Jak działa deksametazon?

Deksametazon to syntetyczny glikokortykosteroid, czyli lek z grupy hormonów kory nadnerczy, który działa bardzo silnie przeciwzapalnie, przeciwalergicznie oraz immunosupresyjnie. Oznacza to, że hamuje reakcje zapalne, zmniejsza obrzęki, łagodzi objawy alergii i wpływa na układ odpornościowy123. Siła jego działania przeciwzapalnego jest kilkukrotnie większa niż innych leków tej grupy, takich jak prednizolon czy hydrokortyzon23. W zależności od postaci i drogi podania, deksametazon może działać miejscowo (np. na skórę, do oczu) lub ogólnoustrojowo (wpływając na cały organizm).

Wskazania do stosowania deksametazonu u dorosłych

Deksametazon jest stosowany w leczeniu wielu chorób, a zakres wskazań zależy od postaci leku i sposobu jego podania. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz dobiera odpowiednią formę i dawkę leku do konkretnego problemu zdrowotnego.

  • Leczenie ostrych stanów zagrożenia życia: Stosowany w przypadkach takich jak wstrząs (różnego pochodzenia), ciężki obrzęk mózgu, ostry napad astmy, obrzęk krtani i strun głosowych, czy nagłe reakcje alergiczne (np. anafilaksja)456.
  • Wspomagająco w leczeniu nowotworów: Pomaga łagodzić objawy choroby nowotworowej i jej powikłań, a także stosowany jest przy leczeniu nudności i wymiotów związanych z chemioterapią lub radioterapią47.
  • Leczenie chorób autoimmunologicznych i reumatycznych: Stosowany w ciężkich postaciach chorób, takich jak układowy toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów (szczególnie postaci szybko postępujące i z objawami poza stawami)86.
  • Ciężkie choroby skóry i alergie: Wskazany w leczeniu rozległych, ostrych chorób skóry (np. pęcherzyca, erytrodermia, ostra egzema), ciężkich reakcji alergicznych oraz stanów zapalnych skóry i oczu89.
  • Leczenie chorób oczu: W postaci kropli do oczu lub implantów stosowany jest w leczeniu stanów zapalnych spojówki, rogówki, przedniego odcinka oka, a także w leczeniu powikłań po operacjach okulistycznych, takich jak obrzęk plamki czy zapalenie błony naczyniowej oka910.
  • Leczenie COVID-19: Stosowany u dorosłych (oraz młodzieży powyżej 12. roku życia i masie ciała co najmniej 40 kg), którzy wymagają tlenoterapii1112.
  • Leczenie miejscowe zakażeń skóry: W połączeniu z antybiotykami (np. z neomycyną) stosowany jest w miejscowym leczeniu zakażeń skórnych wymagających także działania przeciwzapalnego lub przeciwświądowego13.
Ważne: Deksametazon występuje również w połączeniu z antybiotykami (np. gentamycyną, neomycyną, tobramycyną) – takie preparaty są stosowane głównie w zakażeniach oka lub skóry, gdy oprócz działania przeciwzapalnego konieczne jest zwalczanie bakterii. Wskazania do stosowania tych połączeń są bardziej wyspecjalizowane i zależą od rodzaju zakażenia oraz miejsca jego występowania. Przykładowo, połączenie deksametazonu z tobramycyną stosuje się w profilaktyce i leczeniu zapalenia oraz zakażeń po operacji zaćmy u dorosłych i dzieci od 2. roku życia14.

Wskazania u dzieci

W przypadku dzieci wskazania do stosowania deksametazonu mogą się różnić w zależności od wieku, postaci leku i drogi podania:

  • COVID-19: Deksametazon może być stosowany u młodzieży w wieku 12 lat i starszych o masie ciała co najmniej 40 kg, jeśli wymagają tlenoterapii1112.
  • Stany zagrożenia życia: Wskazany jest do leczenia ostrych stanów zagrożenia życia także u dzieci, takich jak wstrząs, obrzęk mózgu, ciężki napad astmy czy ostry odczyn alergiczny115.
  • Leczenie chorób oczu: W wybranych przypadkach, np. po operacji zaćmy, deksametazon w połączeniu z antybiotykiem (np. tobramycyną) może być stosowany u dzieci od 2. roku życia14.
  • Leczenie ciężkich chorób zapalnych i alergicznych: Deksametazon bywa stosowany u dzieci w sytuacjach, gdzie inne metody leczenia są niewystarczające, ale zawsze wymaga to ścisłej kontroli lekarskiej i odpowiedniego dostosowania dawki do wieku i masy ciała dziecka11.
  • Leczenie miejscowe zakażeń skóry: W przypadku dzieci, leki zawierające deksametazon i antybiotyk mogą być stosowane tylko pod ścisłym nadzorem i na wyraźne zalecenie lekarza15.

