Reklama

Bezpieczeństwo stosowania leków u pacjentów pediatrycznych

Stosowanie leków u dzieci wiąże się z dodatkowymi wyzwaniami, ponieważ dzieci nie są „małymi dorosłymi”. Ich organizm różni się pod względem metabolizmu, wchłaniania i wydalania substancji leczniczych1. To oznacza, że działanie i bezpieczeństwo leków mogą się znacząco różnić w porównaniu do osób dorosłych. U dzieci, szczególnie najmłodszych, łatwiej dochodzi do działań niepożądanych lub powikłań, dlatego leki, takie jak deksametazon, powinny być stosowane w tej grupie wiekowej tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne i pod ścisłą kontrolą lekarza12.

Zakres stosowania deksametazonu u dzieci – postać leku, droga podania, wiek

Deksametazon jest dostępny w różnych postaciach: jako tabletki, roztwory do wstrzykiwań, krople do oczu, maści, aerozole na skórę oraz implanty do oka. Zakres stosowania i bezpieczeństwo u dzieci zależą od konkretnej postaci leku i wskazania:

  • Roztwory do wstrzykiwań (dożylne, domięśniowe): Stosowane są m.in. w leczeniu ostrych stanów zagrożenia życia, takich jak obrzęk mózgu, wstrząs czy ciężkie reakcje alergiczne. Wskazane także w leczeniu COVID-19 u młodzieży w wieku ≥12 lat i masie ciała co najmniej 40 kg, wymagających tlenoterapii34. W niektórych przypadkach deksametazon może być stosowany już od pierwszego miesiąca życia, jednak tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne3.
  • Krople do oczu i maści do oczu: Niektóre preparaty zawierające deksametazon są zarejestrowane do stosowania u dzieci w określonym wieku, np. krople do oczu z deksametazonem i tobramycyną mogą być stosowane u dzieci od 2. roku życia w leczeniu stanów zapalnych po operacji zaćmy5. Inne preparaty okulistyczne nie mają wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność u dzieci, dlatego ich stosowanie w tej grupie wiekowej nie jest zalecane67.
  • Tabletki: Wskazane w leczeniu chorób reagujących na glikokortykosteroidy, jednak w przypadku COVID-19 stosowanie tabletek deksametazonu jest przewidziane tylko dla młodzieży od 12. roku życia i masie ciała ≥40 kg8.
  • Aerozole i maści na skórę: Wskazane do miejscowego leczenia zmian skórnych, jednak należy zachować szczególną ostrożność u dzieci ze względu na większe ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, zwłaszcza podczas długotrwałego stosowania lub stosowania na dużych powierzchniach skóry9.
  • Implanty do oka (OZURDEX): Przeznaczone są wyłącznie dla dorosłych. Brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u dzieci10.
Ważne: Stosowanie deksametazonu u dzieci zawsze wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka. U najmłodszych pacjentów, szczególnie wcześniaków i noworodków, deksametazon może powodować poważne działania niepożądane, takie jak zahamowanie wzrostu, zaburzenia rozwoju neurologicznego, a nawet kardiomiopatię przerostową. Ryzyko działań niepożądanych rośnie przy długotrwałym stosowaniu lub wysokich dawkach1211.

Dawkowanie deksametazonu u dzieci

Dawkowanie deksametazonu u dzieci zależy od postaci leku, wskazania, wieku oraz masy ciała dziecka. Bardzo ważne jest, aby dawkowanie ustalał lekarz, a każda zmiana była skonsultowana i oparta na aktualnych zaleceniach.

  • Roztwory do wstrzykiwań: Dawkowanie dobierane jest indywidualnie, najczęściej w oparciu o masę ciała (mg/kg m.c.), ciężkość stanu klinicznego i wskazanie12. U wcześniaków i noworodków zaleca się szczególną ostrożność z uwagi na ryzyko powikłań, takich jak kardiomiopatia przerostowa czy długotrwałe zaburzenia neurologiczne11.
  • Krople do oczu i maści: Dawkowanie i długość leczenia u dzieci powinny być ograniczone do niezbędnego minimum, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych (np. podwyższenia ciśnienia śródgałkowego, rozwoju jaskry, zaćmy)12.
  • Tabletki: Dawkowanie ustalane jest indywidualnie. W przypadku COVID-19 zalecane są dawki jak u dorosłych dla młodzieży od 12. roku życia i masie ciała ≥40 kg8.

