Ogólne zasady dawkowania trimetoprimu
Trimetoprim występuje w różnych postaciach: jako tabletki, zawiesina doustna oraz koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z sulfametoksazolem (jako tzw. kotrimoksazol)12. Dawkowanie zawsze zależy od postaci leku, wieku pacjenta, wskazania oraz drogi podania.
Standardowa dawka u dorosłych
- Tabletki doustne (trimetoprim): 100–200 mg dwa razy dziennie (co 12 godzin)345.
- Tabletki powlekane (trimetoprim): 200 mg dwa razy dziennie, rano i wieczorem45.
- W połączeniu z sulfametoksazolem (kotrimoksazol, tabletki): 960 mg kotrimoksazolu (zawiera 160 mg trimetoprimu) dwa razy dziennie678.
- Zawiesina doustna (w połączeniu): 20 ml zawiesiny co 12 godzin (zawiera 40 mg trimetoprimu na 5 ml, czyli 160 mg trimetoprimu w 20 ml)9.
- Koncentrat do infuzji (w połączeniu): 2 ampułki (10 ml) co 12 godzin (zawierają 160 mg trimetoprimu)10.
Częstotliwość podawania i czas trwania terapii
- Najczęściej lek podaje się co 12 godzin.
- Leczenie ostrych zakażeń trwa zwykle 5–14 dni, w zależności od rodzaju zakażenia346.
- W profilaktyce nawracających zakażeń dróg moczowych, trimetoprim podaje się raz na dobę, zwykle wieczorem, nawet przez kilka miesięcy45.
- W zakażeniach płuc wywołanych przez Pneumocystis jirovecii terapia trwa 14–21 dni1112.
Dostępne drogi podania i postacie leku
- Tabletki (100 mg, 200 mg)
- Tabletki powlekane
- Zawiesina doustna (w połączeniu z sulfametoksazolem)
- Koncentrat do infuzji (dożylnie, w połączeniu z sulfametoksazolem)
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Dzieci w wieku poniżej 6 lat: Nie zaleca się stosowania trimetoprimu w tabletkach; preferowana jest zawiesina doustna (w połączeniu z sulfametoksazolem)678.
- Dzieci w wieku 6–12 lat (tabletki trimetoprimu): 2–4 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę3, lub 6 mg/kg masy ciała na dobę w dwóch dawkach podzielonych45.
- Dzieci w wieku 6–12 lat (kotrimoksazol): 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin12.
- Dzieci powyżej 12 lat: Dawkowanie jak u dorosłych4.
- Zawiesina doustna (kotrimoksazol):
- 6 tygodni–5 miesięcy: 2,5 ml co 12 godzin
- 6 miesięcy–5 lat: 5 ml co 12 godzin
- 6–12 lat: 10 ml co 12 godzin
- powyżej 12 lat: 20 ml co 12 godzin
Pacjenci w podeszłym wieku
- Przy prawidłowej czynności nerek, stosuje się dawki jak u dorosłych131415.
- W przypadku zaburzeń czynności nerek konieczna jest modyfikacja dawki (patrz poniżej).
- U osób starszych częściej występują działania niepożądane, dlatego konieczna jest ostrożność i regularne badania krwi1617.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Klirens kreatyniny powyżej 30 ml/min: stosuje się dawkę standardową41819.
- Klirens kreatyniny 15–30 ml/min: należy stosować połowę zwykłej dawki41819.
- Klirens kreatyniny poniżej 15 ml/min: nie zaleca się stosowania trimetoprimu41819.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Dawkowanie należy ustalać ostrożnie, brak jest jednoznacznych danych dotyczących konieczności zmiany dawki20161719.
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią
- Trimetoprim jest przeciwwskazany w okresie ciąży2122.
- Nie zaleca się stosowania w okresie karmienia piersią22.
- Przedawkowanie trimetoprimu może prowadzić do nudności, wymiotów, zaburzeń świadomości oraz problemów z krwią232425.
- W przypadku długotrwałego stosowania, szczególnie u osób starszych i z niewydolnością nerek, konieczne są regularne badania krwi1617.
- W razie wystąpienia objawów takich jak wysypka, gorączka, ból gardła czy żółtaczka, należy przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem1626.
- W przypadku przedawkowania zaleca się płukanie żołądka, zakwaszanie moczu i leczenie objawowe2324.
Dawkowanie w zależności od wskazania
Dawkowanie trimetoprimu różni się w zależności od rodzaju zakażenia. Poniżej przedstawiono najczęstsze schematy:
- Ostre zakażenia dróg moczowych: Dorośli i młodzież: 200 mg dwa razy na dobę przez 5–14 dni45.
- Profilaktyka nawracających zakażeń dróg moczowych: Dorośli: 100 mg raz na dobę, wieczorem, przez 3–6 miesięcy, a nawet do 2 lat45.
- Zakażenia dróg oddechowych: Dorośli: 200 mg dwa razy na dobę przez 7–10 dni2728.
- Biegunka podróżnych: 200 mg dwa razy na dobę29.
- Pneumocystozowe zapalenie płuc: Około 5 mg/kg masy ciała co 8 godzin lub 300 mg co 8 godzin, przez 14 dni29.
- W połączeniu z sulfametoksazolem (kotrimoksazol): Dawkowanie różni się w zależności od rodzaju zakażenia, masy ciała i wieku – szczegółowe schematy znajdują się w tabeli poniżej.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych nie powinna przekraczać 400 mg trimetoprimu podawanego samodzielnie (dwa razy po 200 mg)45.
- W leczeniu ciężkich zakażeń lub u dzieci dawka może być zwiększona zgodnie z zaleceniami lekarza, jednak nie należy przekraczać zaleconych dawek109.
- W przypadku przedawkowania mogą pojawić się nudności, wymioty, zawroty głowy, a przy długotrwałym stosowaniu – zaburzenia krwi (np. anemia)232425.
Podsumowanie dawkowania trimetoprimu w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (trimetoprim, tabletki) | 100–200 mg dwa razy na dobę (co 12 godzin), doustnie |
| Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (kotrimoksazol, tabletki) | 960 mg kotrimoksazolu dwa razy na dobę (co 12 godzin), doustnie |
| Dzieci 6–12 lat (trimetoprim, tabletki) | 2–4 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę |
| Dzieci 6–12 lat (kotrimoksazol, tabletki) | 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin |
| Dzieci poniżej 6 lat | Nie zaleca się stosowania tabletek; preferowana zawiesina doustna |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Dawka jak u dorosłych; ostrożność w przypadku niewydolności nerek |
| Pacjenci z niewydolnością nerek |
Klirens kreatyniny >30 ml/min – dawka standardowa Klirens 15–30 ml/min – połowa dawki Klirens <15 ml/min – nie zaleca się stosowania |
| Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby | Dawkowanie ostrożnie, brak jednoznacznych danych |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Przeciwwskazane |


















