Edukacja pacjenta i rodziny w rozstrzeniu oskrzeli

Edukacja pacjenta jest kluczowym elementem zarządzania rozstrzeniem oskrzeli¹. Współpraca pacjenta z zespołem medycznym w realizacji planów leczenia ma kluczowe znaczenie dla skutecznego zarządzania chorobą¹. Poprawa przestrzegania wszystkich aspektów zalecanej terapii jest zatem kluczowym celem wzmocnionej edukacji pacjenta².

Samoobsługa jest bardzo ważna dla osób z długotrwałymi schorzeniami, takimi jak rozstrzenie oskrzeli³. Istnieje wiele różnych rzeczy, które można robić na co dzień, aby zarządzać swoim schorzeniem, w tym: przyjmowanie leków i wykonywanie ćwiczeń oczyszczania dróg oddechowych zgodnie z zaleceniami, monitorowanie objawów i informowanie specjalisty medycznego o wszelkich zmianach, bycie aktywnym fizycznie, zdrowe odżywianie się oraz, jeśli się pali, rzucenie palenia³.

Rozpoznawanie wczesnych objawów zaostrzenia

Pacjent i rodzina muszą zostać poinstruowani o wczesnych objawach infekcji płuc lub zatok: zmianie ilości lub koloru plwociny lub wydzieliny z nosa, krwiopluciu, zwiększonej duszności, gorączce, dreszczach, zmęczeniu, bólu głowy, bólu w klatki piersiowej⁴. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie może zapobiec poważnym powikłaniom.

Pacjent powinien zostać nauczony o wczesnych objawach infekcji dróg oddechowych i progresji choroby, aby odpowiednie leczenie mogło zostać wdrożone szybko⁵. Jeśli objawy pacjenta są gorsze niż zwykle przez więcej niż dwa dni, może mieć zaostrzenie⁶.

Plan samoobsługi i działania w zaostrzeniu

Pacjent i jego specjalista medyczny powinni wspólnie wypełnić plan samoobsługi⁶. Plan ten może pomóc w opiece nad rozstrzeniem oskrzeli i powinien obejmować: jak i kiedy oczyszczać klatkę piersiową, jakie leki przyjmować i kiedy je przyjmować, kiedy zamawiać ponownie leki, co robić w przypadku infekcji klatki piersiowej, w tym gdzie przechowywać antybiotyki ratunkowe i kiedy je przyjmować, oraz sprawdzanie koloru plwociny⁶.

Plan powinien również zawierać informacje o tym, kiedy szukać pomocy w nagłych wypadkach, jak zachować zdrowie, takie jak dobre odżywianie, picie dużej ilości wody, unikanie chorych osób, jeśli to możliwe⁶. Jeśli pacjent pali, plan powinien zawierać porady, jak rzucić palenie, przypomnienia o corocznej szczepionce przeciw grypie, szczepionkach przeciw COVID-19 i dogrywkach oraz jednorazowej szczepionce przeciw zapaleniu płuc⁶.

Należy uzgodnić z lekarzem, co robić w przypadku zaostrzenia⁹. Można to zapisać w planie samoobsługi⁹. Pacjent może otrzymać antybiotyki do przechowywania w domu⁹. Jeśli ma zaostrzenie, powinien: wykonywać ćwiczenia oczyszczania dróg oddechowych co najmniej dwa razy dziennie, przyjmować leki zgodnie z zaleceniami, pić dużo wody, wysłać próbkę plwociny do lekarza lub szpitala, rozpocząć przyjmowanie antybiotyków ratunkowych, jeśli wie, kiedy je przyjmować⁹.

Edukacja w zakresie technik oczyszczania dróg oddechowych

Pacjent i znaczące osoby powinni zostać nauczeni skutecznych technik oczyszczania dróg oddechowych w celu usuwania wydzielin i optymalizacji wentylacji⁴. Oprócz drenażu posturalnego i perkusji klatki piersiowej, pacjent może zostać poinstruowany o prawidłowym używaniu urządzeń Flutter lub PEP⁴. Kamizelka jest alternatywą dla perkusji klatki piersiowej⁴.

Każdy pacjent z rozstrzeniem oskrzeli powinien zobaczyć się z fizjoterapeutą oddechowym, aby zostać pokazanym, jak używać technik oczyszczania klatki piersiowej¹⁰. Lekarz powinien skierować pacjenta do fizjoterapeuty¹⁰. Bardzo ważne jest oczyszczenie klatki piersiowej z jak największej ilości plwociny, aby pomóc zmniejszyć liczbę infekcji klatki piersiowej¹⁰.

Jeśli pacjent lub jego dziecko ma rozstrzenie oskrzeli, należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza lub terapeuty oddechowego dotyczącymi przemieszczania ciała pacjenta lub dziecka w różne pozycje, aby pomóc w drenażu płynu¹¹⁷. Nazywa się to drenażem posturalnym i pomaga ułatwić oddychanie oraz zapobiegać infekcjom¹¹⁷.

