Reklama

Niwolumab, atezolizumab i pembrolizumab to przeciwciała monoklonalne stosowane w leczeniu nowotworów, działające na szlaki immunologiczne, różniące się wskazaniami i zastosowaniem.

Podobieństwa i różnice między niwolumabem, atezolizumabem a pembrolizumabem

Porównywane substancje czynne – niwolumab, atezolizumab oraz pembrolizumab – to nowoczesne przeciwciała monoklonalne stosowane w leczeniu różnych nowotworów. Ich główną cechą wspólną jest pobudzanie układu odpornościowego do walki z komórkami rakowymi poprzez blokowanie tzw. punktów kontrolnych w odpowiedzi immunologicznej. Wszystkie te leki zaliczane są do immunoterapii nowotworów i stosowane są u pacjentów dorosłych, choć niektóre mogą być używane także u młodzieży123. Warto jednak zaznaczyć, że różnią się szczegółowymi wskazaniami, mechanizmem działania oraz profilem bezpieczeństwa.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się poszczególne leki?

Wszystkie trzy leki – niwolumab, atezolizumab i pembrolizumab – są wykorzystywane w leczeniu różnych typów nowotworów, jednak zakres ich zastosowania nie jest identyczny123.

  • Niwolumab jest wskazany m.in. w leczeniu zaawansowanego czerniaka, raka nerkowokomórkowego, niedrobnokomórkowego raka płuca, chłoniaka Hodgkina, raka głowy i szyi oraz raka urotelialnego1.
  • Atezolizumab jest stosowany m.in. w raku urotelialnym, niedrobnokomórkowym raku płuca (zarówno we wczesnym stadium, jak i zaawansowanym), drobnokomórkowym raku płuca, potrójnie ujemnym raku piersi oraz raku wątrobowokomórkowym2.
  • Pembrolizumab znajduje zastosowanie w leczeniu czerniaka, niedrobnokomórkowego raka płuca, klasycznego chłoniaka Hodgkina oraz raka urotelialnego3.

Wskazania mogą się różnić także w zależności od tego, czy lek jest stosowany jako monoterapia, czy w połączeniu z innymi substancjami. Ważne jest również, że niektóre leki można stosować u pacjentów, którzy nie kwalifikują się do standardowej chemioterapii lub mają określone wyniki badań biomarkerów, np. ekspresję PD-L123.

  • Wszystkie trzy substancje są przeznaczone głównie dla osób dorosłych, a stosowanie u dzieci lub młodzieży jest ograniczone lub niewskazane456.
Ważne: Wybór odpowiedniego leku immunoonkologicznego zależy od rodzaju nowotworu, stanu zdrowia pacjenta oraz wyników badań, takich jak obecność specyficznych białek (np. PD-L1) na komórkach nowotworowych. Nie wszystkie leki z tej grupy można stosować zamiennie, a decyzję o terapii podejmuje lekarz na podstawie szczegółowej diagnostyki oraz historii leczenia.

  • Stosowanie tych leków u dzieci i młodzieży jest bardzo ograniczone i wymaga szczególnej ostrożności456.
  • W przypadku niektórych nowotworów leki te mogą być stosowane jako leczenie pierwszego lub kolejnego rzutu, w zależności od wcześniejszych terapii123.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje czynne należą do tzw. inhibitorów punktów kontrolnych układu odpornościowego, ale różnią się miejscem działania:

  • Niwolumab i pembrolizumab blokują receptor PD-1 na limfocytach T, co wzmacnia odpowiedź immunologiczną skierowaną przeciwko komórkom nowotworowym73.
  • Atezolizumab blokuje ligand PD-L1, który znajduje się na komórkach nowotworowych oraz komórkach układu odpornościowego naciekających guz, uniemożliwiając jego wiązanie z receptorem PD-1 i B7.1 na limfocytach T8.

Mechanizm działania wszystkich tych leków prowadzi do „odhamowania” układu odpornościowego i umożliwienia mu skuteczniejszego niszczenia komórek nowotworowych. Właściwości farmakokinetyczne, takie jak czas półtrwania czy sposób eliminacji z organizmu, są do siebie zbliżone – leki te są podawane dożylnie (niektóre także podskórnie), a ich metabolizm i wydalanie nie zależy od enzymów wątrobowych, co ogranicza ryzyko interakcji z innymi lekami91011.

  • W zależności od rodzaju nowotworu, leki mogą być stosowane w różnych schematach dawkowania i w połączeniu z innymi terapiami121311.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Wszystkie omawiane leki są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub inne składniki preparatu141516. Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwe działania niepożądane pochodzenia immunologicznego, które mogą wystąpić podczas terapii:

  • Zapalenie płuc, zapalenie jelit, zapalenie wątroby, zapalenie nerek, reakcje skórne, a także zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność lub nadczynność tarczycy, cukrzyca)171819.
  • Wszystkie leki wymagają monitorowania pacjenta pod kątem objawów działań niepożądanych oraz odpowiedniego postępowania w przypadku ich wystąpienia201819.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z chorobami autoimmunologicznymi, po przeszczepach narządów lub komórek, a także u pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne2122. W razie wystąpienia poważnych działań niepożądanych, konieczne może być czasowe wstrzymanie lub trwałe odstawienie leku.

