Objawy wrodzonej autosomalnej recesywnej wielotorbielowatości nerek

Wrodzona autosomalna recesywna wielotorbielowatość nerek (ARPKD) to rzadka choroba genetyczna, która może manifestować się w różnych okresach życia – od okresu płodowego po wiek dorosły. Objawy tej choroby są bardzo zróżnicowane i zależą głównie od wieku, w którym po raz pierwszy stają się zauważalne. Charakterystyczne jest to, że im wcześniej objawy się pojawiają, tym zazwyczaj cięższy jest przebieg choroby¹².

Objawy w okresie prenatalnym

W wielu przypadkach pierwsze oznaki ARPKD można wykryć już przed narodzinami podczas rutynowych badań ultrasonograficznych¹. Badanie USG może wykazać charakterystyczne zmiany, które wskazują na obecność choroby u płodu³.

Najważniejszymi objawami prenatalnymi są powiększone nerki płodu, które mogą być widoczne jako jasne, echogeniczne struktury w badaniu ultrasonograficznym⁴⁵. Nerki mogą być tak bardzo powiększone, że czasami utrudniają naturalny poród⁵. Kolejnym charakterystycznym objawem jest niedorozwój płuc płodu, który wynika z ucisku wywieranego przez powiększone nerki³.

Istotnym objawem prenatalnym jest także zmniejszona ilość płynu owodniowego (oligohydramnios), która powstaje w wyniku obniżonej produkcji moczu przez uszkodzone nerki płodu³⁶. Ten niedobór płynu owodniowego może prowadzić do niedorozwoju płuc i związanych z tym problemów oddechowych po urodzeniu⁶.

Objawy u noworodków

Po urodzeniu objawy ARPKD stają się bardziej wyraźne i mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia noworodka. Najpoważniejszym problemem bezpośrednio po narodzinach są znaczne trudności oddechowe spowodowane niedorozwojem płuc¹⁸. Te problemy oddechowe często wymagają wspomagania oddychania za pomocą respiratora⁸.

Charakterystycznym objawem u noworodków jest powiększony brzuch spowodowany znacznie powiększonymi nerkami¹⁹. Nerki mogą być tak duże, że są wyczuwalne podczas badania fizycznego jako masy w jamie brzusznej¹⁰.

W najcięższych przypadkach może wystąpić zespół Pottera, który charakteryzuje się specyficznymi deformacjami kończyn, twarzy i uszu w wyniku niedoboru płynu owodniowego¹¹¹. Zespół ten obejmuje charakterystyczne cechy twarzy, takie jak spłaszczony nos, mikrognacja (niedorozwój żuchwy) i duże, wiotkie, nisko osadzone uszy¹¹.

Niestety, około jednej trzeciej noworodków z ARPKD, u których rozwijają się trudności oddechowe wkrótce po urodzeniu, umiera w ciągu pierwszych tygodni lub miesięcy życia⁸¹². Jednak jeśli dziecko przeżyje pierwsze 4 tygodnie życia, szanse na długoterminowe przeżycie znacznie się poprawiają – około 9 na 10 dzieci, które przeżyją pierwszy miesiąc życia, nadal żyje w wieku 5 lat⁸.

Objawy u niemowląt i dzieci

U dzieci, które przeżyły okres noworodkowy, ARPKD zazwyczaj jest mniej bezpośrednio zagrażającą życiu, chociaż choroba nadal może powodować szereg poważnych problemów⁸. Objawy u niemowląt i starszych dzieci koncentrują się głównie wokół problemów z nerkami i wątrobą Zobacz więcej: Objawy nerkowe i oddechowe w ARPKD.

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęstszych problemów u dzieci z ARPKD⁸¹³. Może być ono bardzo poważne i występować nawet u pacjentów z prawidłową funkcją nerek¹⁴. Dzieci z wysokim ciśnieniem krwi zwykle potrzebują leków, aby je obniżyć i zapobiec długoterminowym uszkodzeniom serca i naczyń krwionośnych⁸.

