Reklama

Abatacept, adalimumab i etanercept to nowoczesne leki stosowane w leczeniu chorób reumatycznych, różniące się mechanizmem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem u dzieci oraz kobiet w ciąży.

Abatacept, adalimumab i etanercept – podobieństwa i przynależność do grupy leków

Abatacept, adalimumab i etanercept to leki biologiczne stosowane przede wszystkim w leczeniu chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) oraz młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS)123. Wszystkie należą do nowoczesnych terapii, które pozwalają na skuteczniejsze zahamowanie procesów zapalnych i ochronę stawów przed uszkodzeniem1. Ich wspólną cechą jest także to, że podaje się je w formie iniekcji, a leczenie prowadzone jest pod ścisłą kontrolą lekarza specjalisty456.

  • Wszystkie trzy leki wykazują działanie immunosupresyjne, czyli osłabiają reakcję układu odpornościowego, co pozwala ograniczyć przewlekły stan zapalny783.
  • Stosowane są głównie w chorobach reumatycznych, ale adalimumab i etanercept mają także inne wskazania, np. łuszczycę czy chorobę Leśniowskiego-Crohna29.
  • Leki te można podawać samodzielnie (monoterapia) lub w połączeniu z innymi lekami, najczęściej z metotreksatem123.

Kiedy stosuje się abatacept, adalimumab i etanercept?

Choć wskazania dla tych leków w dużym stopniu się pokrywają, są między nimi istotne różnice, szczególnie jeśli chodzi o zakres zastosowań i grupy wiekowe pacjentów123.

  • Abatacept jest stosowany w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów u dorosłych oraz młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów u dzieci (od 2 lub 6 lat, zależnie od postaci leku), a także w łuszczycowym zapaleniu stawów110.
  • Adalimumab ma najszersze wskazania – poza RZS i ŁZS oraz MIZS, może być stosowany w leczeniu łuszczycy, choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i zapalenia błony naczyniowej oka, także u dzieci od 2 lat w niektórych wskazaniach2.
  • Etanercept stosuje się w leczeniu RZS, ŁZS, MIZS, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa i łuszczycy zwykłej, również u dzieci (od 2 lub 6 lat, w zależności od wskazania)3.

Warto zauważyć, że dostępność poszczególnych leków i możliwość ich stosowania u najmłodszych pacjentów zależy od postaci leku oraz masy ciała dziecka111213.

Ważne: Każda z tych substancji czynnych może być podawana w różnych postaciach leku i dawkach, co wpływa na zakres ich zastosowań. Abatacept dostępny jest zarówno w formie wlewów dożylnych, jak i wstrzyknięć podskórnych, a adalimumab i etanercept podaje się podskórnie. Wybór postaci i dawki zależy od wieku pacjenta, masy ciała i konkretnego wskazania.

  • Abatacept: wlew dożylny (dzieci od 6 lat), wstrzyknięcia podskórne (dzieci od 2 lat)
  • Adalimumab: wstrzyknięcia podskórne (dzieci od 2 lat, różne dawki i częstości podania)
  • Etanercept: wstrzyknięcia podskórne (dzieci od 2 lat, dawkowanie zależne od masy ciała)

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Choć wszystkie trzy leki mają za zadanie tłumienie nadmiernej reakcji układu odpornościowego, robią to na różne sposoby783.

  • Abatacept blokuje aktywację limfocytów T poprzez zahamowanie sygnałów kostymulujących, co prowadzi do zmniejszenia produkcji cytokin i spowolnienia procesu zapalnego7.
  • Adalimumab i etanercept należą do tzw. inhibitorów TNF-alfa. Neutralizują one czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α), czyli białko odgrywające kluczową rolę w rozwoju stanu zapalnego83. Adalimumab jest przeciwciałem monoklonalnym, a etanercept białkiem fuzyjnym receptora TNF.

W praktyce oznacza to, że abatacept działa bardziej wybiórczo, podczas gdy adalimumab i etanercept szerzej tłumią odpowiedź zapalną. W badaniach porównawczych skuteczność tych leków w RZS była podobna, jednak ich wpływ na inne układy i ryzyko działań niepożądanych mogą się różnić1415.

Jeśli chodzi o losy leku w organizmie (farmakokinetykę), abatacept charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania (około 13–14 dni), natomiast adalimumab i etanercept mają okres półtrwania zbliżony do dwóch tygodni16173. Wszystkie te leki wykazują proporcjonalny do dawki wzrost stężenia we krwi, a ich skuteczność zależy od regularności podawania1617.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co łączy, co różni?

Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na składnik aktywny lub pomocniczy oraz u pacjentów z ciężkimi, niekontrolowanymi zakażeniami, takimi jak posocznica czy gruźlica181920. Jednak adalimumab i etanercept nie powinny być stosowane także u osób z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością serca (klasa III/IV wg NYHA), co nie dotyczy abataceptu1920.