Wskazania, które dotyczą tylko dorosłych

Niektóre wskazania są przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych, na przykład implanty do ciała szklistego oka (stosowane w leczeniu powikłań ocznych) są przeznaczone tylko dla dorosłych pacjentów10. Deksametazon w leczeniu niektórych chorób oczu lub skóry może być przeciwwskazany lub niewskazany u dzieci, zwłaszcza w młodszych grupach wiekowych.

Wskazania w specjalnych grupach pacjentów

  • Osoby starsze: Deksametazon może być stosowany u osób starszych, ale lekarz bierze pod uwagę zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak osteoporoza, cukrzyca czy infekcje16.
  • Pacjenci z niewydolnością nerek: W przypadku niektórych postaci leku i współistniejących chorób nerek, lekarz może zalecić szczególną ostrożność i dostosować dawkę1718.
  • Kobiety w ciąży: Zastosowanie deksametazonu u kobiet w ciąży wymaga zawsze indywidualnej oceny przez lekarza i jest ograniczone do przypadków, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla matki i dziecka17.

Tabela: Wskazania do stosowania deksametazonu w różnych grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Ostre stany zagrożenia życia (wstrząs, obrzęk mózgu, ostry napad astmy) Tak Tak, z modyfikacją Tak, z modyfikacją Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością
Leczenie COVID-19 (z tlenoterapią) Tak Tak (≥12 lat, ≥40 kg) Nie Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie chorób oczu (zapalenia, obrzęk plamki, po operacji zaćmy) Tak Tak, niektóre postacie Tak, wybrane postacie Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie chorób autoimmunologicznych, reumatycznych Tak Tak, z modyfikacją Tak, z modyfikacją Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie miejscowych zakażeń skóry (w połączeniu z antybiotykiem) Tak Tak, pod kontrolą Tak, tylko na zalecenie lekarza Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie powikłań po chemioterapii (nudności, wymioty) Tak Tak, z modyfikacją Tak, z modyfikacją Tak Tak, z ostrożnością
Implanty do ciała szklistego oka Tak Nie Nie Tak Tak, z ostrożnością
Informacja dla pacjenta:

  • Deksametazon powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza – dobór odpowiedniej postaci i dawki leku zależy od choroby, wieku pacjenta oraz jego stanu zdrowia.
  • W przypadku dzieci, dawkowanie i wskazania mogą różnić się od tych dla dorosłych i zawsze wymagają indywidualnej oceny.
  • Stosowanie deksametazonu w połączeniu z innymi lekami, zwłaszcza antybiotykami, jest przeznaczone do szczególnych sytuacji klinicznych, takich jak zakażenia oczu lub skóry.
  • Niektóre wskazania, np. implanty do ciała szklistego oka, dotyczą wyłącznie dorosłych.

Deksametazon – szerokie zastosowanie w różnych wskazaniach

Deksametazon to wszechstronny lek, który dzięki swoim silnym właściwościom przeciwzapalnym i przeciwalergicznym znajduje zastosowanie w wielu różnych chorobach i stanach zagrożenia zdrowia. Jego szerokie spektrum działania, dostępność w różnych postaciach oraz możliwość stosowania zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo sprawiają, że jest często wybierany przez lekarzy w leczeniu poważnych schorzeń. Ważne jest jednak, aby każdorazowo leczenie było prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a dawkowanie i postać leku zostały dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta459.

Pytania i odpowiedzi

Na co stosuje się deksametazon?

Deksametazon jest stosowany m.in. w leczeniu ostrych stanów zapalnych, ciężkich reakcji alergicznych, obrzęku mózgu, chorób autoimmunologicznych, nowotworów, powikłań po chemioterapii, a także w leczeniu COVID-19 u osób wymagających tlenoterapii.411

Czy deksametazon może być stosowany u dzieci?

Tak, w określonych sytuacjach, takich jak stany zagrożenia życia, ciężkie choroby zapalne czy powikłania po operacjach okulistycznych. Wskazania i dawkowanie muszą być dostosowane do wieku i masy ciała dziecka.413

W jakich chorobach oczu stosuje się deksametazon?

Deksametazon w postaci kropli, maści lub implantów jest stosowany w leczeniu zapalenia spojówek, rogówki, zapalenia błony naczyniowej oka, obrzęku plamki, powikłań po operacji zaćmy i innych stanów zapalnych oka.910

Czy deksametazon jest wskazany w leczeniu COVID-19?

Tak, deksametazon jest wskazany w leczeniu COVID-19 u dorosłych i młodzieży (od 12 lat, powyżej 40 kg), którzy wymagają tlenoterapii.411

Czy są wskazania, w których deksametazonu nie powinno się stosować u dzieci?

Tak, niektóre postaci leku (np. implanty do oka) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych, a w innych przypadkach stosowanie u dzieci wymaga szczególnej ostrożności.1014