Czym jest mechanizm działania niwolumabu?
Mechanizm działania substancji czynnej odnosi się do tego, w jaki sposób wpływa ona na organizm, by osiągnąć zamierzony efekt terapeutyczny. W przypadku niwolumabu chodzi przede wszystkim o wspieranie układu odpornościowego w rozpoznawaniu i zwalczaniu komórek nowotworowych12. Zrozumienie tego procesu pozwala lepiej pojąć, dlaczego niwolumab znajduje zastosowanie w leczeniu różnych typów nowotworów, takich jak czerniak, rak płuca, rak nerki czy chłoniak Hodgkina3.
Warto wyjaśnić dwa ważne pojęcia: farmakodynamika to nauka o tym, jak lek działa na organizm, a farmakokinetyka opisuje, jak organizm wchłania, rozprowadza, przetwarza i usuwa lek. Oba te aspekty są istotne, by zrozumieć skuteczność i bezpieczeństwo stosowania niwolumabu1.
Jak niwolumab wpływa na organizm? (działanie na układ odpornościowy)
Niwolumab jest tzw. przeciwciałem monoklonalnym, czyli specjalnym białkiem, które rozpoznaje i przyłącza się do określonych miejsc na powierzchni komórek układu odpornościowego1. Jego głównym celem jest receptor PD-1, który znajduje się na limfocytach T – to właśnie te komórki odgrywają kluczową rolę w walce z nowotworami.
- Receptor PD-1 działa jak „hamulec” dla układu odpornościowego, ograniczając jego aktywność w celu ochrony organizmu przed nadmierną reakcją.
- Niektóre nowotwory potrafią „oszukiwać” układ odpornościowy, aktywując ten hamulec i uniemożliwiając limfocytom T skuteczną walkę z chorobą1.
- Niwolumab blokuje połączenie receptora PD-1 z jego ligandami (PD-L1 i PD-L2), co „odblokowuje” limfocyty T i pozwala im ponownie atakować komórki nowotworowe1.
- W wyniku tego mechanizmu odpowiedź immunologiczna przeciwko guzowi jest wzmocniona1.
Podobny mechanizm obserwuje się, gdy niwolumab stosowany jest razem z innymi lekami, np. relatlimabem (inhibitorem LAG-3) lub ipilimumabem (inhibitorem CTLA-4). Wówczas efekt pobudzenia układu odpornościowego może być jeszcze silniejszy, co przekłada się na lepszą skuteczność leczenia w niektórych nowotworach24.
Co dzieje się z niwolumabem w organizmie? (przebieg wchłaniania i wydalania)
Farmakokinetyka niwolumabu, czyli to, jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany i usuwany z organizmu, jest dobrze poznana dzięki licznym badaniom klinicznym6. Niwolumab podawany jest wyłącznie w formie infuzji dożylnej, co oznacza, że trafia bezpośrednio do krwiobiegu.
- Po podaniu dożylnym niwolumab jest równomiernie rozprowadzany po całym organizmie.
- Okres półtrwania, czyli czas, po którym połowa leku zostaje usunięta z organizmu, wynosi około 25-26 dni67.
- Główną drogą rozkładu są naturalne procesy rozpadu białek na aminokwasy, podobnie jak w przypadku naturalnych przeciwciał obecnych w naszym organizmie6.
- Wydalanie niwolumabu nie zależy istotnie od pracy nerek czy wątroby, dlatego nawet u osób z łagodnymi zaburzeniami tych narządów nie trzeba zmieniać dawkowania8910.
- W przypadku terapii skojarzonej z ipilimumabem lub relatlimabem klirens (tempo usuwania leku) niwolumabu może się nieco zmieniać, jednak nie wpływa to istotnie na skuteczność leczenia117.
Wpływ różnych czynników na losy niwolumabu w organizmie
- Wiek, płeć, rasa czy rodzaj nowotworu nie mają znaczącego wpływu na sposób, w jaki niwolumab jest przetwarzany przez organizm67.
- Niektóre cechy, takie jak masa ciała czy stan zdrowia, mogą mieć niewielki wpływ na szybkość usuwania leku, ale nie wymuszają zmian dawkowania12.
- U dzieci i młodzieży dostępne dane sugerują, że lek działa podobnie jak u dorosłych, choć liczba badań jest ograniczona12.
Wyniki badań przedklinicznych
Badania przedkliniczne, czyli te prowadzone na zwierzętach, pozwalają lepiej poznać bezpieczeństwo stosowania niwolumabu przed jego wprowadzeniem do leczenia ludzi1314.
- W modelach zwierzęcych (myszy i małpy) zaobserwowano, że blokowanie szlaku PD-1/PD-L1 przez niwolumab może wpływać na tolerancję organizmu wobec płodu, co prowadziło do zwiększonego ryzyka utraty płodu oraz śmiertelności noworodków przy bardzo wysokich dawkach leku1315.
- Pozostałe młode osobniki, których matki były leczone niwolumabem, nie wykazywały zaburzeń rozwoju, masy narządów ani nie stwierdzano zmian patologicznych w badaniach po urodzeniu16.
- Nie badano wpływu niwolumabu na płodność16.
- W połączeniu z relatlimabem, w badaniach na małpach obserwowano zapalenia niektórych narządów, ale tylko przy dawkach znacznie wyższych niż stosowane u ludzi14.
Podsumowanie: Niwolumab – nowoczesny sposób aktywacji układu odpornościowego
Niwolumab jest innowacyjną substancją czynną, która działa poprzez odblokowanie naturalnych mechanizmów odpornościowych organizmu, umożliwiając skuteczniejszą walkę z komórkami nowotworowymi1. Dzięki temu poprawia wyniki leczenia wielu nowotworów, zwłaszcza gdy stosowany jest w odpowiednich schematach, samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami immunoonkologicznymi2. Niwolumab jest rozkładany w organizmie podobnie jak naturalne białka, a jego eliminacja nie zależy istotnie od pracy nerek czy wątroby, co czyni go bezpiecznym dla wielu grup pacjentów6. Wyniki badań przedklinicznych i klinicznych potwierdzają skuteczność oraz przewidywalny profil bezpieczeństwa tej substancji czynnej.
| Parametr | Niwolumab (monoterapia) | Niwolumab w połączeniu z relatlimabem |
|---|---|---|
| Podawanie | Dożylnie | Dożylnie |
| Okres półtrwania | ok. 25 dni | ok. 26,5 dnia |
| Główna droga eliminacji | Rozkład na aminokwasy | Rozkład na aminokwasy |
| Wpływ na układ odpornościowy | Blokuje receptor PD-1, aktywuje limfocyty T | Blokuje PD-1 (niwolumab) i LAG-3 (relatlimab) – silniejsze pobudzenie limfocytów T |
| Wpływ czynników (wiek, płeć, nerki, wątroba) | Brak istotnego wpływu | Brak istotnego wpływu |


















