Epidemiologia raka wewnątrzprzewodowego in situ (DCIS) – częstość występowania

Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to wczesna forma raka piersi, w której nieprawidłowe komórki są ograniczone do przewodów mlecznych i nie rozprzestrzeniają się na otaczające tkanki. Epidemiologia tego schorzenia uległa dramatycznym zmianom w ciągu ostatnich dekad, głównie ze względu na wprowadzenie programów przesiewowych mammografii¹.

Dynamiczny wzrost zachorowań na DCIS

Częstość występowania DCIS uległa spektakularnemu wzrostowi od momentu wprowadzenia mammografii przesiewowej. W latach 70. wskaźnik zachorowań wynosił zaledwie 5,8 przypadków na 100 000 kobiet rocznie. Do 2004 roku liczba ta wzrosła do 32,5 przypadków na 100 000 kobiet, po czym osiągnęła plateau¹. Ten dramatyczny wzrost – niemal sześciokrotny – jest bezpośrednio związany z wykorzystaniem mammografii w programach przesiewowych¹.

Dane z różnych krajów potwierdzają ten trend. W Stanach Zjednoczonych w 2023 roku oczekiwano 55 720 nowych przypadków DCIS¹, a szacunki na 2025 rok wskazują na około 59 080 nowych diagnoz¹. W Australii diagnozuje się rocznie około 1200 przypadków DCIS¹, podczas gdy w Wielkiej Brytanii liczba ta wynosi około 7300 przypadków rocznie¹.

Międzynarodowe dane z 15 programów przesiewowych w 12 krajach w latach 2004-2008 pokazują, że średnia częstość występowania DCIS wynosiła 16% wszystkich wykrytych nowotworów złośliwych (0,82 na 1000 badań). Najwyższe wskaźniki odnotowano w USA (24%), a najniższe w Finlandii (9%)¹.

Rozkład wiekowy i charakterystyka demograficzna

DCIS może wystąpić w każdym wieku, jednak najczęściej diagnozuje się go u kobiet po 50. roku życia. Mediana wieku w momencie diagnozy waha się od 47 do 63 lat, co jest podobne do wieku pacjentek z rakiem inwazyjnym¹. Szczególnie istotne jest to, że szczyt zachorowań na DCIS (96,7 na 100 000 kobiet) przypada na grupę wiekową 65-69 lat, co jest młodsze niż w przypadku raka inwazyjnego piersi, gdzie szczyt (453,1 na 100 000 kobiet) występuje między 75. a 79. rokiem życia¹.

U kobiet w wieku 50-64 lata ryzyko DCIS może sięgać nawet 88 przypadków na 100 000 kobiet¹. Rozkład według stopnia zróżnicowania histologicznego również wykazuje zależność od wieku – starsze kobiety częściej mają DCIS o niskim stopniu złośliwości niż młodsze¹.

Różnice rasowe i etniczne w zachorowaniach

Analiza danych epidemiologicznych z USA wykazuje znaczące różnice w częstości występowania DCIS między różnymi grupami rasowymi i etnicznymi. Najwyższą zachorowalność obserwuje się u kobiet białych niehiszpańskich, a następnie u kobiet czarnoskórych i azjatyckich. Kobiety pochodzenia hiszpańskiego mają najniższą częstość występowania DCIS¹.

Konkretne dane z Kalifornii z lat 1988-1999 pokazują średnie roczne wskaźniki zachorowań skorygowane względem wieku: 45,3 na 100 000 u kobiet białych, 35,0 u kobiet czarnoskórych, 30,9 u kobiet pochodzenia azjatycko-pacyficznego i 21,8 u kobiet pochodzenia hiszpańskiego¹. Te różnice mogą być częściowo związane z różnym dostępem do badań mammograficznych oraz różnicami w czynnikach ryzyka.

Wpływ mammografii przesiewowej na epidemiologię DCIS

Wprowadzenie mammografii przesiewowej miało fundamentalny wpływ na epidemiologię DCIS. Przed erą badań przesiewowych mniej niż 5% nowo zdiagnozowanych przypadków raka piersi stanowił DCIS, podczas gdy obecnie odsetek ten wynosi 20-25%¹. W latach 1973-1975, przed wprowadzeniem rutynowej mammografii, częstość występowania DCIS wynosiła zaledwie 1,87 na 100 000 przebadanych osób¹.

Obecnie około 90% wszystkich przypadków DCIS wykrywanych jest podczas mammografii przesiewowej¹. Szacuje się, że jeden przypadek DCIS na każde 1300 wykonanych mammografii prowadzi do diagnozy¹¹. DCIS stanowi 17-34% wszystkich mammograficznie wykrytych raków piersi¹.

Interesujące jest to, że pomimo dramatycznego wzrostu liczby diagnozowanych przypadków DCIS, nie obserwuje się proporcjonalnego spadku częstości występowania raka inwazyjnego piersi¹. To zjawisko rodzi pytania o rzeczywisty potencjał progresji DCIS do postaci inwazyjnej i sugeruje możliwość nadrozpoznawania niektórych przypadków Zobacz więcej: Problem nadrozpoznawania DCIS – epidemiologia nadmiernego leczenia.

Tendencje czasowe i przewidywania na przyszłość

Analiza trendów czasowych pokazuje, że po początkowym dramatycznym wzroście częstości występowania DCIS w latach 80. i 90., wskaźniki osiągnęły plateau około 2004 roku. Od 2003 roku obserwuje się nawet spadek zachorowań na DCIS u kobiet w wieku 50 lat i starszych, prawdopodobnie związany ze zmniejszonym stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej¹. Jednocześnie częstość występowania u kobiet poniżej 50. roku życia nadal wzrasta¹.

Według szacunków National Institutes of Health, do 2020 roku ponad milion kobiet w USA żyło z diagnozą DCIS, w porównaniu do 500 000 w 2005 roku¹. Te prognozy podkreślają rosnące znaczenie DCIS jako problemu zdrowia publicznego oraz potrzebę lepszego zrozumienia jego naturalnego przebiegu i optymalnych strategii leczenia Zobacz więcej: Rokowanie i długoterminowe konsekwencje epidemiologiczne DCIS.

Czynniki ryzyka i podobieństwa z rakiem inwazyjnym

Czynniki ryzyka dla DCIS są w dużej mierze podobne do tych występujących w przypadku inwazyjnego raka piersi. Obejmują one starszy wiek, choroby proliferacyjne piersi, zwiększoną gęstość tkanki piersiowej, bezdzietność, późny wiek przy pierwszym porodzie, wcześniejszą biopsję piersi, wczesną pierwszą miesiączkę, późną menopauzę, długotrwałe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej oraz podwyższony wskaźnik masy ciała u kobiet po menopauzie¹.

Występowanie raka piersi u krewnych pierwszego stopnia (10-35%) oraz częstość mutacji w genach BRCA są podobne u pacjentek z DCIS i u kobiet z inwazyjnym rakiem piersi¹. To podobieństwo w profilu ryzyka wspiera hipotezę o tym, że DCIS może być prekursorem inwazyjnego raka piersi.