Charakterystyczne są również objawy związane z zaburzeniami funkcji nerek, takie jak wielomocz (częste oddawanie moczu) i wielopicie (nadmierne pragnienie)⁹¹⁵. Te objawy zwiększają ryzyko odwodnienia, szczególnie jeśli dziecko ma również wysoką temperaturę, wymiotuje lub ma biegunkę¹⁵.

Powiększone nerki mogą zajmować większość przestrzeni w jamie brzusznej, co powoduje problemy z karmieniem¹⁵¹⁶. Dziecko może wymiotować po jedzeniu i być w stanie spożywać tylko małe ilości jedzenia na raz, co prowadzi do niedożywienia¹⁶. Niektóre dzieci z ARPKD nie rosną w normalnym tempie³¹⁵.

Problemy z wątrobą i ich objawy

ARPKD zawsze wiąże się z zajęciem wątroby, chociaż objawy wątrobowe mogą nie być widoczne u noworodków¹⁴¹⁷. Blizny w wątrobie występują we wszystkich przypadkach ARPKD i zazwyczaj są obecne już przy urodzeniu, ale problemy z wątrobą stają się bardziej widoczne z wiekiem¹³ Zobacz więcej: Objawy wątrobowe i powikłania hepatologiczne w ARPKD.

Jednym z najpoważniejszych powikłań jest nadciśnienie wrotne, które może prowadzić do poważnych krwawień wewnętrznych¹⁵¹⁸. Krwawienie może być gwałtowne i ciężkie, powodując wymioty krwi lub oddawanie bardzo ciemnych lub smolistych stolców¹⁵.

Postępująca utrata funkcji nerek

Większość osób z ARPKD traci znaczną część funkcji nerek²¹. Objawy niewydolności nerek mogą obejmować słaby apetyt i utratę masy ciała, obrzęki kostek, stóp lub rąk, duszność, zwiększoną potrzebę oddawania moczu, szczególnie w nocy, świąd skóry oraz nudności²¹.

Większość dzieci z ARPKD rozwinie niewydolność nerek do 15-20 roku życia¹⁶²¹. Około 6 na 10 dzieci z ARPKD będzie potrzebować dializy lub przeszczepienia nerki do 10 roku życia⁸²².

Różnice w objawach w zależności od wieku wystąpienia

Prezentacja kliniczna ARPKD może się znacznie różnić w zależności od wieku, w którym choroba po raz pierwszy się manifestuje¹⁷²³. Pacjenci, którzy prezentowali się w okresie niemowlęcym, częściej mieli ciężką chorobę nerek i słabą przeżywalność. Pacjenci zdiagnozowani jako nastolatkowie lub dorośli zazwyczaj prezentują objawy związane z wrodzoną zwłóknieniem wątroby²³.

Wcześniejsza (noworodkowa) diagnoza wiąże się z cięższą chorobą nerek, podczas gdy późniejsza prezentacja zwykle wykazuje łagodniejsze stopnie niewydolności nerek, ale cięższe zaburzenia wątroby z nadciśnieniem wrotnym⁵²⁴.

Rokowanie i perspektywy długoterminowe

Rokowanie zależy od nasilenia choroby płucnej, wątrobowej i nerkowej⁵. Noworodki urodzone z ciężką chorobą nerek mogą nie przeżyć z powodu niedorozwoju i niewydolności płuc, co może wystąpić w nawet 40% przypadków⁵. Śmiertelność noworodków poprawiła się dzięki postępom w opiece neonatologicznej, ale nadal wynosi około 20%⁵.

Ci, którzy przeżyją okres noworodkowy, mają szacowane 10-letnie wskaźniki przeżycia na poziomie 82%, ale często rozwijają postępującą niewydolność nerek, nadciśnienie, zwłóknienie wątroby, nadciśnienie wrotne i schyłkową chorobę nerek⁵. Obecnie większość dzieci przeżywa do wieku dorosłego i może prowadzić pełne i produktywne życie²⁵.