  • Wszystkie leki zwiększają ryzyko zakażeń, dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać odpowiednie badania przesiewowe (m.in. w kierunku gruźlicy)212220.
  • Nie powinno się stosować szczepionek zawierających żywe drobnoustroje podczas terapii żadnym z tych leków232420.
  • Stosowanie dwóch biologicznych leków immunosupresyjnych jednocześnie (np. abatacept + adalimumab lub etanercept) jest przeciwwskazane, gdyż grozi to nasileniem działań niepożądanych, zwłaszcza zakażeń2526.
  • Adalimumab i etanercept mogą być przeciwwskazane u osób z czynną niewydolnością serca, natomiast abatacept nie ma takiego przeciwwskazania1920.
Wskazówki dla pacjenta:

  • Podczas leczenia którymkolwiek z tych leków należy regularnie kontrolować stan zdrowia i zgłaszać wszelkie objawy infekcji lekarzowi2122.
  • Nie należy rozpoczynać terapii, jeśli występuje czynne zakażenie.
  • Jeśli w przeszłości rozpoznano nowotwór, należy omówić to z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia biologicznego2728.
  • Każdy z leków może powodować reakcje alergiczne – w przypadku nagłego obrzęku, duszności lub wysypki należy natychmiast zgłosić się do lekarza2930.
  • Podczas terapii nie należy podawać szczepionek żywych, zarówno pacjentowi, jak i dziecku, które było narażone na lek w życiu płodowym2331.

Bezpieczeństwo u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców oraz osób z chorobami nerek i wątroby

Stosowanie tych leków u dzieci i młodzieży różni się w zależności od leku, postaci oraz wieku pacjenta:

  • Abatacept: w postaci dożylnej – dzieci od 6 lat; w postaci podskórnej – dzieci od 2 lat (MIZS wielostawowe)11.
  • Adalimumab: może być stosowany u dzieci od 2 lat (różne wskazania i dawki, np. łuszczyca od 4 lat, MIZS od 2 lat, choroba Leśniowskiego-Crohna od 6 lat)2.
  • Etanercept: u dzieci od 2 lat (MIZS), od 6 lat w łuszczycy32.

Jeśli chodzi o kobiety w ciąży i karmiące piersią, abatacept nie jest zalecany, chyba że korzyści dla matki przeważają nad potencjalnym ryzykiem33. Adalimumab, według dostępnych danych, nie zwiększa ryzyka wad wrodzonych, ale decyzję o jego stosowaniu w ciąży podejmuje lekarz34. W przypadku wszystkich tych leków nie zaleca się podawania żywych szczepionek dzieciom narażonym na lek w życiu płodowym przez określony czas po porodzie3534.

Podczas leczenia tymi lekami należy zachować ostrożność u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Abatacept nie był badany w tych grupach, więc nie można określić bezpiecznej dawki36. Adalimumab i etanercept także nie mają szczegółowych zaleceń w tej grupie pacjentów3738.

W odniesieniu do prowadzenia pojazdów, żaden z tych leków nie wywiera istotnego wpływu na zdolność kierowania samochodem, choć mogą wystąpić zawroty głowy lub zaburzenia widzenia – w takiej sytuacji należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów39403.

Podsumowanie: Leki biologiczne w chorobach reumatycznych – podobieństwa i różnice

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Abatacept RZS, ŁZS, MIZS Od 2 lat (w zależności od postaci) Nie zaleca się rutynowo; decyzja lekarza Możliwe, jeśli nie występują zawroty głowy lub zaburzenia widzenia
Adalimumab RZS, ŁZS, MIZS, łuszczyca, Crohn, WZJG, zapalenie błony naczyniowej oka Od 2 lat (w zależności od wskazania) Możliwe, jeśli lekarz uzna to za konieczne Możliwe, jeśli nie występują objawy neurologiczne
Etanercept RZS, ŁZS, MIZS, łuszczyca, ZZSK Od 2 lub 6 lat (w zależności od wskazania) Brak danych, nie zaleca się rutynowo Możliwe, jeśli nie występują objawy niepożądane

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się abatacept od adalimumabu i etanerceptu?

Abatacept hamuje aktywację limfocytów T, natomiast adalimumab i etanercept blokują czynnik TNF-alfa, hamując stan zapalny w inny sposób.12

Który z tych leków można stosować u dzieci?

Wszystkie mogą być stosowane u dzieci, ale różnią się wiekiem rozpoczęcia terapii i wskazaniami. Abatacept od 2 lat, adalimumab od 2 lat (zależnie od choroby), etanercept od 2 lub 6 lat.345

Czy można łączyć te leki ze sobą?

Nie, nie należy łączyć tych leków biologicznych ze sobą, gdyż zwiększa to ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ciężkich zakażeń.67

Czy te leki są bezpieczne w ciąży?

Abatacept nie jest rutynowo zalecany w ciąży. Adalimumab może być stosowany, jeśli lekarz uzna to za konieczne. W każdym przypadku decyzję podejmuje lekarz.89

Jakie są przeciwwskazania do stosowania tych leków?

Wszystkie są przeciwwskazane przy ciężkich zakażeniach i nadwrażliwości. Adalimumab i etanercept nie mogą być stosowane przy umiarkowanej lub ciężkiej niewydolności serca.101112

Reklama
Reklama