalecane dla pacjentów, u których poprzednie ukierunkowane analizy wariantów genów były negatywne dla konkretnej dziedzicznej erytrocytozy7.

Panel genów dziedzicznej erytrocytozy obejmuje analizę genów zaangażowanych w szlak czujnikowy tlenu8. Szlak czujnikowy tlenu funkcjonuje poprzez enzym HIF, który reguluje masę czerwonych krwinek. Białko heterodimeryczne składające się z podjednostek alfa i beta, HIF funkcjonuje jako marker wyczerpania stężenia tlenu8.

Interpretacja wyników badań genetycznych

Wyniki testów powinny być interpretowane w kontekście objawów klinicznych, wywiadu rodzinnego i innych danych laboratoryjnych9. Błędna interpretacja wyników może wystąpić, jeśli dostarczone informacje są niedokładne lub niekompletne9. W przypadku wątpliwości interpretacyjnych zaleca się konsultację z doradcami genetycznymi specjalizującymi się w tym obszarze9.

Identyfikacja wariantu chorobotwórczego może pomóc w diagnozie, rokowaniu, postępowaniu klinicznym, ocenie ryzyka nawrotu, badaniach przesiewowych rodziny i poradnictwie genetycznym dla dziedzicznej erytrocytozy7. Ustalenie diagnozy dziedzicznej erytrocytozy lub powiązanego zaburzenia pozwala na odpowiednie postępowanie i nadzór nad cechami choroby w oparciu o zaangażowany gen7.

Istotne: Przed zleceniem badań genetycznych metodą NGS należy wykluczyć czerwienicę prawdziwą i nabyte przyczyny erytrocytozy. Interpretacja wymaga korelacji z oceną szpiku kostnego, jeśli test jest zlecany w kontekście erytrocytozy i podejrzenia czerwienicy prawdziwej.

Erytrocytoza idiopatyczna i badania genetyczne

W znacznej części przypadków erytrocytozy (do 70%) pacjentów, pomimo obszernego testowania, konkretna etiologia pozostaje nieuchwytna10. Takie przypadki są często określane jako idiopatyczne lub nie określone inaczej10. W rzadkich przypadkach mutacje lub polimorfizmy SH2B3/LNK eksonu 2 zostały zgłoszone u pacjentów z niewyjaśnioną erytrocytozą10.

Badania wykazują, że większość pacjentów z erytrocytozą idiopatyczną (71,4%) nie wykazuje dowodów klonalnej hematopoezy, co sugeruje, że erytrocytoza idiopatyczna jest w dużej części spowodowana zaburzeniem nieklonalnym11. To wskazuje, że duża część przypadków może być spowodowana zaburzeniem zarodkowym, funkcjonalnie związanym z wrodzoną erytrocytozą, ale charakteryzującym się początkiem w wieku dorosłym i ograniczoną penetracją12.

Praktyczne aspekty zaawansowanej diagnostyki genetycznej

Zaawansowane badania genetyczne w erytrocytozie wymagają wysłania szczegółowych informacji wraz z próbką, w tym informacji o ostatnich transfuzjach oraz najnowszych wyników morfologii krwi i poziomów erytropoetyny w surowicy13. Jest to ocena konsultacyjna, w której przypadek będzie oceniany w wyspecjalizowanym laboratorium, odpowiednie testy będą wykonywane za dodatkową opłatą, a wyniki zinterpretowane13.

Algorytmiczna i refleksyjna strategia testowania jest przydatna do oceny tych zaburzeń4. Ocena obejmuje testowanie w kierunku hemoglobinopati, a testowanie refleksyjne dla EPOR, EGLN1 (PHD2), EPAS1 (HIF2a), VHL i BPGM będzie wykonywane w razie potrzeby4. Każdy z testów refleksyjnych zawiera indywidualny raport interpretacyjny, a ostateczne wyniki i raport interpretacyjny będą dostarczone13.

Perspektywy przyszłości

Zaawansowane badania genetyczne w erytrocytozie stale się rozwijają, a nowe technologie pozwalają na identyfikację coraz większej liczby genów odpowiedzialnych za dziedziczne postacie schorzenia. Globalne dane sugerują, że duża część przypadków erytrocytozy idiopatycznej jest reprezentowana przez zaburzenia zarodkowe, charakteryzujące się obecnością nawracających wariantów zarodkowych występujących w szlakach JAK/STAT, hipoksji i metabolizmu żelaza12.

Wykazanie, że znaczna część tych pacjentów jest dotknięta chorobą genetyczną, potwierdza potrzebę unikania terapii cytoredukcyjnych, chyba że obecność zaburzenia klonalnego jest wyraźnie wykazana przez obecność wariantów somatycznych o wysokiej częstotliwości alleli wariantowych12. To podkreśla znaczenie precyzyjnej diagnostyki genetycznej dla właściwego postępowania terapeutycznego.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy należy zlecić zaawansowane badania genetyczne w erytrocytozie?

Zaawansowane badania genetyczne są wskazane u pacjentów z długotrwałą erytrocytozą, ujemnym wynikiem mutacji JAK2, często z pozytywnym wywiadem rodzinnym. Należy wcześniej wykluczyć czerwienicę prawdziwą i warianty hemoglobiny o wysokim powinowactwie do tlenu.

Jakie geny są najczęściej badane w dziedzicznej erytrocytozie?

Najczęściej badane geny to EPOR, VHL, EGLN1, EPAS1, geny globin alfa i beta, oraz BPGM. Panel genetyczny może również obejmować geny szlaku czujnikowego tlenu i metabolizmu żelaza, w zależności od podejrzewanej przyczyny.

Czy sekwencjonowanie NGS jest konieczne w każdym przypadku?

Sekwencjonowanie NGS jest zalecane gdy standardowe testy genetyczne są negatywne, ale kliniczne podejrzenie dziedzicznej erytrocytozy pozostaje wysokie. Jest to szczególnie przydatne u pacjentów z erytrocytozą idiopatyczną.

Jakie znaczenie ma rozróżnienie między erytrocytozą dziedziczną a czerwienicą prawdziwą?

Dziedziczna erytrocytoza nie wiąże się z ryzykiem klonalnej ewolucji i włóknienia szpiku, w przeciwieństwie do czerwienicy prawdziwej. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla rokowania i strategii leczenia.

Reklama
Reklama