Bezpieczeństwo stosowania deksametazonu u dzieci – działania niepożądane, przeciwwskazania, środki ostrożności

Deksametazon może powodować u dzieci szereg działań niepożądanych, które często są zależne od dawki i czasu trwania leczenia:

  • Zahamowanie wzrostu: Glikokortykosteroidy mogą zahamować wzrost u dzieci i młodzieży, a ten efekt może być nieodwracalny, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu12.
  • Zaburzenia hormonalne: Długotrwałe leczenie może prowadzić do zahamowania czynności nadnerczy, a nagłe odstawienie leku jest niebezpieczne i wymaga stopniowego zmniejszania dawki13.
  • Zaburzenia rozwoju neurologicznego: U wcześniaków leczonych deksametazonem mogą wystąpić długotrwałe zaburzenia rozwoju neurologicznego211.
  • Kardiomiopatia przerostowa: U wcześniaków opisywano przerost mięśnia sercowego, który zwykle ustępuje po odstawieniu leku11.
  • Podwyższenie ciśnienia śródgałkowego, jaskra, zaćma: Ryzyko tych powikłań jest wyższe u dzieci leczonych miejscowo do oka deksametazonem, szczególnie podczas długotrwałego stosowania126.
  • Większa podatność na infekcje: Deksametazon może zmniejszać odporność na zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze, a objawy infekcji mogą być maskowane14.
Warto wiedzieć:

  • Nie wszystkie preparaty deksametazonu są przeznaczone do stosowania u dzieci – sprawdzaj zawsze wskazania i ograniczenia wiekowe konkretnej postaci leku.
  • U dzieci i młodzieży konieczne jest regularne monitorowanie masy ciała, wzrostu oraz stanu ogólnego podczas leczenia deksametazonem.
  • Długotrwałe lub intensywne stosowanie leku może wymagać kontroli okulistycznej, szczególnie jeśli stosowany jest miejscowo do oka.
  • U wcześniaków i noworodków szczególnie istotne jest monitorowanie funkcji serca i układu nerwowego podczas leczenia11.

Tabela – możliwość stosowania deksametazonu u dzieci w zależności od wieku

Grupa wiekowa Możliwość stosowania Dawkowanie
Niemowlęta (0–1 rok) Możliwe w wyjątkowych przypadkach, po indywidualnej ocenie Dawkowanie ustalane przez lekarza; szczególna ostrożność
Dzieci (1–12 lat) Możliwe w wybranych wskazaniach i postaciach leku Indywidualne, w oparciu o masę ciała i wskazanie
Młodzież (≥12 lat, ≥40 kg – COVID-19) Możliwe (np. COVID-19, niektóre inne wskazania) Zwykle jak u dorosłych
Stosowanie miejscowe do oka (krople, maści) Wybrane preparaty od 2. roku życia Zgodnie z zaleceniami lekarza i charakterystyką produktu

Deksametazon – ostrożność i ograniczenia u dzieci

Deksametazon to skuteczny lek przeciwzapalny i immunosupresyjny, jednak jego stosowanie u dzieci wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, szczególnie przy długotrwałym lub intensywnym leczeniu1211. Należy zwracać szczególną uwagę na ograniczenia wiekowe poszczególnych preparatów, regularnie kontrolować wzrost i rozwój dziecka oraz natychmiast zgłaszać lekarzowi wszelkie niepokojące objawy. Wskazane jest stosowanie najniższych skutecznych dawek przez możliwie najkrótszy czas i zawsze pod kontrolą specjalisty.

Pytania i odpowiedzi

Czy deksametazon można stosować u niemowląt?

Stosowanie deksametazonu u niemowląt jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach i po indywidualnej ocenie lekarza. Wymaga szczególnej ostrożności z powodu ryzyka poważnych działań niepożądanych21.

Od jakiego wieku można stosować deksametazon w kroplach do oczu?

Niektóre preparaty (np. z tobramycyną) są przeznaczone dla dzieci od 2. roku życia. Inne preparaty nie mają potwierdzonego bezpieczeństwa u dzieci i nie zaleca się ich stosowania w tej grupie wiekowej56.

Jakie są główne zagrożenia przy stosowaniu deksametazonu u dzieci?

Do głównych zagrożeń należą: zahamowanie wzrostu, zaburzenia hormonalne, podwyższenie ciśnienia śródgałkowego, jaskra, zaćma oraz większa podatność na infekcje1212.

Czy deksametazon można stosować u dzieci z COVID-19?

Deksametazon jest dopuszczony do leczenia COVID-19 tylko u młodzieży w wieku 12 lat i starszych o masie ciała co najmniej 40 kg, wymagających tlenoterapii38.

Czy deksametazon hamuje wzrost u dzieci?

Tak, długotrwałe stosowanie deksametazonu może prowadzić do zahamowania wzrostu u dzieci i młodzieży, a ten efekt może być nieodwracalny12.

Reklama
Reklama