1415161718192018192122

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

W przypadku dzieci i młodzieży, leki te są zazwyczaj niewskazane lub niezalecane, ponieważ nie ma wystarczających danych na temat bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej456. U osób starszych nie ma konieczności modyfikacji dawki, a skuteczność i bezpieczeństwo są podobne jak u młodszych pacjentów, choć doświadczenie kliniczne może być mniejsze w grupie wiekowej powyżej 75 lat23524.

  • U kobiet w ciąży i karmiących piersią nie zaleca się stosowania tych leków, ponieważ mogą one przenikać przez łożysko oraz do mleka i potencjalnie wpływać na rozwijające się dziecko252624.
  • Nie ma konieczności dostosowywania dawki u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, jednak u osób z ciężkimi zaburzeniami danych jest zbyt mało, by jednoznacznie określić bezpieczeństwo232728.
  • Stosowanie u kierowców i osób obsługujących maszyny jest możliwe, ale należy zachować ostrożność w przypadku wystąpienia działań niepożądanych takich jak zmęczenie czy zawroty głowy2930.
Ważne dla pacjenta:

  • Wszystkie te leki mogą powodować działania niepożądane związane z nadmierną aktywacją układu odpornościowego – należy niezwłocznie zgłaszać lekarzowi wszelkie nowe lub nasilające się objawy, takie jak duszność, ból brzucha, biegunka, żółtaczka, wysypka, gorączka czy przewlekłe zmęczenie171819.
  • W przypadku wystąpienia poważnych objawów lekarz może czasowo wstrzymać leczenie lub odstawić lek na stałe201819.
  • Ważne jest informowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach oraz chorobach współistniejących, szczególnie autoimmunologicznych i po przeszczepach2122.

Podsumowanie – wybór odpowiedniej immunoterapii zależy od indywidualnych potrzeb

Niwolumab, atezolizumab i pembrolizumab to nowoczesne leki immunoonkologiczne, które znacznie poprawiły możliwości leczenia wielu nowotworów. Chociaż mechanizm ich działania jest zbliżony – polega na pobudzeniu układu odpornościowego do walki z nowotworem – różnią się one szczegółowymi wskazaniami, profilem bezpieczeństwa oraz sposobem podania. Każdy z tych leków może być stosowany u różnych pacjentów w zależności od rodzaju nowotworu, wcześniejszych terapii i indywidualnych czynników zdrowotnych. Bezpieczeństwo stosowania oraz skuteczność zależą od właściwego doboru leku, monitorowania pacjenta oraz wczesnego reagowania na ewentualne działania niepożądane.

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Niwolumab Czerniak, rak nerkowokomórkowy, NDRP, chłoniak Hodgkina, rak głowy i szyi, rak urotelialny Nie zaleca się; brak danych dla dzieci <18 lat Nie zaleca się; brak badań u kobiet w ciąży Możliwe, ale z ostrożnością przy objawach niepożądanych
Atezolizumab Rak urotelialny, NDRP, DRP, rak piersi, rak wątrobowokomórkowy Nie zaleca się; brak danych dla dzieci <18 lat Nie zaleca się; brak badań u kobiet w ciąży Możliwe, ale z ostrożnością przy objawach niepożądanych
Pembrolizumab Czerniak, NDRP, chłoniak Hodgkina, rak urotelialny Nie zaleca się; brak danych dla dzieci <18 lat Nie zaleca się; brak badań u kobiet w ciąży Możliwe, ale z ostrożnością przy objawach niepożądanych

Pytania i odpowiedzi

Jak działa niwolumab w porównaniu do atezolizumabu i pembrolizumabu?

Niwolumab i pembrolizumab blokują receptor PD-1 na limfocytach T, a atezolizumab blokuje ligand PD-L1 na komórkach nowotworowych. Wszystkie pobudzają układ odpornościowy do walki z nowotworem.123

W jakich nowotworach stosuje się niwolumab, a w jakich atezolizumab i pembrolizumab?

Niwolumab: czerniak, rak nerkowokomórkowy, NDRP, chłoniak Hodgkina, rak głowy i szyi, rak urotelialny. Atezolizumab: rak urotelialny, NDRP, DRP, rak piersi, rak wątrobowokomórkowy. Pembrolizumab: czerniak, NDRP, chłoniak Hodgkina, rak urotelialny.456

Czy niwolumab, atezolizumab i pembrolizumab można stosować u dzieci?

Nie zaleca się stosowania tych leków u dzieci i młodzieży ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.789

Jakie są najczęstsze działania niepożądane niwolumabu, atezolizumabu i pembrolizumabu?

Najczęściej występują działania niepożądane pochodzenia immunologicznego: zapalenie płuc, jelit, wątroby, nerek, zaburzenia hormonalne i wysypka.101112

Reklama
Reklama