Edukacja farmakologiczna

Należy podkreślić znaczenie ukończenia pełnego kursu terapii przeciwdrobnoustrojowej, aby zapobiec nawrotom lub rozwojowi opornych szczepów organizmów⁴. Edukacja powinna obejmować także właściwe podawanie antybiotyków dożylnych i/lub wziewnych⁴. Pacjent powinien przyjmować leki dokładnie zgodnie z zaleceniami, nie pomijać dawek ani nie przyjmować podwójnych dawek⁸.

Ważne jest ukończenie kursu, nawet jeśli pacjent czuje się lepiej, ponieważ przedwczesne przerwanie kursu może spowodować powrót infekcji¹². Pacjenci mogą samodzielnie podawać sobie antybiotyki dożylne w domu¹³, co wymaga odpowiedniego przeszkolenia w zakresie bezpiecznego podawania leków.

Zapobieganie infekcjom i promocja zdrowia

Należy zachęcać pacjenta do picia dużej ilości płynów, aby rozrzedzić wydzieliny i pomóc w odkrztuszaniu⁴. Edukacja na temat unikania potencjalnych drażniaczy płuc: dymu z drugiej ręki, kurzu, szkodliwych oparów, narażenia zawodowego i infekcji dróg oddechowych⁴. Poinstruować pacjenta, aby unikał zanieczyszczeń powietrza i osób z znanymi infekcjami górnych dróg oddechowych⁴.

Ponieważ osoby z rozstrzeniem oskrzeli są bardziej narażone na infekcje klatki piersiowej, można starać się unikać infekcji tam, gdzie to możliwe poprzez: unikanie osób z przeziębieniami i infekcjami klatki piersiowej, regularne mycie rąk i proszenie otaczających osób, aby robiły to samo, upewnienie się, że ma się aktualne szczepienia przeciw grypie, koronawirusowi i pneumokokom¹⁵.

Pielęgniarka powinna edukować pacjenta i rodzinę, aby unikali ekspozycji na osoby z infekcjami górnych dróg oddechowych lub innymi infekcjami⁵. Dobrą praktyką dla osób z rozstrzeniem oskrzeli jest mycie rąk przed jedzeniem, ale także przed przygotowywaniem leków, wykonywaniem oczyszczania klatki piersiowej lub jakichkolwiek innych procedur medycznych, np. czyszczeniem nebulizatorów¹⁶.

Znaczenie stylu życia i aktywności fizycznej

Utrzymanie aktywności w miarę możliwości pomoże oczyścić plwocinę (śluz) z płuc⁹. Pacjent może również chcieć dowiedzieć się o rehabilitacji płucnej (PR)⁹. PR to program leczenia, który może pomóc pozostać aktywnym z rozstrzeniem oskrzeli⁹.

Ćwiczenia i pozostawanie aktywnym może pomóc oczyścić śluz z płuc i często może dać więcej energii i pomóc lepiej spać¹⁷. Udowodniono, że praca płuc poprzez ćwiczenia faktycznie poprawia duszność i zmniejsza zmęczenie¹⁷. Należy porozmawiać z lekarzem lub fizjoterapeutą o najlepszych ćwiczeniach i starać się wykonywać je codziennie, stopniowo zwiększając intensywność¹⁷.

Zdrowa dieta może pomóc pozostać sprawnym i silnym⁹. Utrzymanie zdrowej wagi jest również ważne, ponieważ: jeśli ma się nadwagę, można czuć się bardziej zdyszanym niż zwykle, jeśli ma się niedowagę, można być bardziej narażonym na infekcje⁹.

Wsparcie psychologiczne i społeczne

Edukacja powinna obejmować także aspekty psychologiczne życia z przewlekłą chorobą. Rozstrzenie oskrzeli nie wpływa na zdolność seksualną, ale niektóre związane z tym problemy, takie jak brak energii, kaszel i duszność, mogą wpływać na wytrzymałość, zainteresowanie seksem i prowadzić do unikania intymności seksualnej, szczególnie jeśli martwi się wykrztuszaniem plwociny¹⁸.

Wiele osób z rozstrzeniem oskrzeli uważa fora internetowe i grupy wsparcia za bardzo ważne¹⁸. Nawiązanie kontaktu z innymi, którzy rozumieją, jak to jest mieć tę chorobę, może pomóc poczuć się mniej samotnym¹⁸. Jeśli pacjent czuje się przygnębiony przez większość czasu, może być w depresji i powinien porozmawiać z kimś i dać im znać, jak się czuje¹⁸.

Regularne wizyty w poradni umożliwiają lekarzowi pierwszego kontaktu koordynację opieki ze specjalistami i skierowanie pacjenta do odpowiedniego specjalisty w razie potrzeby¹⁹. Dyskusja między lekarzem pierwszego kontaktu a pacjentem podczas tych rutynowych wizyt zapewnia możliwość ciągłej edukacji pacjenta, kluczowego elementu zarządzania chorobą².